null Beeld Jeroen Los
Beeld Jeroen Los

humostomerij lanoye

Tom Lanoye: ‘Bij een nucleaire aanslag is elke centrale een klaarliggende atoombom’

Tom Lanoye

‘Wie nu nog nieuwe kerncentrales wil bouwen, is zo zot als een draaideur die eindeloos wentelt dankzij haar zonnebatterij.’ Die conclusie had ik na het afgelopen oorlogsjaar verwacht bij iedereen. Ook bij vaste vereerders van de zogenaamd Onfeilbare Kerngoden. Het tegendeel bleek waar. Zelfs die ouwe sympathieke Paul De Grauwe, prof aan de London School of Economics, klaagt in elk interview nog steeds over ‘het religieus fanatisme’ dat alom zou regeren tegen ieder gebruik van kernenergie. ‘Wie er nog maar over nadenkt, wordt al als ketter beschouwd.’

De Grauwe zegt dat al vele jaren in alle kranten, iets wat een echte ketter niet snel zal worden gegund. Toch heb ik weinig goesting om hem af te vallen. Veel van zijn andere standpunten worden pas echt heiligschennend bevonden, vooral door onze industriële en bestuurlijke elites. Ik noem slechts twee van Pauls voorstellen. Het instellen, eindelijk, van een fikse vermogenstaks en het belasten, desnoods tot 80 procent, van inkomens boven een miljoen euro. Daar pleit iemand voor die ooit in ons parlement heeft gezeten voor de liberalen en nu lesgeeft in een Londense topschool voor economie. Zo iemand zal daaromtrent wel weten waarover hij spreekt, denk je dan. Wat doen echter onze verzamelde elites? Ze schokschouderen de voorstellen van De Grauwe weg.

Behalve dus waar het gaat om kernenergie. Dan kwaken ze hem woordelijk na. ‘Religieus fanatisme!’ Die kreet ligt fanatieker dan ooit bestorven in bijna alle monden. Zeker in die van MR-voorzitter Johnny Bouchez en wannabe Vlaams minister-president Zuhal Demir. De eerste wil al onze kerncentrales openhouden tot sint-juttemis, ongeacht bijkomende kosten en gevaren. De tweede wil de Nederlanders nu al een blanco cheque toeschuiven om te mogen participeren in een gloednieuwe kerncentrale die pas ten vroegste over tien jaar energie zou kunnen opleveren. Tegen een kostenplaatje waarvan geen hond nu al een flauw benul heeft. Nucleaire energie kent nu eenmaal één ijzeren wet: er is nog nooit een centrale opgezet of afgebroken zonder ontsporende kosten.

Zuhal en Johnny beweren enkel te handelen met onze toekomst voor ogen. Hun echte doel ligt zonneklaar in het heden en bij henzelf. Met angstsentimenten en drogargumenten willen ze alle ecologisten uit alle bestuursorganen wurmen om daarna hun plaats in te nemen. Tactiek en partijmacht, daar gaat het om. Zonder ook maar één keer de totale rekening te durven maken van nucleaire stroomopwekking. Die balans tekende zich pas goed af tijdens het voorbije kanteljaar 2022. In Oekraïne. En ingevolge een oorlog die niemand ooit nog had verwacht op Europees grondgebied. Die onverwachtheid legde meteen het grootste probleem bloot. Er is bij de risicoanalyse van kerncentrales enkel rekening gehouden met voor de hand liggende worstcasescenario’s. Ontsproten in vredestijd en aan de getemde verbeelding van wie coûte que coûte kerncentrales wíl bouwen.

VERSE GESCHIEDENIS

Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) is een autonome organisatie van de Verenigde Naties. Het onderhandelt nu al maanden tussen de Oekraïense en Russische legerleidingen over het vrijwaren van het grootste kernpark van ons continent, dat van Zaporizja. Die kleine metropool telt de helft meer inwoners dan Antwerpen en is gelegen aan de Dnjepr, na de Wolga en de Donau de langste rivier van Europa. Via een stuwdam levert ze koelwater voor wel zes reuzereactoren. Deze werden in de nacht van 3 op 4 maart, al tijdens de eerste week van de invasie dus, bezet door Russische troepen. De eerste militaire aanval op kerncentrales in de geschiedenis van het dier dat mens heet.

Sindsdien werd de site geregeld zwaar beschoten. Beide kampen geven elkaar de schuld. Het IAEA mag permanent enkele neutrale adviseurs de toestand laten monitoren. Zij smeken dagelijks om een staakt-het-vuren. ‘We blijven één stap verwijderd van een nucleaire ramp.’ De reactoren leveren momenteel geen stroom meer voor het Oekraïense net, maar ze worden wel nog onderhouden door Oekraïens personeel. Dat dreigt echter zelf te crashen door toegenomen werkdruk, professionele ontreddering en de zorg om familieleden, zowel aan het front als in de gebombardeerde steden over het hele land…

Kan iemand mij de veiligheidsadviezen tonen die, in eenzelfde noodsituatie, worden voorgeschreven aangaande onze kerncentrales in Doel? Het hoeft niet per se te gaan om een aanval van een Russisch leger. Wat gebeurt er als terroristen de site bezetten? En wat als ze kiezen voor ontploffing, van binnenuit, met inzet van het eigen lijf? Gezien de vrijgekomen straling zouden ze veel meer en veel langduriger schade kunnen berokkenen dan door twee wolkenkrabbers neer te halen in hartje New York. En wie had ooit die daad vooraf durven voorspellen? Zelfs dan nog. Een beleid moet voorspellingen willen opvolgen. Het Antwerpse stadsbestuur beweert al vele jaren een uitgekookte war on drugs te voeren, op alle niveaus, tegen puissant rijke kartels. Toch liet het zich in datzelfde kanteljaar 2022 digitaal hacken als een kerstenkind dat zweert bij honingkoek en rozenbottel. Twee waarschuwende audits sloeg het Schoon Verdiep in de wind. Beveiliging was ‘iets voor later’. ‘En nu waren we nét van plan ermee te beginnen toen die verdomde hackers plots toesloegen!’

Zou zoiets echt waar anders verlopen in Tihange of in Doel, of waar ook in Europa, bij een onvoorziene terreuraanval? Het geniale aan de aanslagen van 9/11 was het gebruik van doordeweekse lijnvliegtuigen als wapen. Bij een nucleaire aanslag is elke centrale een klaarliggende atoombom. Gefabriceerd en onderhouden door haar eigen toekomstige slachtoffers. Ook geniaal in zijn eenvoud. Of ben ik toch weer te alarmistisch?

Bon. We zullen zien hoe het afloopt rond Zaporizja. Wie kan garanderen dat Poetin, bij dreigend verlies van bezette gebieden of een Oekraïense aanval op de Krim, niet toch overgaat tot nucleaire vergelding? Hij hoeft niet eens zelf een kernkop af te schieten en zodoende een respons te riskeren van de NAVO. Alle andere energie- installaties van Zelenski heeft hij al op de korrel genomen, waarom zou hij niet ook de stuwdam viseren naast Zaporizja? Eerst een vloedgolf, dan gebrek aan waterkoeling: wat gebeurt er dan met die zes centrales en met hun op de proef gestelde personeel?

MODULAIRE BULLSHIT

Eveneens in ’22 kreeg ons energiebeleid een nieuwe prioriteit. Heel het Westen moet snel weer onafhankelijk worden van imperialist Poetin. Bestaande kerncentrales blijven bijgevolg langer draaien, steen- en bruinkool worden opnieuw bij de vleet gestookt, gas wordt in overdaad elders besteld, houtkachels worden weer van zolder gehaald… Dat is allemaal verdedigbaar. Als overgang. À la guerre comme à la guerre. Begrijpelijk noch redelijk is echter wat De Standaard betitelde als ‘de unieke comeback van kernenergie’, waarbij we nu rap rap bestellingen zouden doorduwen die ons toch weer voor decennia vastpinnen op vroegere kemels. Frankrijk staat vol gigantische kerncentrales, en juist die sputteren en haperen en vallen stil als een dieselmotor in brak water.

Inspelend op de vrees voor dit soort logge, mastodontische infrastructuur uit het verleden, wordt het comebackheil nu verwacht van ‘kleine modulaire reactoren’. De beroemde SMR’s. Iedereen kwekt die term na als was het een vaccin tegen alle virussen tegelijk. Wie zich twee minuten verdiept in de materie ontdekt dat het gaat om flessentrekkerij van een machtige lobbygroep. In essentie biedt die slechts twee producten aan. Miniatuurcentrales met brandnieuwe technologie die bij lange nog niet op peil staat. En miniatuurcentrales die exact werken als de oude, waarbij de problemen dezelfde blijven maar nu verspreid worden over een veel groter grondgebied. En in beide gevallen, no kidding, werken ze op uranium dat nog steeds in hoofdzaak afkomstig zal zijn uit Rusland. Dus tegen variabele prijzen en zonder zekerheid van levering. Maar eens te meer een mogelijke hefboom voor chantage.

Waarom moet er altijd weer brandstof verhandeld en getransporteerd worden? Wanneer raken we van dat oudmodische bijgeloof af? Op de voorlaatste dag van het jaar haalde het NRC in zijn redactioneel zelf een onderbelicht bericht weer aan. ‘Op 23 april laatstleden werd voor het eerst in Nederland meer groene stroom opgewekt dan er aan stroom werd verbruikt. De meeste kolen- en gascentrales konden worden stilgelegd.’ Een week daarvoor had de krant ook al ene Ben Voorhorst geïnterviewd. Hij is ‘speciaal regeringscoördinator voor de aanpak van het volle elektriciteitsnet’. Onze toekomstige stroomvoorziening zal compleet anders gaan werken, benadrukte hij. ‘Het wordt niet: een paar zonnepanelen en windmolens neerzetten, en klaar!’ Maar ook dit verzekerde hij: ‘Als de zon schijnt en het waait een beetje, is er al genoeg elektriciteit voor heel Nederland. En zelfs meer.’ In België sneuvelde op 28 december het record van de windenergieproductie. Een capaciteit van vier gecombineerde kernreactoren. Sommige bedrijven kregen een tijdlang zelfs 2 euro cadeau voor elk megawattuur dat ze verbruikten!

Dat klinkt als vooruitzicht allemaal zoveel vruchtbaarder dan die dubieuze SMR’s, en die mist van manipulatie eromheen. Tegelijk klinkt het ook als een vloek in de oren van wie verblijft in een land als Zuid-Afrika, zoals ik op dit moment. Zon en wind zijn hier even voorradig als ijs op de Noordpool. Toch heeft de bevolking al jaren te kampen met power cuts. Twee tot drie per dag inmiddels. Zonder hoop op snel beterschap. Hoe dat voelt en hoe dat komt, daar heb ik het graag een volgende keer over.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234