Tom Lanoye Beeld Jeroen Los / Humo
Tom LanoyeBeeld Jeroen Los / Humo

humoStomerij Lanoye

Tom Lanoye over de naaktscène in ‘Romeo & Juliet’ (1968). ‘De twee klagende acteurs zijn sarcastische huichelaars’

Tom Lanoye

Hoeveel zijn een blote jongenskont en twee half ontblote bakvisborsten waard? Een halve eeuw geleden werden ze op pellicule vastgelegd en sindsdien werden ze wereldwijd bewonderd door honderden miljoenen kijkers. Zonder veel ophef, appelflauwtes, protesten of boycots. Het vehikel waarvan ze een onderdeel uitmaakten, bleek zelfs vier Oscar-nominaties waard, waaronder die voor Beste Film. Maar zie. Opeens maken de eertijdse eigenaren van die strakke kont en die mieterse tietjes alsnog zelf stennis. Niet voor de kat zijn kut, maar met het oog op een schadeclaim van 500 miljoen dollar.

De twee nog immer kwieke, maar nu pas gekwetste bejaarden, Olivia Hussey (71) en Leonard Whiting (72), speelden in 1968 de hoofdrollen in een groots opgezette verfilming van Shakespeares ‘Romeo and Juliet’, geproduceerd door Paramount Pictures. Ze waren toen 15 en 16, maar werden allesbehalve van de straat geplukt. Whiting had reeds een vier jaar lange carrière achter de rug als kindzanger en acteur en had al meegespeeld in Londense topproducties. In eentje daarvan stond hij op de planken naast sterspeler Laurence Olivier, met wie hij toerde tot in Berlijn en Moskou… Dan ben je allang geen onnozele amateur meer die zich door een regisseur van alles laat aanpraten. Bijvoorbeeld dat je, in het kader van een centrale liefdesscène, je broek best uittrekt als je in het renaissancebed van je liefje ligt uit te rusten na wat wild geflikflooi. Ook andere, niet-artistieke Londenaren van 16 zouden daar niet van zijn geschrokken. Ze zouden in de rij hebben gestaan. Zeker in de jaren 60 en zelfs bij een regisseur wiens naam klonk als die van een aan lagerwal geraakte goochelaar — Franco Zeffirelli. Toch wordt die man nu, een paar jaar na zijn dood, door twee van zijn bekendste acteurs gebombardeerd tot kindermisbruiker.

Zeffirelli is ooit zelf op prille leeftijd in de filmbusiness gestapt. Hij maakte naam onder de vleugels van de grote Luchino Visconti. Kort vóór ‘Romeo and Juliet’ had hij al een andere Shakespeare-film mogen maken. Met succes en met een ander Brits koppel, Elizabeth Taylor en Richard Burton. Zij schitterden in ‘De getemde feeks’ dankzij zichzelf en de tekst van Shakespeare, en ondanks de toen al oubollige Zeffirelli-enscenering. Die stijl werd helaas zijn stempel, zeker toen hij switchte naar de opera en naar sterren als Maria Callas. Al zijn werk bleef geforceerd klassiekerig, poenerig maar ongeïnspireerd, hooggestemd maar humorloos… Kostuumdrama’s waarop je met plezier met een kanon zou schieten.

Maar dan juist níét vanwege twee naakte billen en één prille boezem, te zien gedurende amper een minuut. Alleen dat bracht nog wat leven in de voorspelbare brouwerij.

Beelden uit 'Romeo and Juliet' uit 1968 Beeld IMDB
Beelden uit 'Romeo and Juliet' uit 1968Beeld IMDB

Hussey, de Juliet van weleer, was ondanks haar piepe leeftijd evenmin een beginneling. Ze had al twee filmrolletjes achter de rug en speelde op haar 14de ook al mee in een West End-productie. Aan de zijde van die andere ster van het Britse theater, de ravissante Vanessa Redgrave, die naast het podium ook bekend stond als anti-oorlogsactiviste en lid van de Workers Revolutionary Party. Ook dat was typisch iets voor de jaren 60. In latere interviews met Hussey lees je daar echter weinig over. Des te meer laat ze zich steeds lovend uit over Zeffirelli. Ze noemde hem ‘een absoluut genie’. Ze zou overigens ook later nog eens met hem samenwerken. En die slaapkamerscène? Die vond ze verantwoord en stijlvol in beeld gebracht.

‘Iedereen denkt nu dat we te jong waren om te beseffen wat we deden, but we were very aware! We volgden allebei dramaschool en dan neem je je werk ernstig.’ ‘Kijk: in Amerika was naakt taboe, maar in Europese films was het doodgewoon en ik voelde me op de set op mijn gemak. It was not thát big of a deal, and Leonard wasn’t shy at all!’ Dit zijn geen quotes uit 1968 of 1988. Ze stammen uit interviews met respectievelijk Variety en Fox News, naar aanleiding van Hussey’s autobiografie ‘The Girl on the Balcony’. Die verscheen in 2018. Een vol jaar dus nadát Time Magazine de #MeToo-beweging al had uitgeroepen tot Persoon van het Jaar.

Op diezelfde beweging beroept zich nu toch de gezamenlijke advocaat van Hussey en Whiting om Paramount te dagen. Zijn kijk op ‘Romeo and Juliet’ is die van een geslepen consigliere uit Verona. Seksuele intimidatie, seksuele uitbuiting, misbruik van vertrouwen. Met als gevolg decennialange emotionele schade, blijvende angstaanvallen en het missen van lucratieve rollen in de latere carrière. Afkoopsom: 500 miljoen.

CINEMATHEQUE L.A.

De consiglieres van Paramount hebben nog niet geantwoord. Een lieflijk spektakel wordt het proces niet. Hun cliënt zal zich moeten verantwoorden voor het gedrag van een dode, op basis van wetten van nu. En Zeffirelli was allerminst een doetje. Een film over hem zou spannender uitvallen dan de meeste van zijn eigen prenten.

Bloedonderzoek wees uit dat hij nauw verwant was aan Leonardo da Vinci. In WO II vocht hij als partizaan tegen de fascisten. Daarna werd hij een minnaar van Visconti, die net als hijzelf levenslang een praktiserende nicht én een praktiserende oer-katholiek zou blijven. In de loop van zijn filmcarrière werd Zeffirelli wel degelijk een paar keer grensoverschrijdend gedrag aangewreven, altijd jegens jonge mannen. Op latere leeftijd adopteerde hij tezelfdertijd twee volwassen mannen die behalve zijn minnaars ook zijn zakenpartners waren. En in de jaren 90 werd hij zowaar zeven jaar lang Italiaans senator. Voor Forza Italia, de partij van Silvio Berlusconi, die voluit actievoerde tegen homorechten en abortus. Desondanks dreigen de bungabunga-feestjes van Berlusconi opgerakeld te worden als circumstantial evidence van Zeffirelli’s decadentie, zodra de Amerikaanse roddelpers zich meester zal hebben gemaakt van het proces van Romeo en Julia tegen hun vroegere regisseur.

In feite zijn er echter geen advocaten nodig. Het zou voor iedere rechter moeten volstaan om zelf op YouTube nog een ander interview te bekijken van Hussey en Whiting. Dit keer met hun beidjes, in 2016, in de American Cinematheque van Los Angeles, vlak na de screening van een geremasterde versie van ‘Romeo and Juliet’. Mijn respect voor acteurs is immens, maar met de wetenschap van nu zou ik op deze twee sarcastische huichelaars met een plezier een repetitief tomatenkanon afvuren.

Meer dan een half uur zingen ze opnieuw de lof van Zeffirelli en zichzelf. Ze waren op dat moment al een stuk in de zestig. ‘Franco liet je soms helemaal zelf kiezen hoe je met de camera om wilde gaan!’ ‘Hij was geen regisseur, hij was een renaissanceschilder!’ Om het schamele bloot van toen wordt weer geglimlacht, met ondeugende fierheid en een wederzijdse plaagstoot. Trauma’s vallen niet te bespeuren. Even lijkt Hussey te flirten met een aanklacht wegens ondermijning van de kinderziel. ‘Leonard en ik krijgen nog steeds fanmail van 12- en 13-jarigen. Ze verafgoden onze film. Hoe mooi is dat?’

Whiting pruttelt niet tegen. Hij schiet daarentegen een onverwachte hoofdvogel af. Ik parafraseer: ‘In deze donkere tijden waarin entertainment al snel kiest voor somberheid en cynisme, in plaats van voor love and live and everything, ben ik trots – en ik weet zeker: Olivia ook – dat wij deel hebben mogen uitmaken van iets dat bol stond van het volle leven en van de positieve energie. Iets dat, een beetje melig gesteld, nog goodness dúrfde uit te stralen. Ik zou graag zien dat mensen zich weer eens zouden dubbelplooien om eindelijk opnieuw dit soort films te maken!’ Met die ontboezeming scoorde Whiting het langste en warmste applaus van de avond.

Een beetje eigenaardig is die stelling wel. ‘Romeo en Juliet’ staat bol van de vendetta’s, bij de zwaardgevechten vallen gewonden en doden, en de twee piepjonge geliefden — bij Shakespeare is het meiske 12 — kiezen aan het eind voor een dramatische dubbelzelfmoord. En toch schuilt er waarheid in Whitings claim op goedheid. In zijn aanspraak op de kracht van het prille, volle leven, ook al gaat dat aan het eind reddeloos ten onder. De liefde van Romeo en Julia was, ook in Zeffirelli’s pompeuze regie, hartveroverend mooi van lijf en werd welluidend mooi verwoord. En de tedere, voorzichtige naaktheid onderstreepte die beide kwaliteiten.

‘We waren iconen van die tijd, dat tijdvak,’ pochte Hussey, nog steeds in de American Cinematheque. Ze had overschot van gelijk. Daarom is het zo jammer dat zij en Whiting er nu voor kiezen om te veranderen in twee iconen van dit tijdvak. Ze misbruiken de legitieme energie van #MeToo en de wetten tegen echt kindermisbruik voor eigen, grof geldgewin. En ze offeren daarvoor de integriteit op van de rollen die hen ooit groot hebben gemaakt. Samen met de reputatie van de man die dat heeft bewerkstelligd.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234