Robbe De Hert regisseert Gaston's War in 1997 Beeld RV
Robbe De Hert regisseert Gaston's War in 1997Beeld RV

ColumnTom Lanoye

Tom Lanoye: ‘Wat zou Robbe De Hert heerlijk hebben gefulmineerd tegen die Nieuw Rechtse columnisten van ‘De Standaard’’

Tom Lanoye over Robbe De Hert: The director’s cut. Over lettersoep en engagement

De wereld die Robbe De Hert een jaar geleden heeft verlaten, is op minstens één manier anders dan de wereld die hij vanaf zijn jeugd heeft mogen bestormen en veroveren. De verrechtsing waartegen hij levenslang tekeerging, heeft zich doorgezet, with a vengeance. Ze heeft zich zelfs met succes de schutkleur aangemeten van wat je ‘ontideologisering’ mag noemen. Ideologie op zich wordt verdacht gemaakt, in de hoop dat alleen de rechtse pensée unique overblijft als vanzelfsprekende onvermijdelijkheid.

Om dat te bereiken moet steeds weer worden hérhaald hoe áchterhaald het onderscheid tussen links en rechts wel niet is, dat zulk onderscheid nooit wezenlijk heeft bestaan en dat links – voor zover het dus ooit al heeft bestaan – een fata morgana is gebleken die inging tegen het gezond verstand en het gezonde volksgevoel. Het enige wat ontbreekt als zelffelicitatie van Nieuw Rechts, is dat het ook bevorderlijk is voor de gezonde stoelgang.

Dat laatste kan echter wel degelijk kloppen, in vloeibare vorm zelfs, voor wie al eens de vaste columnisten van De Standaard leest. Eén op de drie is inmiddels een creatuur van de Nieuw-Vlaamse Elite. Hetzij Europarlementariër (Assita Kanko), hetzij sierbloempot (barones Doornaert), hetzij zelfverklaarde sjamaan (Joren Vermeersch). Die laatste bakt het geregeld nog schijtgroener dan de twee anderen.

Ook in interviews. ‘We leven onder de dictatuur van het goede.’ Dat was de kop van een vraaggesprek in De Morgen (20 juli 2020). Want dat was ik nog vergeten te vermelden, als terugkerend kenmerk van Nieuw-Rechts. Koketteren met stoerheid omtrent alles wat ‘ongoed’ is. De Nieuw-Rechtse Orde ziet zichzelf als verdomd rebels en tegendraads. Als ze tenminste niet te druk bezig is met ofwel het aanklagen van zwartrijders op de tram, vrouwenuurtjes in privézwembaden en allochtone amokmakers in Blankenberge, dan wel met het vergoelijken van autochtone amokmakers in voetbaltribunes en autochtone amokmakers rond asielcentra. Stoerheid kent vele vormen en goedheid/ongoedheid verschuift al eens van perspectief.

Nog een kenmerk van Nieuw Rechts, afdeling vierde provinciale, bestaat erin voor te wenden dat men vroeger zelf hartstikke ultralinks was, alvorens men – Paulus indachtig – van zijn schommelpaard viel en het ware licht zag. Bij Joren Vermeersch gebeurde dat, naar eigen zeggen, in een pizzeria te Middelkerke. Het kan niet altijd onderweg naar Damascus plaatsvinden.

‘Ik zat als rechtenstudent in een linkse bubbel – met wilde haren, zelfgerolde sigaretten en alles erop en eraan.’ Elke rechtenstudent weet: een pleidooi pro domo begin je best met je sterkste argumenten. Daarna kun je uitweiden: ‘Ik geloofde in de maakbaarheid van de maatschappij, dat vrijheid blijheid was – de progressieve, linkse idee van solidariteit en permissieve tolerantie. Maar in die pizzeria hoorde ik de verhalen van wie uit Antwerpen naar de kust waren gevlucht. De vluchtelingen van het multiculturele drama. Zij wezen mij erop dat migratie niet per se een verrijking is.’

We weten allemaal dat Robbe zelf niet de grootste theoreticus was en dat hij, behalve van wilde haren en heel veel sigaretten, ook hield van een stevige pizza nu en dan. Maar wat had ik graag met hem de inconsequenties, het gehuichel en de aanstellerij gefileerd van deze ‘inhoudelijk medewerker van Kamerlid en ex-staatssecretaris Theo Francken’.

Wat zou Robbe heerlijk hebben gefulmineerd! Tegen een kretoloog die zowel de maakbaarheid van de maatschappij als de blijheid van de vrijheid aanvalt. Wat schiet er dan nog over, behalve warrige lettersoep? Vermeersch, naar eigen zeggen een historicus, parkeert ‘de permissieve tolerantie’ zelfs in het kamp der progressieven. Niet in het kamp dat de progressieven al decennia aanwijzen als de ware besmettingshaard: tjeven en crypto-tjeven, uitvinders van onderdrukkende gedoogtechnieken. Herbert Marcuse, uitvinder van het begrip, sprak overigens van ‘repressieve tolerantie’. Maar dat maakt geen reet uit voor een jurist die solidariteit een uitsluitend links idee vindt, maar zich tegelijk toch het lot van vluchtelingen aantrekt. Op voorwaarde dat ze alleen van Antwerpen naar Middelkerke trekken, op de vlucht voor andere vluchtelingen.

Zodoende zijn er toch een paar pizzeria’s en veel politieke opportunisten voor wie migratie verrijking oplevert. Zij het uitsluitend voor zichzelf.

KOKET KWAAD

Het meest heb ik mij natuurlijk niet geërgerd aan columnisten van De Standaard. Wel aan de doorsneereacties, overal, na het overlijden van Robbe. Aan het onvermogen om zijn engagement natuurgetrouw weer te geven. Zonder badinerende, kleinerende commentaar – of nog erger: zonder het zelfs maar te vernoemen.

Hoe haalt iemand het in zijn hoofd om Robbe te eren zonder zijn engagement te vermelden bij zowel de RAL (Revolutionaire Arbeidersliga) als de latere SAP (Socialistische Arbeiderspartij)? In de jaren 70 was hij mee de oprichter en drijvende kracht achter het politieke kunstencentrum King Kong, gelegen in de Antwerpse Keizerstraat. Vlak naast boekhandel De Militant. What’s in a name? Erg veel, blijkbaar. ‘De’ King Kong was, behalve een razend populair café, de pied-à-terre van Robbes eigen filmmaatschappij Fugitive Cinema. Alsook het vaste vergaderhonk van ‘strijdtheatergroep’ Het Trojaanse Paard, van critici als De Andere Sinema, van de Groep Rooie Vrouwen (GROV), de Werkgroep Improviserende Musici (WIM), de Socialistische Jonge Wacht (SJW), een kunstenaarscollectief genaamd Drinkend Hert Bij Zonsondergang en, tot slot, één van de eerste activistische homogroepen, De Rooie Vlinder.

In 1982 werd de King Kong door brandstichting volledig in de as gelegd. Na vele bedreigingen uit kringen die zich in wereldoorlogen De Volksverwering noemen en die, buiten zo’n oorlog, juichen op Twitter en dansen op straat als er weer eens een vluchtelingencentrum in nachtelijke vlammen opgaat.

Waar was dat verhaal over de King Kong in de herdenkingsteksten rond Robbe? Zijn ‘Gaston’s War’ is één van de weinige Vlaamse films waarin eindelijk ook eens een verzetsman wordt gehuldigd, in plaats van altijd weer dezelfde vergoelijkte collaborateurs. Hoe kun je die film bekijken zonder te denken aan de vele bedreigingen uit steeds weer diezelfde hoek? Ook voor hemzelf persoonlijk?

Het hele oeuvre van Robbe baadt zich in en laaft zich aan zijn visie op de wereld. En die ís links. Ze roept op tot gelijke kansen en herverdeling, ze protesteert tegen racisme, structurele ongelijkheid en achterstelling van alle zwakkeren, van handarbeiders tot, jawel, vluchtelingen. Het werk en de interviews van Robbe stonden bol van de woede omdat tegen die simpele, duidelijke principes zo’n plat en hardnekkig verzet bestond in Vlaanderen. Die aanklacht heeft hem, vermeerderd door zijn moed en grote mond, veel hoofdbrekens opgeleverd en minder artistieke kansen gegeven dan hij verdiende.

Wie dat feit nu, na zijn dood, ontkent of afzwakt, doet hem onrecht. Robbe was tot op het bot een politiek beest. Ik bewonderde zijn werk, juist ook om die niet-aflatend politieke stem van hem. En ik ben ongegeneerd apetrots dat ik samen met De Roma, met de Robbe en met many fine others gegraveerd mag staan in de Ark van het Vrije Woord. Niet vanwege die prijs. Wel om wat hij betekent in dit blijvend vadsige Vlaanderen van ons.

Al de rest is larie en NieuwRechtse recuperatie. De dictatuur van een koket en gemakzuchtig kwaad.

‘Uwen beste film is uw eigen leven – Hommage aan Robbe De Hert AMP (arm maar proper), peetvader van de Vlaamse cinema’, maandag 6 september in De Roma in Antwerpen. Info en tickets: deroma.be.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234