null Beeld Jeroen Los
Beeld Jeroen Los

humoStomerij Lanoye

Tom Lanoye: ‘Wie aan de termen ‘kerstverlichting’ en ‘kerstmarkt’ tornt, tart de Twittergoden en speelt met zijn leven’

Tom Lanoye

Met de huidige snelheid van de klimaatverandering en de stijgende zeespiegel ligt Brugge over vijftig jaar opnieuw aan zee. Of ín zee, als windmolenpark gebouwd op middeleeuwse sokkels. De rest van Vlaanderen zal Pasen, Moederdag en oudejaar vieren onder wuivende palmen. We zullen met een rietje uit zelfgeoogste kokosnoten kunnen drinken en al die belachelijke fermettes in haciëndastijl zullen toch een vooruitziende investering blijken te zijn. ¡No más Flandes! ¡América Latina aan de Noordzee!

Twee dingen zullen echter nooit veranderen, of we nu op weg zijn om een woestijn te worden of een gletsjer, en dat zijn de termen ‘kerstverlichting’ en ‘kerstmarkt’. Wie daaraan tornt, tart de Twittergoden en speelt bijgevolg met zijn leven.

Dat hebben ze mogen meemaken in Leuven. Daar hadden de burgemeester en zijn schepenen onlangs het lef om een budget goed te keuren voor wat ze ‘wintersfeerverlichting’ noemden. Zo noemen ze dat ginds al jaren. In Gent en Antwerpen spreekt men al even lang van ‘eindejaarsverlichting’. De commotie die niettemin alleen in Leuven losbrak, overtrof die van een op hol geslagen windmolenpark tijdens een godsdienstoorlog.

Je hoeft geen politicoloog te zijn om te deduceren hoe dat komt. Leuven is de enige Vlaamse centrumstad die wordt geleid door een moslim, Mohamed Ridouani. Hij is ook nog eens een socialist, een poulain van Louis Tobback en toch raakte hij ondanks dat alles rechtmatig en ruim verkozen in een gemeente met één der oudste katholieke universiteiten ter wereld.

MO VAN TROJE

De trollenlegers van Zwart Belang deden waarvoor trollenlegers zijn uitgevonden: ze gedroegen zich tegen Ridouani als digitale knokploegen, doodsbedreigingen inbegrepen. Tegelijk wentelden ze zich dankbaar en lekker luid jammerend in complottenmodder en Euraziatische paranoia: Ridouani was overduidelijk een islamistisch paard van Troje dat de westerse beschaving van binnenuit wilde vernietigen. Door alles te bestrijden wat van ver en van dichtbij te maken heeft met Kerstmis.

‘En het is al begonnen met het opdringen van hun hoofddoek en het uitgommen van onze Zwarte Piet!’ ‘Wedden dat hij wel plannen klaar heeft voor een suikerfeestverlichting?’ ‘Binnenkort mogen wij Vlamingen zelfs onze kerstmarkt geen kerstmarkt meer noemen!’ En ook deze oproep kwam vaak terug: ‘Waar blijven de ware Leuvenaars om pal te staan voor onze eeuwenoude zeden, ons geloof en onze kerstboom?’ Daaronder stond de foto afgebeeld van, jawel, een kerstboom in vol ornaat.

Historisch en inhoudelijk gesproken heeft zo’n Germaanse naaldplant natuurlijk geen fokking kerstbal te maken met het godganse christendom. Dat geldt trouwens ook voor de kerstbal zelf, ooit alleen bedoeld om heksen af te schrikken. En datzelfde geldt ook, later op het jaar, voor de heidense paashaas en de veelsoortige eieren die dat beest, ook biologisch behoorlijk raadselachtig, weet uit te schijten. Terwijl de ware Verlosser inmiddels hangt te creperen aan zijn kruis, om de wereld te verlossen van haar zonden…

Hoezo dus, ‘de onaantastbare en unieke eenheid van onze beschaving’? Als de westerse cultuur íéts is, dan is zij tot op het bot multicultureel en multireligieus, reeds lang vóór de aankomst van zogenaamde allochtonen. En de grootste migrant uit onze geschiedenis is het christendom zelf. Wie dat niet kan verkroppen, moet zich maar opnieuw bekeren tot het Eburonendom.

DE RATS IN DE ROOTS

Zelf zal ik mijn eigen roots, die van de kleine middenstand, nooit vergeten. Moeilijk is dat niet. Ze komen neer op slechts één wortel: pragmatisme. Een kerstmarkt en haar verlichting? Die kun je met goed fatsoen alleen maar opzetten één weekje voor en één weekje na 25 december. Twee weken, ocharmen! Herdoop dat geval dus toch snel tot wintermarkt of zoiets! Dan kun je je kraam laten staan van november tot februari. Tel uit je winst.

Bijna alle Vlamingen denken zo, volgens mij. Zakken open en vinger op de knip. Maar waar komt in onze mercantiele contreien dan toch die plotse ophef vandaan? De hysterie rond het zogenaamde verdwijnen van ‘de kerstmarkt’? Zo’n markt is trouwens een vrij recent fenomeen, overgewaaid uit rijke Duitse steden. Maar niet de markt zelf staat ter discussie, alleen haar wijzigende naam. Gaat het daarbij enkel om islamofobie en om fascistisch-rechtse propaganda?

Ik maak me sterk van niet. De reuring moet een veel fundamenteler verval verhullen. Dat van Kerstmis zelf, als religieus gebeuren. De geboorte van het Kindeke Jezus, en wat ze spiritueel betekent, is al lang overschaduwd door een cultus van zuipen en schransen rond een vuurkorf. Niet in een overvol kerkgebouw, maar in een overvolle viptent. Niet met ritueel gregoriaans gezang op de voorgrond, maar met op de achtergrond het voorspelbare gemekker van Mariah Carey, Bing Crosby en nog erger. De echte vraag is dan ook deze: waarom is de vroeger zo populaire middernachtmis nagenoeg uitgestorven? En waarom klinkt daartegen zo weinig protest van wie zich Ware Christenen noemen?

Voor zo’n mis moet je natuurlijk in het midden van de nacht urenlang stilzitten en zwijgen op een harde stoel, in een amper verwarmd stenen mausoleum. Terwijl je op dat moment gezellig had kunnen lopen brallen en de polonaise had kunnen hossen op de Grote Markt. Om pas tegen het ochtendgloren strontzat je nest in te sukkelen, niet per se met je eigen trouwboek.

Akkoord, tijdens een middernachtmis hoef je goddank niet te luisteren naar Mariah Carey. Maar wel naar een knapenkoor waarvan de meeste leden in hun pas ingedaalde klootjes zijn geknepen door mijnheer pastoor. Hopelijk tot wederzijds genot, maar vooral om de knapen toch nog een toontje hoger te doen zingen dan de baard reeds in hun keel dicteert. Maar behalve mijnheer pastoor zelf worden weinigen daar nog wild van.

In zo’n mis ruik je ook geen wiet, enkel wierook. Je moet vrede nemen met één smakeloze hostie, in plaats van met een zak smoutebollen plus een half dozijn hotdogs met zuurkool. En bovenal: de miswijn bevat veel minder alcohol dan glühwein en hij mag alleen gedronken worden door somber geklede master of ceremonies vooraan.

Als je dat allemaal op een rij zet, is de keuze van de moderne Vlaming snel gemaakt. Er is geen duidelijker voorbeeld te vinden van de diepgaande ontkerstening van Vlaanderen dan het geruisloos wegteren van de ooit zo geliefde middernachtmissen. In ruil voor luidruchtige markten vol eetkramen en geforceerde vrolijkheid.

Om de geestelijke leegte daarvan te vergoelijken, komt een semantisch pestspelletje dan goed van pas. Samen met een vermeende Arabier als zondebok. Zeker als hij het tot burgemeester heeft geschopt vanwege zijn verdiensten. En juist niet vanwege zijn geloof.

GODENZOON

Maar wat zit ik hier weer te stomen en stampvoeten? Al ben ik een ketter zo groot als een kathedraal, in de geest van het kerstgevoel laat ik me graag verleiden tot een onverwachte ontboezeming en een navenante verzoening.

Eerst de ontboezeming. Ik betreur voor een deel de hierboven geschetste ontkerstening. Vandaar mijn verzoeningsvoorstel. Er moeten overál kerststallen worden neergezet, met Jozef, Maria en het Kindeke. In elke straat van elke wijk in elke stad. En ze moeten allemaal zo lang mogelijk blijven staan. Zo worden wij eraan herinnerd, ook zonder kennis der evangeliën, dat armlastige vluchtelingen bestaan, met of zonder kinderen, met of zonder ouders, en dat ook zij een dak boven het hoofd verdienen. Niet een kartonnen doos. Wel misschien één van die vele kerststallen zelf. Of op zijn minst een goed onderhouden echte stal waar ze, gelegen tussen onze lievelingsbeesten, bevriende schaapherders mogen ontvangen. En waar ze zelfs mogen bevallen zonder te worden weggeknuppeld. Of te worden gedeporteerd, onder steeds doorzichtiger voorwendsels of na andere, nog wredere bureaucratische pestspelletjes.

We zullen er zelfs aan herinnerd worden dat uit het Oosten ook wijzen kunnen komen. Met tastbare geschenken. In plaats van met de imaginaire intentie om hier alles leeg te roven en ondersteboven te trappen. En bovenal zullen we onszelf kunnen inpeperen dat nazaten van vreemdelingen niet enkel kunnen uitgroeien tot adequate burgemeesters. Het beroemdste vluchtelingenkind aller tijden bleek van bij zijn eerste kreet zelfs een regelrechte godenzoon.

Dat is maar een sprookje, natuurlijk. Niet gespeend van meligheid. Maar het biedt een tegenwicht voor al die andere sprookjes die allemaal bij voorbaat en schuimbekkend het tegendeel beweren. Onder het mom van bescherming der christelijke idealen en tradities. Maar juist in flagrante tegenstrijd met hun kern.

‘Vlekje weg? Boel weer helder. Dank u, Stomerij Lanoye!’

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234