columntom lanoye

‘Trek uw eigen conclusie over wreedheid als vrede en omgekeerd’

Het vredesplan voor Israël en Palestina, recent ontsproten aan de koker van Donald Trump en schoonzoon Jared Kushner, is geen vredesplan. Het is een koloniale roadmap naar een Apartheidsstaat 2.0. Het zal van Palestina een bantoestan maken naar het model van Bophuthatswana en Ciskei, zogeheten thuislanden in het vroegere Zuid-Afrika.

Dat waren schijnzelfstandige enclaves, nee: reservaten, waarin de regeringen van diepgelovige racisten als Henk Verwoerd en Pieter Willem Botha hun zwarte bevolking samendreven en opsloten. Ze deden dat met behulp van draconische pasjeswetten, navenante grenscontroles en gevangenisstraffen plus broodroof voor 'overtreders'. Als bij toeval werden alle thuislanden opgericht in de meest dorre en barre uithoeken van Zuid-Afrika. Zwarte gemeenschappen die zich op lucratievere gronden bevonden, werden naar hun zogenaamd natuurlijke habitat verplaatst, lees: gedeporteerd. Gemengde wijken in grote steden werden ontruimd en platgewalst met bulldozers en gewelddadige bijstand van politie en leger.

Eén van de zwarte voorsteden, Sophiatown bij Johannesburg, werd na vernieling 'slegs vir blankes' heropgebouwd, onder de cynische districtsnaam Triomf. Met die misdaad als kader schreef Aster Berkhof begin jaren 70 een aangrijpende roman, 'Het huis van mama Pondo'. Een bom in het toenmalige Vlaanderen, waar de politieke en culturele elites zich nog jaren kritiekloos achter het apartheidsbewind zouden blijven scharen. Omdat het geleid werd door 'stam-, bloed- en taalverwanten' die bovendien het communisme bestreden, als gramme huurlingen in de Koude Oorlog.

Tot vandaag zijn er fora te vinden waarop het boek van Berkhof wordt verketterd als marxistische leugenpropaganda. De man wordt in juni 100. Hijzelf en zijn oeuvre verdienen het groots te worden gevierd, en niet alleen door dat ene dappere boek.

Terug naar het nu en het Midden-Oosten. De Palestijnen krijgen het nieuwe plan zonder overleg opgelegd door Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, twee wolven die onderhandelden over hoe een schaap op te eten. Door Trump nog aangevuurd, heeft Netanyahu nu al aangekondigd dat hij de formele annexatie van de Westelijke Jordaanoever en de nederzettingen wil uitroepen. Dat staat diametraal tegenover de resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, inclusief resolutie 2334 uit 2016, die verdere Israëlische kolonisatie een flagrante schending van het internationaal recht noemde, ontdaan van elke wettelijke grond.

De Europese Unie moet het plan van Trump krachtig verwerpen en maatregelen nemen tegen de Israëlische annexatie van Palestina, voor het te laat is.

U denkt ongetwijfeld dat alle bovenstaande woorden zijn ontsproten aan míjn koker, maar op een paar toevoegingen na - Berkhof, Botha, Bophuthatswana - vormen ze een lang en letterlijk citaat uit een oproep die onlangs in The Independent en De Standaard is verschenen. Hij is ondertekend door 'prominente Israëli's die streven naar een vredevolle toekomst voor ons land en onze Palestijnse buren'. Ik noem er maar een paar. De voormalige procureur-generaal van Israël, Michael Ben-Yair. De voormalige voorzitter van de Knesset, Avraham Burg. De vicepresident van de Israel Academy of Sciences and Humanities, David Harel. Twee laureaten van de Israel Prize, Alex Levac en Zeev Sternhell. En tot slot twee voormalige ambassadeurs van Israël in Zuid-Afrika, Alon Liel en Ilan Baruch.

Die laatste twee vielen mij het meest op. Niet alleen gezien de verwijzing naar apartheid in hun oproep, maar ook gezien, zacht uitgedrukt, de complexe relatie van Israël met zowel het oude als het nieuwe Zuid-Afrika.

Er zijn een paar historische parallellen die geen bal betekenen. Zo was Zuid-Afrika één van de eerste landen om al in 1948 Israël de facto te erkennen als nieuwe staat. Dat was tegelijk één van de laatste bestuursdaden van premier Jan Smuts, die kort daarop de verkiezingen verloor en moest toezien hoe zijn concurrent, de Nationale Party, het rassenregime vestigde waartegen hij gewaarschuwd had.

Van veel samenwerking of ondersteuning tussen de twee landen was de eerste jaren amper sprake. Later, opnieuw onder de hete mantel van de Koude Oorlog, zou dat veranderen. Zeker na de Zesdaagse Oorlog van 1967, toen Israël door de bezetting van de Sinaïwoestijn en de Westelijke Jordaanoever door de meeste Afrikaanse landen werd uitgespuwd als nieuwbakken kolonisator.

De twee internationale paria's vonden elkaar, achter de coulissen ruim geruggensteund door de VS en West-Europa. Militair-strategische bijstand, geheime wapenleveringen, doorbrekingen van de internationale boycot... Uitwisseling en langdurige huisvesting van wetenschappers en special forces, met inbegrip van hun gezinnen... De eerste keer dat er bij legeroperaties primitieve drones werden gebruikt, zou zijn gebeurd tijdens de frontoorlog in Angola. Israëlische knowhow, Zuid-Afrikaanse toepassing op het terrein.

Officieel veroordeelden ze vaak elkaars beleid, nog vaker lieten ze in de praktijk hun openlijke steun blijken. Geen enkel land ter wereld erkende de bantoestans, maar de marionetpresident van Bophuthatswana mocht wel Israël bezoeken en kon in Tel Aviv zelfs een missie opzetten, 'Bophuthatswana House' - weliswaar onder zwak gesputter van de minister van Buitenlandse Zaken. Die mocht nog een tweede keer sputteren toen de premier van Ciskei, zeer vereerd door zijn veelvuldige contacten, claimde dat zijn thuisland op zijn minst wel officieel werd erkend door Israël. Quod non. Maar het was wel het enige land waarvan hij dacht dat te kunnen beweren.

Als ik in mijn tweede vaderland praat met leeftijdgenoten én jongeren, komt er nog altijd felle en wrange kritiek op Israël, ook en vooral bij Joden, zoals mag blijken uit bijgaande tekening van Zapiro, een vriend en bijna-buur. Het is niet bepaald zijn enige prent over het onderwerp. Behalve activist is Jonathan Shapiro een wereldcartoonist die gehuldigd is tot in de VS en Nederland. Zijn vrouw, de fotografe Karina Turok, is een nicht van de onlangs overleden Ben Turok, professor economie, ooit banneling van de blanke regering in Pretoria, later parlementariër voor de huidige regeringspartij ANC, die hij de laatste jaren terecht geselde met zijn kritiek.

De kritiek van zijn partij op Israël bleef hij wel onderschrijven. Samen met elke petitie die de bezetting van Palestina genadeloos op de korrel nam, door ze te vergelijken met het regime dat hem ooit had verbannen.

Zuid-Afrika kent een grote en zeer diverse Joodse gemeenschap, er bestaat dus ook een aanzienlijke groep van passionele Israëlverdedigers. De discussies lijken ook ginds op dovemansgesprekken zonder eind. Maar op zijn minst hoor je beide groepen even luid. Dat kunnen we niet zeggen van Vlaanderen en bij uitbreiding België.

Bij ons wordt elke kritiek op Israël eerst, zonder veel weerwerk, retorisch vertaald als een ontkenning van het bestaansrecht van Israël. Vervolgens wordt ze naadloos gelijkgeschakeld met antisemitisme, vervolgens geduid als een vergoelijking van de Holocaust. Dat klimaat levert stukken op als dit, waarin ik me niet alleen constant moet beroepen op woorden van anderen, maar waar ik ook voldoende patroonheiligen van de correcte obediëntie moet aanroepen om zonder al te veel kleerscheuren te kunnen zeggen wat ik wil zeggen. Wat doe ik meer dan hypernationalistisch fanatisme bekampen met een in se even identitaire rozenkrans vol ronkende namen? En is dat dan een ritueel van lafheid, van tactiek of van gezond verstand?

En het is nog maar de vraag of zo'n rozenkrans me zal helpen, in een tijdvak waarin het kon gebeuren dat in Mechelen de prijsuitreiking van een vredesorganisatie werd afgebroken en verboden, nog wel in Kazerne Dossin, het enige Vlaamse museum over mensenrechten en de Holocaust. De laureate lag volgens een deel van de raad van bestuur 'te gevoelig bij een deel van de Joodse gemeenschap', omdat ze geregeld de bezetting van Palestina kritiseert.

Waarom dat verbod een botte en niet te accepteren schande is, zal ik een volgende keer proberen aan te tonen. Met open vizier en zonder namedropping. Maar om het af te leren wil ik dit stuk toch besluiten met de woorden van een ander. Onze grootste nog levende schrijver, alweer een Zuid-Afrikaan: Nobelprijswinnaar John M. Coetzee.

Hij is net 80 geworden en nog altijd notoir zwijgzaam, zeker over politiek. Een paar jaar geleden echter, op het Palestina Literatuurfestival, kreeg hij zoveel vragen over het regime waarin hij was opgegroeid, dat hij besloot om toch te antwoorden.

Eerst suggereerde hij - ik denk met recht en reden - dat het gebruik van het woord apartheid om een bezetting te omschrijven niet per se een productieve stap is. Het leidt af naar een explosieve semantische en emotionele ruzie die elke mogelijkheid van een analyse bij voorbaat afsluit. Vervolgens gaf hij toch zíjn definitie. 'Apartheid was een systeem van afgedwongen segregatie gebaseerd op ras of etniciteit, opgelegd door een exclusieve, zelf bepaalde groep om een koloniale verovering te versterken en vooral om hun greep op het land en de grondstoffen te verstevigen.'

Daar voegde hij eerst aan toe: 'In Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever zien we een systeem van...' Om vervolgens exact dezelfde definitie weer op te lezen. En dan te besluiten met: 'Trek uw eigen conclusie.'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234