Tom LanoyeBeeld Tom Lanoye

ColumnTom Lanoye

‘Trump is als baby in een ketel met chloroquine gevallen’

Zeven maanden geleden, toen literaire lezingen nog niet verboden waren, werd ik geïnterviewd op de 38ste verdieping van de The New York Times Building, hartje Manhattan. 

Na afloop las ik voor uit mijn twee in het Engels vertaalde romans. Mocht ik de huidige Amerikaanse president zijn, dan zou ik u wijsmaken dat mijn gehoor bestond uit vijfduizend fans die het enige uit Mexico ten beste gaven waar Psycho Donald dol op is: a Mexican wave. De werkelijkheid is prozaïscher. Ik werd geïnterviewd door VRT-correspondent Björn Soenens in het Flanders House van de Vlaamse Vertegenwoordiging. Ons publiek bestond uit drie dozijn bezoekers, met inbegrip van mijn eigen vent en Sabrina van World Editions. Prima sfeer, ook zonder die wave.

Tijdens de receptie met geïmporteerde streekbieren stond ik vaker naar het panorama achter de manshoge vensters te kijken dan naar de gesprekspartner voor mijn neus. Het uitzicht op de feestelijk verlichte ingewanden van de moeder aller metropolen werkte zoals altijd hypnotiserend, op het euforische af. Aan sombere symboliek nochtans geen gebrek. Je moest al een deelstaat, een multinational of een Russische oligarch zijn om hier de huishuur te kunnen ophoesten, en zonder uitnodiging en paspoortcontrole kwam niemand verder dan de voordeur op de begane grond.

Op het trottoir aldaar stonden betogers klaar om, met spandoek en gejouw, de beroemdste krant ter wereld te verwijten dat ze Julian Assange had verraden. De demonstranten lieten zich gewillig in toom houden door kleerkasten met zonnebrillen en oortjes - strak theater om luidruchtig theater theatraal te beteugelen. Alles in ons ondermaanse is toneel, maar in the capital of cool swingt de ensceneringskunst van de werkelijkheid helemaal de pan uit. Zelfs de lift deed mee. Na onze paspoortcontrole was hij geheel uit zichzelf in de lobby gearriveerd, geluidloos openschuivend als een metalen zee, zonder weliswaar een ouderwetse liftjongen te onthullen. Volautomatisch werden we naar de enige verdieping gehesen waar we welkom waren. Vrijheid bleek, eens te meer, een kwestie van verborgen camera's, hoge connecties en - ultimately - kapitaal.

DUBBEL SPEL

Het zou me niet verwonderen als je tegenwoordig ook drie keer je temperatuur moet laten meten om hetzelfde gebouw te mogen betreden, en dat je over twee mondkapjes en een dubbele spatbril moet beschikken. Zijn zelfbeeld ten spijt, is the Land of the Free and the Brave doorgaans nog paranoïder en regelzieker dan de rest van de planeet. Ik mag dat zeggen, ik ben ook een schizofrene controleteef.

Zoals zovelen ben ik enerzijds een hartstochtelijke fan en een gretige grootconsument van Amerikaanse kunst en cultuur. Letteren, films, acteerkunst, tv-series, beeldende kunst, muziek van soul over jazz tot disco en hiphop... Amerikanen zijn top, in nagenoeg elk domein. Zoals zovelen ben ik tegelijk een hartstochtelijk verketteraar van de arrogante Yankees-monocultuur. Dat achterlijk ongelijke samenlevingsmodel van hen, dat zich niettemin beroept op radicale gelijkheid... Dat peperdure gezondheidssysteem, dat modale gezinnen niettemin al ruïneert bij een simpele blindedarmontsteking... Die godsdienstwaanzin en dat ingebakken populisme van het merendeel der politici, die des te meer walg oproepen omdat ze zich afficheren als de ultieme kampioenen van redelijkheid, verlichting en democratie... Amerikanen zijn infantiele zwijnen.

De beide stellingen zijn waar. Deze ook: als het koesteren van tegenstrijdige gevoelens een liefdesverklaring inhoudt, dan is de hele wereld alsnog tot over de oren verliefd op the States. Daarom praten en schrijven we er zoveel over. En daarom houdt onze staatsomroep nog maar één vaste buitenlandcorrespondent over, met standplaats Brooklyn. In plaats van een tiental, van Peking tot Parijs, zoals vroeger - en zoals het betaamt voor een regio die zichzelf beschouwt als de tweede tepel van de westerse beschaving.

VRIJ SPEL

Ongeacht religieuze of politieke overtuiging bezingen alle inwoners van de Verenigde Staten hun vrijheid zo vaak, zo luid en zo allerwegen dat je alras beseft: hier is toch ook un poquito stront aan de knikker. De repetitieve lofzang heeft een dogmatische en beklemmende ondertoon. Waar eindigt het streven en waar begint de hersenspoeling? Zelfs de taliban aanroepen Allah minder dan de gemiddelde Amerikaan zijn freedom.

De nagalm van die psalm wijst op een verlángen naar bedreiging, in ruil voor de aura van heldhaftige verzetsheld, tegen diverse sinistere krachten in. Het gevolg? Gezette burgers die kicken op hun toekomstige rol als vrijheidsstrijder, maar die nu reeds het laisser-faire opeisen dat hun toekomt volgens hun bloedeigen interpretatie van het oorlogsrecht... Precies dat zie je terug bij de vaak zwaarbewapende betogers en burgerwachten, die in tijden van een mondiale pandemie eisen dat alle Amerikaanse overheden al hun beschermende lockdownmaatregelen intrekken en dat iedereen desnoods onder dwang weer aan het werk gaat, besmettingsgevaar of geen. Correctie: besmettingsgevaar bestaat volgens hen niet eens. Net als de klimaatopwarming is Covid-19 een verzinsel van communisten, liberals, Democraten, queers en andere Chinezen die niet zozeer de volksgezondheid als wel de American way of life bedreigen.

Ook andere landen kennen protesten en processen, sommige terecht, maar nergens vertonen ze hetzelfde bitsige, bijna fundamentalistische karakter. Het blijft een bizar spektakel dat uitgerekend patriotten die het vernielen van het nationale dundoek erkend willen zien als misdrijf, tegelijk hun eigen staat zo fanatiek bestrijden. Dat doen ze al decennialang, en nu zeker, met een president die niets liever doet dan vanuit het Witte Huis alle andere overheidsinstellingen en veiligheidsdiensten verdacht maken en tegenwerken.

De schizofrenie waarmee de wereld naar Amerika kijkt, vreet het land ook van binnenuit aan. De uitzichtloze polarisering verloopt via de partijlijnen en de frontlinies van a culture war die zo oud is als de eerste straat in de States. Ze laat een steeds meer gespleten en inefficiënte mastodont achter. Als er één natie bestaat met twee interne democratieën, dan is het wel deze steeds lossere verzameling van Red States en Blue States. Elk met hun eigen 'Matrix'-pil en de overtuiging dat alleen zij het ware Amerika belichamen.

HOOG SPEL

Het valt nog te begrijpen dat behoeftige Amerikanen de dreiging van het virus proberen weg te redeneren, omdat ze zonder werk geen inkomen hebben. Dat hun sociale statuut zo precair is, zullen de meesten echter nooit verhalen op het systeem waarin ze leven. De grootste slachtoffers van het kapitalisme zijn vaak de grootste fans, verlokt door de droom van de loterij genaamd from Rags to Richess. Onlangs las ik daar - toch weer bij Joseph Roth? - een nog mooiere definitie van. Berooide Amerikanen zien zich niet als paupers, maar als miljonairs die tijdelijk zonder geld zitten. Ze zijn niet arm, maar blut.

En zo vormen ze het bereidwillige kanonnenvlees in wat tegelijk een puur ideologisch conflict en een tactisch manoeuvre is. De economie moet weer volop draaien, te allen prijze, opdat The Donald niet zijn herverkiezingscampagne zou ingaan met de zwakste cijfers en aandelenbeurzen sinds de Grote Depressie. Nee, dan neemt hij liever het risico op een veelvoud aan de gesneuvelden in Vietnam - ze zitten nu al aan het dubbele. Een oorlog is bovendien een dankbare metafoor. Al wie kritiek heeft, mag je een landverrader noemen en alleen de dapperen hebben recht van spreken. Een mondmasker dragen staat vervolgens gelijk aan een halve capitulatie en een week niet werken is het equivalent van plooien na Pearl Harbor. Totdat vrijheid uiteindelijk samenvalt met het recht om besmet te worden en het recht om anderen te besmetten.

Tegelijk is er wel al een wetgeving in de maak waarbij de nabestaanden van een coronadode geen proces zullen kunnen inspannen tegen de werkgever of de overheid die hem verplichtte te gaan werken. Zo vrij moet vrijheid nu ook weer niet worden.

BLIJSPEL

Trump wil snel weer verkiezingsrally's houden, een gewoonte waar hij na zijn verkiezing nooit mee is gestopt. De enige toegeving aan het virale gevaar is dat hij ze voortaan wil houden in openlucht. Ik hoop dat zijn fans met vele duizenden opdagen en dat ze - om liberal sissies als ik te jennen - elkaar tijdens een Mexican wave onvervaard in de open bek hoesten en na afloop snotbollen uitwisselen als snack bij hun blikje Budweiser.

Zelf slikt de prezz, uiteraard op eigen voorschrift, dagelijks het malariamedicijn hydroxychloroquine. The New York Times lijstte de bijwerkingen op: diarree, misselijkheid, huiduitslag en moodswings... De eerste twee verwekt hij om zich heen, de andere twee vertoont hij zelf. Dus als hij zegt dat hij het spul al twee weken slikt, is dat wellicht toch weer een leugen. Afgaande op de symptomen, is hij reeds als boreling in een ketel met hydroxychloroquine gevallen.

Malaria zal hij alvast niet krijgen. Minder zendtijd echter ook niet. En daar is het hem om te doen. De ultieme valuta van de Verenigde Staten is niet de dollar, maar roem. En het wisselgeld heet airplay. Die weet Trump als geen ander gratis te versieren. Het domste wat je kunt doen, is hem verslijten voor dom. Hij zal nog maandenlang willens en wetens de meest stompzinnige remedies, verwijten en complotten uit de mouw schudden, om telkens weer de newscycle te domineren, ten nadele van zijn uitdager.

Eigenlijk werkt hij - no offence - volgens de vertrouwde Humo-slogan: 'Dankzij Psycho Donald komt hier geen andere bullshit aan bod.' En Joe Biden al helemaal niet. Zelfs dat spel maakt deel uit van een uitgekookte verkiezingscampagne. En die is helaas niet kansloos.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234