Tom Lanoye Beeld Tom Lanoye
Tom LanoyeBeeld Tom Lanoye

ColumnTom Lanoye

‘Waarom stap je niet gewoon uit de kerk, beste Johan? Tóón je cojones’

Over mannen in jurken gesproken: na rijp beraad van een paar duizend jaar blijft het Vaticaan dan toch bij zijn standpunt inzake janetterij. ‘Homoseksualiteit is een keuze, het is een zonde en het is tegen de natuur.’ Ik ben godzijdank geen theoloog, niettemin ervaar ik deze Vaticaanse uitspraak als blasfemisch. Alles wat een Allerhoogste schept, dient te vallen onder het etiket ‘natuur’ – toch? Dus ook geaardheid. Give the Big Dude credit where credit is due!

De Vaticaanse stellingname lijkt me bovendien inconsequent. Je kunt met gemak eenzelfde vernietigende analyse maken van het celibaat. Voor onze ontkerkelijkte lezers: dat is de seksuele onthouding die katholieke geestelijken levenslang beloven in ruil voor hun baan. Op het eerste gezicht lijkt ook dat een simpele keuze, maar geen enkele andere werkgever zal ze mogen afdwingen zonder voor de arbeidsrechtbank te worden gesleept.

Ten tweede, dan: dat celibaat? Dat komt nu eens echt nérgens voor in de natuur. Alleszins minder dan dat er – om maar iets te noemen – homoseksuele pinguïns bestaan. Jazeker: die bestaan! Volop zelfs, getuige schattige YouTube-filmpjes van waggelende homostellen die samen een zwerfei uitbroeden in de hoop dat het vijf maand later geen zwerfkei blijkt te zijn.

Tot slot is ook het celibaat zonde. In de zin van: zonde van de begeerlijke novice of seminarist die ervoor kiest. Ach, waarom duiken die lekker uitziende stakkers niet ongeremd met elkaar in het nest? Juist ter ere ván de Schepper hunner wederzijdse schoonheid? Wellicht doen ze het toch. Leer mij katholieken kennen. Ze knijpen hun poezen en kloten het liefst in het donker, om vervolgens heerlijk te worden verteerd door schuldbesef.

Lijden kan lust vergroten en omgekeerd, en over dat ingebakken masochisme hoeft niemand kalotten lessen te geven. Hartensmart is het kruidenbuiltje van hun ritus. Wie hangt er anders, als ode aan het bestaan, aan iedere huiskamermuur een gemartelde, halfnaakte en nog volop stervende godenzoon, met zijn handen en voeten vastgespijkerd aan een ruwhouten kruis? Ter bevordering van eetlust, gezelligheid en samenzang?

BONNY BE GOOD

Vergeef me het bovenstaande gekat. Het is ouderwets cabaret omtrent de enige godsdienst die ik genoeg van binnenuit ken om me er vrolijk over te maken zonder me onwennig te voelen. Na meer dan zestig jaar ben ik het nog steeds: cultureel katholiek. Eén ding rot nooit – je roots. Cabaret alleen is echter niet voldoende om de dilemma’s van een godsdienst, laat staan de zielenroerselen van zijn actieve beoefenaars, uit te benen. Laten we dus eens terugkomen op dat masochisme. Maar dan in zijn ideologische, emotionele, zelfs menslievende variant.

Johan Bonny is, behalve bisschop van Antwerpen, ook pissig op zijn hoogste bazen. Te weten de Romeinse curie en de paus. Een paar jaar geleden maakte deze Franciscus nog, zoals dat dan heet, ‘een zalvende opening naar homofielen toe’. Als eerste kerkvader sinds apostel Petrus vond hij dat hij niet het recht bezat om flikkers en ‘hun levensstijl’ te veroordelen. Hij liet zelfs ruimte voor een vorm van ceremonie ter liturgische zegening van hun partnerschappen – zolang die maar plaatsvond achteraan in de kerk of de pastorietuin. Hij leek zelfs instemmend te knikken naar wettelijke regelingen – zolang ze maar niet de naam huwelijk zouden dragen. Zelfs op die halfslachtige openheid komt Franciscus nu terug. Tot opvallende en on-Vlaamse colère van Bonny. In een opinie voor De Standaard noemde hij zich plaatsvervangend beschaamd, vervuld van intellectueel en moreel onbegrip, en bereid tot excuses jegens alle katholieke homokoppels alsmede hun verwanten, vrienden en sympathisanten. ‘Hun pijn om de kerk is vandaag de mijne.’

Ik wil Bonny’s woede niet minimaliseren en zijn excuses niet beschamen door er de spot mee te drijven, maar ik vraag me wel dit af – evenzeer jegens alle homokoppels die zich katholiek blijven noemen: hoeveel afwijzing heb je nodig alvorens afscheid te nemen van een instituut met zo’n lange staat van dienst, aangaande de vernedering en vervolging van álle seksuele varianten, tenzij alleen de meest patriarchaal-conservatieve? Hoe zelfverloochenend moet je zijn om telkens weer, in het beste geval, begrip zonder aanvaarding te accepteren, en compassie zonder rechten?

Het is ontiegelijk belangrijk dat Bonny in alle duidelijkheid afstand neemt van zijn broodheer en zijn moederkerk. Menige andere godsdienst en hoge zielenherder kunnen er een punt aan zuigen, en ik geloof graag dat het hemzelf pijn deed en moeite kostte. Zijn demarche kan hopelijk zelfs een steun betekenen voor wie te lijden heeft onder veel zwaardere vervolging in zoveel andere en wredere religies. Die mogen op ons grondgebied wat mij betreft streng gecontroleerd worden, en indien nodig verboden. Ze mogen ook ruimschoots geboycot worden in het buitenland, hoewel die aanbeveling doorgaans op veel minder bijval kan rekenen. Als puntje bij paaltje komt, halen economische voordelen uit buitenlandse handel al snel de bovenhand op lokale debatfiches over principes… Enfin, ik wil eigenlijk alleen maar dit zeggen: chapeau, mijnheer Bonny.

Maar tegelijk: is uw stap voldoende? Had u niet beter gekozen voor een écht welgemikte trap?

BALLAST

De afwijzing van het instituut waaraan u uw leven schonk, beste Johan, zal u ongetwijfeld bezeren. Maar u verrassen kan ze toch onmogelijk doen? De botte waarheid is dat uw trammelant meer dan waarschijnlijk op voorhand was ingecalculeerd door de Vaticaanse cenakels. Tegelijk is het al te makkelijk om deze beslissing van de curie enkel te wijten aan een oprisping van aartsconservatisme ter hoogte van de Romeinse navel. Het speelt allicht een rol, maar de mondiale status van die kerk die u – mede vanwege die eeuwenoude status – liefhebt, draagt een veel grotere portee.

Kijk rond u, overal in Europa. Uw kerken lopen niet eens meer leeg. Ze zijn het al jaren. Behalve voor ceremonies en toeristenuitstappen waarbij – voor de meeste bezoekers – het aloude decor, de prachtige orgelmuziek en de geur van wierook belangrijker zijn dan het geloofsmysterie waaraan ze vroeger vorm en luister moesten verlenen. Het kader is de essentie geworden, de Leer werd een aanleiding en uw kerk een krimpende keten van evenementenzalen.

Datzelfde kan niet worden gezegd van haar wingewesten in Oost en Zuid. In Azië en Afrika groeit en bloeit het katholicisme buitensporig. Niet zelden ten nadele van kerken zoals de Anglicaanse, die ook in gindse contreien niet terugschrikt voor moderniteiten die geen moderniteiten zouden mogen zijn. Zoals vrouwenrechten en bedienaren, zelfs bisschoppen, die getrouwd zijn of ‘zelfs’ openlijk gay. In de strijd om zielen, en bij het inzetten van kanonnenvlees om die strijd te winnen, bent u samen met alle Belgische katholieken opofferbaar geworden. Ballast. En uw felle kritiek zal de curie alleen maar staven in haar overtuiging.

De katholieke kerk mag dan zetelen in de meest eeuwige en theatrale stad van Europa, mentaal en industrieel heeft ze ons continent al lang opgegeven en verlaten. Een kerk is ook maar een fabriek. En indien het Britse koningshuis al ‘The Firm’ wordt genoemd, hoe moeten we de roomse kerk dan omschrijven? ‘Moeder aller Multinationals’ doet haar nóg tekort.

En elke business, groot of klein, gaat zijn klanten achterna, zodra die niet meer komen opdagen in zijn oude magazijnen.

TESTICULOS HABET

Het gaat bovendien om een vlucht vooruit, weg van grotere confrontaties dan wat gehakketak over homo-ceremonies. Steeds meer, en terecht, wordt in Europa nieuwkomers van buitenaf diets gemaakt dat ze de volstrekte gelijkheid tussen man en vrouw hebben te accepteren, op straffe van een retourticket. Ooit komt de dag dat men ook hetzelfde zal durven te eisen van Europeanen die hier al paar duizend jaar rondhokken. Niet zelden met riante staatssteun en aandacht op alle nationale tv-kanalen.

Ik ben vast niet de eerste die u erop wijst, beste Johan, maar wereldwijd is niet één van uw collega’s vrouw. Uw kerkvorst wordt gekozen, wat men nog revolutionair kan noemen, ware het niet dat er geen enkele vrouw aan te pas komt, als kiezer of als kandidaat. De mythe wil dat ooit één vrouwspersoon – ze heette zowaar Johanna – de Heilige Stoel tersluiks heeft weten te bezetten. Ze zou zichzelf ontmaskerd hebben door te bevallen tijdens een processie. Waarna nieuwe pausen dienden plaats te nemen op een stoel met hoefijzervormige zitting, zodat een specialist met vaardige hand kon verifiëren: ‘Testiculos habet et bene pendentes!’ Je hoeft geen Latijn te kennen om de strekking te raden.

Hoelang duurt het nog aleer Johanna een echte opvolgster mag krijgen? En wat doen we intussen met de Bijbel? Ik zou die, zonder ironie, willen opgenomen zien in alle eindtermen. Als literair meesterwerk, weliswaar, zonder hetwelk de helft van de wereldliteratuur onbegrijpelijk wordt qua verwijzingen en adaptaties. Tegelijk weet je: met één waarschuwend label komen we er dit keer niet. Dat Eva samenspande met de slang, om die arme Adam te verleiden tot de zondeval van ineens de hele mensheid? ‘Je moet dat in zijn toenmalige context zien, beste kinderen.’ Dat Sodom en Gomorra werden platgebrand omdat er nog meer werd gekontneukt en gerampetampt dan bij de bonobo’s? ‘Dat moet je lezen met een korrel zout ter grootte van Lots echtgenote – wat jammer toch, dat we haar naam niet eens kennen!’ En dat Jezus met een lans in de zij werd gestoken en met doornen gekroond? ‘Don’t try this at home, jongens! Het gaat om de geste, meer dan om de realiteit.’

Het worden, kortom, boeiende tijden voor iemand die de kerk de levieten durft te lezen zoals jij. Anderzijds: waarom stap je er niet gewoon uit, beste Johan? Samen met alle Belgische katholieken? Tóón je cojones. Alleen dan luistert men misschien echt naar jou, in die schitterende holle zalen aan het Romeinse Sint-Pietersplein.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234