columtom lanoye

‘Zou Hans Van Temsche de oorsprong van zijn nonchalant vermelde scheldwoord kennen?’

'Ik ga maroefen afschieten en eervol sterven in een gevecht met de politie.' Dat vertrouwde Hans Van Temsche zijn medeleerlingen toe in mei 2006. Ze haalden hun schouders op, verontwaardigd noch verontrust. Het was nog lang vóór de haast epidemische slachtpartijen in Amerikaanse high schools en ook lang vóór de vele extreemrechtse aanslagen van daders met dezelfde beweegredenen als Van Temsche. Zij zouden toeslaan in Utøya, Oslo, Charleston, Quebec, Londen, München, Christchurch, Hanau, Pittsburgh... Noem maar op.

Wat ik niet wil opnoemen, zijn hun namen. Zelfverheerlijking was doorgaans hun eerste drijfveer, onsterfelijkheid hun grootste droom. Dat hebben ze gemeen met terroristen van allerlei ander slag. Islamisten, Tamiltijgers, ultranationalisten uit Baskenland, Ierland, Moskou, Sarajevo... Ze teren op een intens verlangen naar geweld, met zichzelf in de rol van held. Een drang die vaak voorafgaat aan het zoeken naar een bijbehorend ideaal, al dan niet met maagden in de hemelse uitverkoop. Aanslagplegers? Lood om oud lood. Blauwe bonen opgepoetst met altijd weer een nieuwe fluim testosteron.

Daags na zijn voorspelling trok Hans Van Temsche naar het hart van Antwerpen en schafte hij zich in een wapenwinkel zonder problemen een jachtgeweer aan. 'Ideaal om een hert of een beer mee om te leggen,' zo belooft fabrikant Marlin nog steeds. Van Temsche was 18, geschoren als een skinhead, geschoeid in legerboots en gekleed in cool zwart - lange jas inbegrepen. Alsof hij auditie kwam doen voor een videogame of een sequel van 'The Matrix'. Het verontrustte de wapenverkoper niet. Na de zaak-Van Temsche zou het wettelijk onmogelijk worden om nog zo snel zo'n zwaar wapen aan te schaffen. Niet alles verandert ten kwade.

Niet ver van het standbeeld van onze beroemdste avant-gardist Paul van Ostaijen schoot Hans Van Temsche vanop tien meter een zittende vrouw in de borst. Alleen maar omdat ze een hoofddoek droeg. Songül Koç, die een boek zat te lezen, zou het schot overleven, weliswaar verminkt en getraumatiseerd. De Malinese au pair Oulematou Niangadou overleefde haar ontmoeting met de 'maroefen'-jager niet. Zij was 24 en werd neergekogeld alleen maar omdat ze zwart was. In,

O ironie, de Zwartzustersstraat. De 2-jarige peuter die aan haar zorgen was toevertrouwd, het porseleinen engeltje Luna Drowart, bekocht haar tranen om haar oppas eveneens met de dood.

Ook stedelijke snelleresponsteams bestonden nog niet. Eén agent van bijna 50 volstond. 'Ik bevond me op het juiste moment op de juiste plaats,' zou Marcel Van Peel achteraf zeggen, zonder trots of testosteron. Van Temsche had hem uitgedaagd - 'Schiet me maar dood!' - maar dat deed Van Peel goddank niet. Zijn opleiding indachtig schoot hij, kalm geknield, de belager in de buik.

Had hij Van Temsche toch doodgeschoten, dan zou diens proces ons jammerlijk zijn onthouden. Naar Belgische normen vond het merkwaardig snel plaats, verliep het vlot en sereen, en kende het een verdict dat opvallend weinig weerstand opriep. Terecht.

DIETS GEMAAKT

Niet onverwacht bleek Van Temsche uit een volbloed Vlaams-nationaal nest te komen, waar rancune tegen 'het establishment' en de ranzige geur van racisme nooit veraf leken. Zijn tante was Kamerlid voor Vlaams Belang, zijn grootvader gewezen oostfronter, zijn vader gewezen lid van Voorpost. Ten behoeve van onze Nederlandse lezers geef ik over die laatste club wat uitleg, temeer omdat zij er - allicht onbewust - een figurantenrol in spelen. Het levert bovendien een mooie schets op van de biotoop van de dader, die er overigens een jongenskamer op nahield vol wapentuig en racistische parafernalia.

Voorpost is een oud-Diets genootschap dat de hereniging van Groot-Nederland nastreeft en dat als onderdeel daarvan 'de multiculturele samenleving bestrijdt'. De huidige site toont bijvoorbeeld - naast items als 'Stop de EU!' en 'Stop de asielinvasie!' - een kluitje Voorpost-Pieten. In vol ornaat en roetzwart geschminkt bieden ze bij sinterklaasintochten een tegenwicht voor de groeiende invasie der stroopwafelpieten, teneinde de westerse beschaving alsnog te redden van haar ondergang. Dezelfde ondertoon klinkt door in de vele acties tegen 'taalverloedering, drugs en pedofilie'. In die volgorde, en niet per se als Piet. Die strijd is overigens niet vanzelfsprekend, te merken aan de taalkundige kwaliteit van de eigen pamfletten, het overdadige drankgebruik tijdens de vele 'kroegentochten' en de behoorlijk suggestieve uniformbroek van sommige Voorpost-pubers.

De vereniging kickt op wandelen en roepen in groep, liefst geruggensteund door zelfgemaakte marsmuziek, alsook op vlagvertoon met runentekens, bevlaggingsacties bij wielerwedstrijden en familiedagen met pannenkoeken. Op nostalgische filmpjes wordt de apartheid bij 'onze stam- en taalverwanten' in Zuid-Afrika nog steeds bezongen. ('Gescheiden ontwikkeling? Ja!') Voorpost noemt zich ook 'ondubbelzinnig anti-Belgisch' en schuwt daartoe het kleine vandalisme niet. Bij stadsbezoeken van Lakense vorsten worden Belgische vlaggen verscheurd of met paal en al neergehaald. Daar mag al eens een ruit of bushok bij sneuvelen. Niettemin voerden Voorposters de laatste weken actie tégen het beschadigen van Leopold II-standbeelden. Nog wel onder de slogan 'Behoud onze cultuur!' Als de tegenbetogers er maar multicultureel genoeg uitzien, blijkt zelfs de Beul van Congo een stam- en bloedbroeder te worden.

Tot slot staat er ook geregeld 'een Heel-Nederlands voetbaltoernooi' op het program. Je vraag je af wie daarbij wie bekogelt met oerwoudgeluiden en bananen, teneinde ook het oer-Dietse karakter van onze sporttradities te bewaken.

ZIELENZORG

Een gedode Van Temsche was, zonder procesgang, allicht gebombardeerd tot eenduidig monster, een voorloper van latere ideologische massamoordenaars. In de rechtszaal bekende de 18-jarige wel nog, zonder spoor van emotie, dat hij 'veel meer allochtonen had willen neerschieten' - hij had slechts drie van zijn twintig kogels gebruikt. En zijn heldendood had hij zich gedroomd tijdens een shoot-out in de wereldberoemde kathedraal, niet domweg op straat. Maar allengs werd voor iedereen zijn echte profiel duidelijk. Een wat meelijwekkende eenling, vaak gepest, flink gefrustreerd, behoorlijk autistisch... Toerekeningsvatbaar, dat wel, maar minder het product van zijn opvoeding dan zijn afwijking.

Zijn veroordeling tot levenslang, met racisme als verzwarend element, werd globaal ontvangen als gerechtvaardigd. Het mededogen met zijn ouders, in het bijzonder zijn moeder, viel op. De deernis verdrong de verwijten die, al dan niet expliciet, vooraf in de publieke opinie hadden weerklonken. Bijna iedereen besefte: het is gruwelijk om je kind te verliezen, maar het moet ook gruwelijk zijn om je eigen kind als moordenaar te erkennen van een ander kind. En van twee vrouwen wier enige misdaad was: niet te zijn zoals jij. Je wenst geen ouder het ene of het andere drama toe.

Van Temsche zou in de jaren daarna 'een modelgevangene' worden. Onlangs werd zelfs een eerste stap ondernomen voor zijn vervroegde invrijheidstelling. Twee van de slachtoffers, mevrouw Koç en de moeder van Luna, Laurence Van Bree, betoonden zich mild. 'Hij is nog jong en heeft spijt. Hij verdient een tweede kans in het leven.' De vader, Roman Drowart, trad die mening niet bij. Hun tweespalt greep me aan. Ik was sowieso woedend omdat geen van de betrokkenen vooraf door justitie was gewaarschuwd, ze moesten het lezen in de krant. Ten tweede: wat vinden de Malinese nabestaanden van Oulematou Niangadou? Heeft ook maar iemand hen gepolst? Dat was in geen enkele krant terug te vinden.

Maar meer ten gronde: waar zou ik zelf staan, mocht een dierbare van mij zijn neergekogeld? Mijn Zuid-Afrikaanse ziel, Nelson Mandela en aartsbisschop Desmond Tutu getrouw, pleit voor vergeving en verzoening. Mijn Wase, Antwerpse, Vlaamse en Belgische zielen schreeuwen om straf. En om de letterlijkheid van de woorden 'levenslange opsluiting'.

Ik ben ook maar een kind van mijn verleden. En, wie weet, van mijn testosteron.

Jarenlang bleef iets heel anders bij me etteren, zonder dat ik er de vinger op kon leggen. Pas nu, door de moord op George Floyd en de vele analyses van structureel racisme, daagde het me. Wat zijn in 's hemelsnaam 'maroefen'? Waar had Van Temsche die term vandaan?

Je hoeft niet lang te googelen. Les Cigarettes Égyptiennes Marouf was tijdens het interbellum een merk van chique rokertjes, vernoemd naar hun bedenker, de Armeense inwijkeling Marouf Matossian. Het pakje toonde een exotische, lichtbruine prinses die behalve juwelen ook met gemak de wereldbol torst. Veel van het spectaculaire reclamemateriaal werd ontworpen door de Zwitsers-Belgische Léo Marfurt, die ook werkte voor Remington, Belga, de Wereldtentoonstelling van 1935 en Minerva - 'de Belgische Rolls-Royce'. De reclame was zo effectief dat 'maroef' vooral in het Gentse een verzamelnaam werd voor álles wat exotisch leek. Maar mettertijd ook zijn sinistere tegendeel: alles wat vreemd, verdacht, barbaars werd bevonden... Zou Van Temsche de oorsprong van zijn nonchalant vermelde scheldwoord kennen? Wie heeft het hem ingelepeld, vanaf welke leeftijd? Heeft het een rol gespeeld in de ontmenselijking van zijn doelwitten, vóór hij de trekker overhaalde?

'De Staatsveiligheid waarschuwt in haar jaarrapport voor toenemend extreemrechts geweld,' meldden vorige donderdag alle media. Herhaalde uitlatingen van identitaire haatpredikers 'kunnen een omgeving scheppen waarin enkelingen naar de wapens grijpen'. Zullen we als gemeenschap in staat zijn om een nieuwe Hans Van Temsche te onderscheppen vóór hij radicaliseert en tot daden overgaat?

Dan zullen we ons over meer moeten buigen dan alleen maar brons uit de vorige eeuw. Te beginnen bij de woordenschat, de jongenskamers en de chatrooms van vandaag.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234