'Jimi vond dat hij de slechtste stem ter wereld had’ Beeld
'Jimi vond dat hij de slechtste stem ter wereld had’

muziekjimi hendrix

'Both Sides of the Sky': Eddie Kramer over de allerlaatste studio-opnames van Jimi Hendrix

Sinds kort ligt ‘Both Sides of the Sky’ in de winkel, de nieuwe plaat van Jimi Hendrix. Dat is 48 jaar na de dood van Hendrix niet alleen opmerkelijk, maar ook helemaal de verdienste van producer Eddie Kramer. ‘Meestal hoefden we elkaar maar aan te kijken om te weten wat de ander wilde.’

Kramer ontmoette Hendrix in 1967 en bleef tot aan diens dood in 1970 zijn vaste producer. Kramer heeft ook samengewerkt met Led Zeppelin, The Beatles, The Rolling Stones, David Bowie en vele anderen, maar met Hendrix had hij een speciale band. Een dikke tien jaar geleden werd hij door de erven Hendrix aangesteld als officiële supervisor van alles wat nog aan onuitgegeven materiaal in de kluizen lag. Dat heeft tot dusver drie platen opgeleverd: ‘Valleys of Neptune’ in 2010, ‘People, Hell and Angels’ in 2013, en nu ‘Both Sides of the Sky’, een plaat die klinkt alsof Hendrix ze gisteren heeft opgenomen.

Het materiaal op ‘Both Sides of the Sky’ dateert van januari 1968 tot februari 1970, en bevat opnames van Band Of Gypsys én The Jimi Hendrix Experience, met gastbijdragen van onder anderen Stephen Stills, Johnny Winter en Crosby, Stills, Nash & Young-drummer Dallas Taylor.

De dag voor ons interview met Eddie Kramer krijgen we in de Spiritland in Londen, een club met een geluidsinstallatie om duimen en vingers bij af te likken, ‘Both Sides of the Sky’ in avant-première te horen. In het bijzijn van de intussen 75-jarige Kramer, die niet kan blijven stilzitten als Hendrix door de ruimte knalt, en laat zien dat hij een grootmeester is op de luchtgitaar. ’s Anderendaags is de brede glimlach op zijn gezicht nog altijd niet verdwenen.

HUMO U hebt de laatste tien jaar van uw professionele leven aan Jimi Hendrix gespendeerd, zet u hem thuis ook nog op?

EDDIE KRAMER «Ik heb momenteel bijzonder weinig tijd om voor mijn plezier naar muziek te luisteren. Ik heb vele jaren in Los Angeles gewoond, maar anderhalf jaar geleden zijn mijn vrouw en ik naar Toronto verhuisd. Ze hebben me gevraagd om in Toronto de beroemde El Mocambo-club herop te bouwen. Ik heb er in 1977 ‘Love You Live’ opgenomen voor The Rolling Stones. Het zou mooi zijn als ze willen terugkomen voor de heropening.»

HUMO De songs op ‘Both Sides of the Sky’ zijn studio-opnames, maar ze klinken erg live.

KRAMER «Dat is wat we deden: zorgen dat het geluid goed was, en performances vangen. Jimi probeerde ideeën uit in de studio, en daar nam hij zijn tijd voor. ‘Mannish Boy’ is begonnen als een jamsessie. Hij nam stukjes uit het origineel en ging daarmee aan de slag, om te zien hoe hij er zijn song van kon maken. Dat kon maanden duren, maar het was het waard. Daarom heeft hij ook zijn eigen studio gebouwd: hij kon dan zonder tijdsbeperking werken. De Electric Lady Studios hebben hem veel geld gekost, maar het is tot vandaag de beste studio in New York. Toen hij het pand in 1969 kocht, was het een nachtclub waar sinds de jaren 20 muziek werd gespeeld. Die plaats ademde gewoonweg muziek. Aanvankelijk wilde hij het als een nachtclub behouden, maar op een dag installeerde hij er in een hoekje een achtsporenrecorder, om af en toe een jam te kunnen opnemen. Hij vroeg mij om te komen kijken wat de mogelijkheden waren. Ik zei: ‘Jimi, je spendeert jaarlijks 300.000 dollar aan studiotijd,’ – dat was in 1969 gigantisch veel geld – ‘waarom proberen we hier niet de beste studio van het land te bouwen?’ En dat hebben we gedaan.»

HUMO Ik vond het grappig hoe u gisteren de jonge kerel uit het publiek van repliek diende die wilde weten welke microfoons hij moest kopen en waar hij ze moest plaatsen.

KRAMER «Welja, who cares waar de bloody microfoons staan? Het gaat om wat er uit de speakers komt. Ik geef masterclasses in opnametechnieken waarin ik wel degelijk uitleg waar de microfoons moeten staan, maar laat één ding overduidelijk zijn: goed opgenomen crap blijft crap. Het gaat om de performance en het spelplezier.»

HUMO Jimi werkte graag ’s nachts, nietwaar?

KRAMER «Helemaal in het begin, in de Olympic Studios in Londen, toen Chas Chandler nog zijn manager was, begonnen we om zeven uur ’s avonds en eindigden we doorgaans om drie, vier uur ’s nachts. Later, in de Record Plant in New York, begonnen we vaak pas na middernacht en werkten we tot lang na zonsopgang. Er is veel geschreven over de feestjes die in de studio zouden hebben plaatsgevonden, maar Jimi was altijd enorm gefocust. Hij rookte weleens een joint, maar het hardere spul heb ik in de studio nooit gezien. Als er al eens een feestje van kwam, dan was het altijd muzikaal. De muziek kwam op de eerste plaats. Ik herinner me de avond dat Stephen Stills de studio kwam binnengestormd. Hij was in alle staten: ‘Jimi, je moet me helpen met een nieuwe song die ik van Joni Mitchell heb gekregen!’ Die avond hebben we ‘Woodstock’ opgenomen, een versie die dateert van vóór die van CSN&Y op ‘Déjà vu’. Billy Cox op drums, Stills op orgel en vocals, en Jimi op bas. Jimi was niet te beroerd om voor zijn vrienden zijn ego aan de kant te schuiven en de rol van sessiemuzikant op te nemen.»

Jimi Hendrix en Eddie Kramer aan de mengtafel: 'Er was van meet af aan een wonderbaarlijke wisselwerking tussen ons'  Beeld
Jimi Hendrix en Eddie Kramer aan de mengtafel: 'Er was van meet af aan een wonderbaarlijke wisselwerking tussen ons'

HUMO Hij vond zichzelf niet de beste zanger.

KRAMER «Dat is zacht uitgedrukt: hij vond dat hij de slechtste stem ter wereld had. Maar dat was uiteraard niet zo. Als hij ging zingen, zette ik de vocal booth achterstevoren en dimde ik het licht, zodat niemand hem kon zien en hij zich op zijn gemak zou voelen. Jimi was helemaal weg van Bob Dylan, ook iemand die met een onconventionele stem grootse dingen heeft gedaan. Ken je die foto die ik heb genomen van Jimi en Mick Jagger, backstage in Madison Square Garden? Op die foto zie je op een tafeltje een schoudertas staan. Die was van Jimi. Weet je wat daarin zat? Een songboek van Bob Dylan. Dat nam hij overal mee naartoe.»


Drie dagen hel

HUMO Wat was de moeilijkste opnamesessie die u ooit hebt gedaan?

KRAMER «Woodstock. Drie dagen drugs en hel. We zaten in een truck, zo’n honderd meter achter het podium. Het hooftelefoonsysteem begaf het vrijwel meteen, dus moest er iemand buiten de truck gaan staan om het geluid te checken. En er liep voortdurend volk heen en weer. Als je op het podium een microfoon verzette, moest je weer honderd meter lopen om te kunnen controleren of die goed stond. Ik herinner me dat ik een grote vitamine B12-injectie in mijn kont heb gekregen om wakker te blijven. Af en toe sliep ik een kwartiertje op de vloer. It was crazy.»

HUMO Iedereen die er niet bij was, was er graag bij geweest, maar niemand lijkt zich daar noemenswaardig geamuseerd te hebben.

KRAMER «Hoe kan het ook anders? Modder, regen, koude, erbarmelijke omstandigheden. Maar dat gezegd zijnde, is het natuurlijk ontzettend fijn om deel te hebben uitgemaakt van zo iets monumentaals. Op Woodstock is muziekgeschiedenis geschreven.»

HUMO U hebt met de allergrootsten gewerkt – The Beatles, The Rolling Stones, Zeppelin, Bowie, noem maar op – maar met Hendrix had u een speciale band. Waarom?

KRAMER «De allereerste keer dat ik hem ontmoette, in 1967, klikte het gewoon. Het was van meet af aan een wonderbaarlijke wisselwerking. Meestal hoefden we elkaar maar aan te kijken om te weten wat de ander wilde. Jimi was heel expressief, maar ook heel cryptisch als hij het over geluid had. Meestal gebruikte hij kleuren: ‘Hey, man, I want some green over here.’ En dan zei ik: ‘I got it, Jimi, green coming up.’ (lacht) Ik wist wat hij bedoelde, we zaten op dezelfde golflengte. Groen was zijn woord voor reverb, trouwens.»

HUMO Bij Hendrix was het duidelijk waar het creatieve epicentrum zich bevond, bij de Stones was dat wellicht anders. Moest u daar meer diplomaat zijn?

KRAMER «Bij de Stones was ik de engineer van producer Jimmy Miller, de man die me alles heeft geleerd. Ik verafgoodde hem. De Stones zijn met Miller beginnen te werken op ‘Beggars Banquet’, niet toevallig hun eerste echte meesterwerk. Onder zijn auspiciën veranderde de sound van de Stones drastisch: meer live, dreigend, onheilspellend, in your face. Jimmy Miller heeft me geleerd hoe ik met de Stones moest werken, hoe ik de hele band moest manoeuvreren. Hij was daar een genie in.»

HUMO Terug naar die andere Jimi. Waren er momenten dat u twijfelde en dacht: ‘Kon ik hem nog maar één keer bellen?’

KRAMER «Niet echt. We hebben destijds zoveel samengewerkt dat hij een blauwdruk in mijn hoofd heeft achtergelaten. Na al die jaren meen ik nog altijd te weten wat Jimi gedaan zou hebben.»

HUMO Is alles nu op, of is er nog onuitgegeven materiaal?

KRAMER «‘Both Sides of the Sky’ is het einde van de studio-opnames, ja, die zijn nu echt wel op. Maar er is nog een hoop livemateriaal (lacht).»

HUMO Om af te ronden: als u nog één ding tegen hem zou kunnen zeggen, wat zou dat dan zijn?

KRAMER «Let’s do some more takes (lacht).»

undefined

‘Both Sides of the Sky’ is verschenen bij Sony.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234