null Beeld Toronto Star via Getty Images
Beeld Toronto Star via Getty Images

topproducer larry kleineert zijn vriend leonard cohen

Collega-artiesten brengen eerbetoon aan Leonard Cohen: ‘Hij had een hekel aan 75 procent van de covers van zijn songs’

De man die door Joni Mitchell ‘my magnificent ex husband’ wordt genoemd is ook een begenadigd producer en bassist. Larry Klein (66) was bovendien bevriend met Leonard Cohen, en hij is de man achter ‘Here It Is: A Tribute to Leonard Cohen’, een mooie nieuwe verzamelaar waarop een dozijn collega’s het werk van de betreurde Canadese bard brengen, zes jaar na zijn dood. ‘Twee kopjes thee in plaats van één was voor hem al overdaad.’

Serge Simonart

HUMO Hoe ouder hij werd, hoe meer Leonard Cohen vanuit een vibrerende grot leek te zingen. Maar geen van de twaalf artiesten op ‘Here It Is’ covert hem met zo’n stem.

LARRY KLEIN «Klopt. Leonards zang had iets Bijbels. Láng voor hij zich – in 1994 – terugtrok in een boeddhistisch klooster in Los Angeles sprak en zong hij al als een oudtestamentische profeet, een biechtvader of monnik. Niet alleen wát hij zei en zong straalde autoriteit uit, ook hóé hij het deed – bedaard, minzaam, nooit overhaast – maakte dat de luisteraar hem geloofde.

»Een paar keer hebben we de muziek naar een hogere toonaard getransponeerd, ook al verandert dat de song, natuurlijk. Alleen James Taylor heb ik min of meer gedwongen om ‘Coming Back to You’ in een lagere toonaard te zingen dan hij gewend is, omdat dat de zeggingskracht en de impact vergrootte. En Nathaniel Rateliff heb ik ‘Famous Blue Raincoat’ intiemer en subtieler laten zingen dan je van hem zou verwachten.»

HUMO Sommige artiesten brengen een klassieker op ‘Here It Is’, anderen een obscuurdere song. Was dat hun keuze of de jouwe?

KLEIN «Er zijn artiesten die zo beroemd zijn en zo’n groot ego hebben dat ze zeggen: ‘Alleen iemands geroemde classics zijn het waardig om door mij gecoverd te worden.’ Enkele grote namen heb ik vriendelijk bedankt omdat ze alleen ‘Suzanne’ of ‘Hallelujah’ wilden zingen – ik wilde geen vechtpartijen tussen managers (grinnikt).

»Leonard componeerde subtiele songs, dus ik achtte subtiele artiesten gepast. En die zijn meestal redelijk en flexibel. Peter Gabriel is zowel een superster als een subtiel artiest. Hij koos voor ‘Here It Is’, een obscure song uit de minder bekende plaat ‘Ten New Songs’ uit 2001. Dat Peter meer fluistert dan zingt, vergroot de intimiteit nog.

»Sommige songs heb ik aan vrouwen toegewezen omdat ik het boeiend vond om de tekst eens uit de mond of zelfs de positie van een vrouw te horen. Norah Jones kreeg ‘Steer Your Way’ uit Leonards laatste plaat, ‘You Want It Darker’, met een meer dan voorzichtige hint: ‘Die song zou jij pas écht eer aandoen, meer dan een vertrouwde meezinger uit de sixties.’ Ik had al met haar gewerkt, ze vertrouwt me: dat hielp.»

HUMO Norah kende ‘Steer Your Way’ niet?

KLEIN «Nee.»

HUMO Verbaasde het je dat zo’n artiest niet naar de laatste plaat van Leonard Cohen had geluisterd?

KLEIN «Wat kan ik daarop zeggen dat niet ontactvol is? (lacht) Gelukkig was Norah meteen gecharmeerd door dat nummer. Ook James Taylor had ‘Coming Back to You’ – een song uit 1984 – trouwens nog nooit gehoord.»

HUMO Uiteindelijk heb je Sarah McLachlan ‘Hallelujah’ gegund: waarom zij?

KLEIN «Omdat zij al vol was van Leonards werk lang voor er sprake was van deze lucratieve schnabbel, en omdat haar stem een andere dimensie aan die song geeft. Voor Mavis Staples, met haar gospelachtergrond, was ‘If It Be Your Will’ een logische keuze: die song had altijd al iets van een hymne.»

Zelfsabotage

HUMO Ik heb Leonard een vijftal keer ontmoet, jij hebt hem dertig jaar lang geregeld gezien. Ik weet dat hij een kurkdroog, vaak zwaar ironisch gevoel voor humor had en over alles een mening formuleerde, maar hij kon ook zwijgen op Olympisch niveau. Welke Leonard kreeg jij overwegend te zien?

KLEIN «In het begin: de ironische observator van de mens in al zijn zotte glorie. Later: de serieuze, tobbende, zoekende Leonard. Ik ben jood, net zoals hij, en de laatste tien jaar van zijn leven studeerden we bij dezelfde rabbijn – ook dat versterkte onze band.»

HUMO Gun ons eens een moment, een scène uit die latere jaren die je nu te binnen schiet?

KLEIN «Ongeveer een jaar voor zijn dood dineerden we samen in Los Angeles. Leonard stond in voor de drank: heet water met citroensap. Hij zei toen: ‘Er was een tijd, Larry, dat ik één fles rode wijn dronk voor een show, één fles tijdens de show en één fles erna. Maar dit voelt decadenter. Dit is al het hedonisme dat me rest, maar ik heb er vrede mee.’»

HUMO De laatste regel van ‘You Want It Darker’ luidt: ‘I’m ready my Lord’. In hoeverre was Leonard écht gelovig? Ik bedoel: geloofde hij letterlijk in God en het hiernamaals? Aan de stervende Marianne Ihlen uit de gelijknamige song schreef hij in 2016: ‘Ik sta ook met één been in het graf, ik kan je hand bijna aanraken.’

KLEIN «Leonard sloot niets uit, maar natuurlijk zijn God, de hemel, de engelen, het noodlot, de 10 geboden en de 7 hoofdzonden ook handige metaforen. Leonard sprak graag in raadsels. In sommige gevallen gebruikte hij termen als ‘Heer’, ‘Almachtige’, ‘gehoorzamen’ of ‘dienen’, maar doelde hij eigenlijk op een vrouw.»

HUMO Toen onze zoomverbinding daarstraks kuren had, zei je dat Leonard soms ‘perverse humor’ toepaste op zijn songs. Kun je daar een voorbeeld van geven?

KLEIN «Leonard was zich wel degelijk bewust van zijn status en de kwaliteit van zijn werk, maar hij saboteerde zichzelf graag, om te testen waar dat hem zou brengen. Soms liet hij me een demo horen met een prachtig, weelderig arragement. Als het tijd was voor de eindmix, pleitte hij dan voor een spartaanse versie. Hij zag zijn songteksten als gedichten en wilde dat zo weinig mogelijk franjes afleidden van de essentie. Dat was één van de redenen waarom het niet klikte tussen hem en Phil Spector, de producer van ‘Death of a Ladies’ Man’ uit 1977: Spector wilde alles opblazen tot een wall of sound.»

HUMO Ik heb het geen enkele collega ooit openlijk horen zeggen, maar persoonlijk had ik een bloedhekel aan dat ellendige, amateuristisch aandoende Casio-orgeltje dat Leonard in zijn latere werk te onpas – sic! – en te onpas gebruikte.

KLEIN (lacht smakelijk) «Tot op zekere hoogte deel ik je voorbehoud. Ook wat dat betreft, verdacht ik Leonard van zelfsabotage. Hij vond ook, niet geheel onterecht, dat drummers een subtiele song vaak aan flarden mepten. Wat verklaart waarom hij zich – iets te vaak, naar mijn gevoel – verliet op die goedkope drumcomputer.

»‘Tower of Song’ is natuurlijk de uitzondering die de regel bevestigt, een parel. Ook op ‘A Thousand Kisses Deep’ werkt zo’n mechanisch aandoend arrangement: de tekst is al díép, overdadig, allesomvattend, en dan heb je geen toeters en bellen meer nodig. Dat Leonard zelfs met minimale middelen zo kon ontoeren, pleit natuurlijk ook voor zijn zeggingskracht.»

HUMO Leonard Cohen was de enige zanger die níét zong en daarmee wegkwam: zeker later in zijn carrière hoorde je hem vooral reciteren.

KLEIN «Het was een expressionistisch parlando. Sprechstimme, zoals in opera’s. Zie ook: Lou Reed en Bob Dylan. Leonards stem was als de grootste, zwaarste klok van een beiaard, die kan volstaan met enkele rake noten.

»Hij was te tactvol om het publiekelijk te zeggen, maar ik weet dat hij een hekel had aan 75 procent van de covers van zijn songs. Simpelweg omdat hij ze te overladen vond. Ik herinner me hoe hij een keer een beroemde artiest meedogenloos imiteerde die één van zijn teksten met veel te veel drama had gebracht.»

Enkele grote namen heb ik vriendelijk bedankt omdat ze alleen ‘Suzanne’ of ‘Hallelujah’ wilden zingen – ik wilde geen vechtpartijen tussen managers.’ Beeld rv
Enkele grote namen heb ik vriendelijk bedankt omdat ze alleen ‘Suzanne’ of ‘Hallelujah’ wilden zingen – ik wilde geen vechtpartijen tussen managers.’Beeld rv

WAAR IS BOB?

HUMO Hij vertelde me eens dat hij met zijn sonore bariton de zieke poes van een vriendin had geheeld…

KLEIN «Dat kun je ook als een metafoor zien. Hij heeft meer dan één poes geheeld, geloof me (lacht)

HUMO Denk je dat zijn voorkeur voor kale muziek werd beïnvloed door het onthechte leven dat hij vijf jaar leidde in dat boeddhistische klooster in L.A.?

KLEIN «Leonard is altijd onthecht geweest. Lang voor zijn manager Kelley Lynch met zijn miljoenen aan de haal ging, gaf hij al amper geld uit. Naarmate mensen ouder worden, gaan ze sowieso downsizen, kleiner en simpeler leven. Maar Leonard hád niets om weg te geven. Meer dan één vrouw die dacht dat ze met een superster als hij een luilekkerleventje had buitgemaakt, kreeg een koude douche toen ze zich opeens in een kale living bevond waar twee kopjes thee in plaats van één op de harde tatami al voor decadentie en overdaad stonden.

»En dan belanden we weer bij die door jou zo verafschuwde Casio-synth: in Leonards kleine cel was alleen plaats voor zo’n klein instrument en een notitieboekje of twee.»

HUMO Een halve eeuw lang hadden Leonard en jouw briljante ex Joni Mitchell de kans om samen een duet op te nemen. Waarom is het er nooit van gekomen?

KLEIN «Het had niet veel gescheeld of Joni was op deze coverplaat te horen geweest. Ze wilde het graag doen, alleen al omdat Leonard zo lief was geweest om haar song ‘The Jungle Line’ te reciteren op ‘River: The Joni Letters’, de coverplaat die Herbie Hancock in 2007 aan haar wijdde. Maar ze was nog te ziek. Ze is nu aan de betere hand, maar ze zal nooit meer de oude worden.»

HUMO En wat was het excuus van Bob Dylan? Had hij betere dingen te doen dan Leonard Cohen – zijn gelijke – te eren, of voelde hij zich daar simpelweg te goed voor?

KLEIN «Euh… (Na een lange stilte) Je begrijpt dat ik daar niet op in kan gaan. Ik heb Bob benaderd, dat kan ik wel prijsgeven. Ik weet dat hij Leonard erg waardeerde, er was meer genegenheid dan wedijver tussen die twee. En Bob, euh, zei heel beleefd, euh

»Ach, wie ben ik om te oordelen over wat in die periode misschien in Bobs privéleven speelde?»

HUMO Komaan, zo’n cover inzingen duurt hooguit een halve middag. Ik vind het ongenereus van Dylan.

KLEIN «Tja, meer kan ik daar niet over zeggen.»

HUMO Iggy Pop, die op z’n oude dag ook zo’n diepe bromstem heeft gekregen, doet wél mee.

KLEIN «Ik kende Iggy niet goed maar ik ben al jaren een grote fan van zijn werk, en meer nog van de manier waarop hij zijn carrière bestiert. Samengevat: hij doet voor 100 procent zijn zin (lacht). Ik dacht meteen dat de titeltrack van ‘You Want It Darker’ hem zou liggen: hij is net als Leonard dol op zwarte humor, en hij heeft de dood zelf al een paar keer in de ogen gekeken.»

HUMO Iggy en Leonard kenden elkaar.

KLEIN «Voor buitenstaanders kan het onwaarschijnlijk lijken dat een exhibitionistische, rauwe performer als Iggy en een introverte asceet als Leonard goed met elkaar overweg konden, maar ze hadden veel gemeen: ze waren allebei ooit promiscue verleiders, ze waren allebei belezen, en ze waren allebei gretige analysten van maatschappelijke evoluties.»

Als je beseft dat je met een muzikaal genie werkt, bijt je op je tong als het moet. Dan dien je de artiest en je vergeet hoe lastig die als mens kan zijn.’ (Foto: met Joni Mitchell in 1984.)  Beeld Corbis via Getty Images
Als je beseft dat je met een muzikaal genie werkt, bijt je op je tong als het moet. Dan dien je de artiest en je vergeet hoe lastig die als mens kan zijn.’ (Foto: met Joni Mitchell in 1984.)Beeld Corbis via Getty Images

EEN TIKJE ZUUR

HUMO Je hebt je werk als sessiemuzikant opgegeven omdat je teleurgesteld was: heel wat platen die in de studio nog geweldig klonken, deden dat niet meer toen ze enkele maanden later officieel verschenen. Zoals?

KLEIN «Ik wil niemand beledigen, dus ik kan geen namen noemen, maar het gebeurt ook bij grote artiesten. Meestal zijn de overdubs – de achteraf op een opname aangebrachte geluiden – de schuldige: subtiele partijen worden daar vaak onder begraven door producers die zich niet overbodig willen voelen.

»Je zou verbaasd zijn hoeveel middelmatig klinkende platen in de studio iedereen nog omverbliezen. De legendarische drummer Jim Keltner vroeg me eens, na een geweldig goeie take: ‘Mag ik hier nú een opname van hebben? Want het zal nooit meer zo goed klinken.’»

HUMO Je producete ook een handvol schitterende platen van Joni Mitchell, waaronder ‘Dog Eat Dog’ uit 1985 en de opvolger ‘Chalk Mark in a Rain Storm’. Over ‘Dog Eat Dog’, waaraan de Britse electropopmuzikant Thomas Dolby meewerkte, zei Joni: ‘Als deze plaat mijn huis is, dan heeft Dolby het zo drastisch heringericht dat ik me dakloos voel.’ Maar die plaat klinkt geweldig, en de productie van ‘Chalk Mark’ is er een kopie van!

KLEIN «Thomas Dolby is één van de pioniers van de digitale productie, hè. Ik had hem zelf aangezocht voor ‘Dog Eat Dog’ omdat ik vond dat hij subliem werk had verricht op ‘The Flat Earth’, zijn eigen plaat uit 1984. Hij was bovendien een grote fan van Joni. Maar Joni is... Hoe moet ik het zeggen? Ze weet wat ze wil. Tijdens de eindeloze discussies tussen mij, Thomas en mixer Mike Shipley over de structuur en de klankkleur van de plaat voelde ze zich zoniet buitengesloten dan toch geïntimideerd.

»Het werkte beter als ik met haar alleen was. Dan deed ik maar één ding: uit haar overvloed aan ideeën de beste kiezen, en haar afschermen van technische kwesties.»

HUMO Misschien is dit te privé, maar hoe kun je, zoals jij en Joni destijds, schitterende platen als ‘Night Ride Home’ uit 1991 en ‘Turbulent Indigo’ uit ’94 maken terwijl je aan het scheiden bent?

KLEIN «Het helpt als je allebei geobsedeerd bent door muziek. En als je beseft, zoals ik toen, dat je werkt met een muzikaal genie. Dan bijt je op je tong als het moet. Dan dien je de artiest en je vergeet hoe lastig die als mens kan zijn.

»Ik vind het moeilijker om vandaag naar die platen te luisteren: in songs als ‘Nothing Can Be Done’ of ‘Come in from the Cold’ hóór ik onze relatie instorten. Maar we werken wel nog altijd samen.»

HUMO Joni is verbitterd omdat ze niet wordt gezien als de gelijke van Bob Dylan, Van Morrison of The Beatles, en ze heeft gelijk: muzikaal zijn haar beste platen véél inventiever en rijker dan om het even wat Dylan ooit gedaan heeft. Maar met name de Amerikaanse pers is haar lang blijven afschilderen als het folkmeisje van de song ‘Woodstock’ uit 1970.

KLEIN «Joni is één van die artiesten die hun tijd vooruit zijn. Zulke artiesten worden steevast aangesproken door fans, collega’s en critici die zeggen: ‘O, de plaat die jij tien jaar geleden hebt gemaakt, heeft mijn leven veranderd!’ Over de plaat die ze pas uitbrachten, zullen ze over tien jaar exact hetzelfde horen. Da’s heel frustrerend voor een artiest die blijft evolueren.

»Nu is er een kentering. Joni wordt overal geëerd en bejubeld. Da’s ook een tikje zuur – haar gezondheid heeft haar ontwikkeling als artiest getorpedeerd – maar ik ben blij dat ze het nog mag meemaken.»

HUMO Tot slot: je hebt met Bob Dylan samengewerkt op ‘Down in the Groove’ uit ’88. Hoever kan een ervaren producer zoals jij dan gaan? Kun je zeggen: ‘Bob, dit nummer is simpelweg niet goed genoeg’?

KLEIN (abrupt) «Sorry, ik moet dringend weg!»

‘Here It Is: A Tribute to Leonard Cohen’ verschijnt bij Blue Note: op 14/10 op cd en op 11/11 op vinyl. Beeld rv
‘Here It Is: A Tribute to Leonard Cohen’ verschijnt bij Blue Note: op 14/10 op cd en op 11/11 op vinyl.Beeld rv

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234