Hoe speelde Ray Charles het in godsnaam klaar, een kanjer van een heroïneverslaving hebben en toch zulke opzwepende sets spelen? Ik wéét hoe nefast de effecten van drugs zijn.

De 10 platen die zijn leven veranderdenNathaniel Rateliff

'Die stem, die natuurkracht, dat hoor je toch nergens meer?'

Nathaniel Rateliff (41) brak door met z'n band The Night Sweats, maar was ooit een soloartiest. Hoe hij in z'n eentje klinkt, horen we nog eens op z'n nieuwste werk 'And It's Still Alright'. Rateliff begon aan die plaat samen met z'n beste vriend en producer Richard Swift, maar die stierf tijdens de opnames aan hepatitis, het gevolg van een jarenlange alcoholverslaving. De Tien Platen die het leven veranderden van Nathaniel Rateliff staan dan ook niet zelden in het teken van verlies. 'Het ergste vind ik dat Richard dacht dat hij de enige was met problemen. We dragen allemaal onze littekens, maar tonen ze veel te weinig.'

1 HARRY NILSSON - 'A Little Touch of Schmilsson in the Night' (1973)

NATHANIEL RATELIFF «Harry Nilsson is de zanger van 'Everybody's Talkin'', de song die voor eeuwig zal worden geassocieerd met de film 'Midnight Cowboy', met Dustin Hoffman. Maar ik heb Nilsson als kind leren kennen door heruitzendingen van een sixtiessitcom, 'The Courtship of Eddie's Father'. De song 'Best Friend' van Harry Nilsson was de begintune van die serie, en mijn vader zong dat liedje vaak voor me bij het slapengaan: (zingt zacht terwijl hij zichzelf begeleidt op akoestische gitaar) 'People let me tell you 'bout my best friend / He's a warm hearted person who'll love me till the end...'

»Op 'A Little Touch of Schmilsson in the Night' brengt Harry Nilsson jazzstandards als 'Makin' Whoopee', en met z'n rijke arrangementen - Sinatra is nooit veraf - was dit één van de lievelingsplaten van Richard en mezelf. Het is één van die platen die onze vriendschap definieerden. Toen ik met Richard het plan opvatte om een soloplaat te maken, was het zelfs de bedoeling om een hommage te brengen aan Harry Nilsson. Let wel: aan zijn muzíék. Want Nilssons naam wordt gretig in verband gebracht met John Lennon en diens lost weekend, de periode waarin Lennon even weg was van Yoko Ono en hij samen met Nilsson de bloemetjes buitenzette in Los Angeles. Ik heb intussen zelf genoeg lost years achter de rug om nog in dat soort geromantiseerde rock-'n-rollverhaaltjes te geloven.»

2 LEONARD COHEN - 'New Skin for the Old Ceremony' (1974)

RATELIFF «Ik groeide op in een streng christelijke gemeenschap in de Amerikaanse staat Missouri. De moeder van mijn beste vriend, Connie, was een grote Leonard Cohen-fan. Toen ik een jaar of 16 was, hoorde ik daar voor het eerst z'n debuutplaat 'Songs of Leonard Cohen'. Die had meteen een zalvend effect op me. Ooit vroeg iemand me: 'Word je niet depressief van altijd maar die Leonard Cohen?' 'Net níét,' antwoordde ik (lacht). Ik kies hier voor 'New Skin for the Old Ceremony' omdat de productie wat excentrieker is, met een sterke nadruk op percussie.»

3 BOB DYLAN THE BAND - 'The Basement Tapes' (1975)

RATELIFF «Mijn eigen moeder had ook een mooie vinylcollectie, maar ze had een heel andere smaak. Ze had enkel het vroege werk van Bob Dylan, op zo'n tweedelige best of, terwijl Connie 'Desire' in haar bezit had. Dankzij Connie maakte ik ook kennis met de Dylan-plaat die de allerbelangrijkste invloed is geworden op alles wat ik doe. Zelf had ze nog zo'n vinyl bootleg die aan de officiële release van 'The Basement Tapes' voorafging, maar al snel ben ik mijn eigen exemplaar van 'The Basement Tapes' gaan kopen. Ik werd ogenblikkelijk verliefd. Ik hou ervan hoe de songs na al die jaren en al die beluisteringen nog steeds 'onaf' klinken. Ik hou ook van het idee dat die opnames jarenlang circuleerden in het bootlegcircuit en steeds weer opnieuw gekopieerd en doorgegeven werden door Dylan-fans. Ook al zijn al die nummers maar gewoon 'samengegooid', voor mij is dit de perfecte plaat.

»Toen een paar jaar geleden 'The Basement Tapes Complete' uitkwam, de verlengde versie met een heleboel extra materiaal, had ik daar grote moeite mee. Ik verkies 'mijn' versie. Aangezien ik er al zo vaak naar geluisterd heb, ben ik er helemaal mee vergroeid en aanvaard ik blijkbaar geen andere vorm ervan. Ik was dus niet blij met al dat extra materiaal. Ik dacht alleen maar: natuurlijk stonden deze en die song er destijds niet op! Die moesten er namelijk niet op!»

4 DAMIEN JURADO - 'Maraqopa' (2012)

RATELIFF «De tweede plaat die Damien Jurado opnam met Richard Swift achter de knoppen. Ik ben pas naar hem beginnen te luisteren nadat we met The Night Sweats onze eerste plaat hadden gemaakt met Richard. Hij was heel trots op zijn werk met Damien, en terecht. Wat je heel goed hoort op 'Maraqopa', is dat Richard perfect aanvoelde of een song ruimte nodig heeft of net allerlei opvullingen.

»Richard is gestorven in juli 2018, toen we pas aan 'And It's Still Alright' begonnen waren. Uiteindelijk ben ik de studio pas opnieuw ingekropen in maart 2019. Ik kwam net terug van het festival South by Southwest en gaf mezelf acht dagen de tijd om de klus te klaren. Ik koos voor Richards studio, die intussen was overgenomen. Het voelde vertrouwd aan om in zijn omgeving te werken, er stonden intussen ook nieuwe instrumenten die hij fantastisch had gevonden. Het voelde voor mij aan alsof hij bij de opnames was. Al heb ik geen specifieke plek nodig om aan hem te denken, want ik voel het gemis altijd en overal. I guess that's what loss is: er valt niet aan te ontsnappen.»

5 LINK WRAY - 'Link Wray' (1971)

RATELIFF «Op Richards afscheidsplechtigheid kwam ik met lege handen aan. Bleek dat ik slecht gebrieft was: het was de bedoeling dat we allemaal een vinylplaat meebrachten, één van Richards favoriete platen of één waarvan je dacht dat hij 'm goed zou vinden. Die zouden we dan na de uitvaart met elkaar ruilen. Een schitterend idee, alleen had ik dus niets bij, wat ik mezelf nog altijd kwalijk neem. Van een goede vriend van Richard kreeg ik toen de plaat 'Link Wray' van Link Wray. De gitarist, ook bekend van de fifties surf-instrumental 'Rumble', nam die plaat op in het begin van de jaren 70. Hij zingt er zelfs op, en de plaat klinkt als een akoestische jamsessie van The Rolling Stones en The Kinks. Ik heb 'm grijsgedraaid sinds de begrafenis.»

HUMO Je zat verwikkeld in een scheiding tijdens de opnames van 'And It's Still Alright'. Je hebt dus twéé rouwprocessen moeten doorstaan.

RATELIFF «Het zijn twee verschillende soorten rouw, al zijn er wel bepaalde emoties die ik in beide gevallen voel. Boosheid, bijvoorbeeld. Ik ben boos dat Richard er niet meer is en ik voel boosheid over hoe sommige dingen in mijn scheiding verlopen. Ik ben ook kwaad op mezelf. Richard en ik hebben het vaak genoeg samen op een zuipen gezet. Dat zorgt nu voor gepieker: 'Had ik zijn dood kunnen voorkomen?' Al hebben we het vaak gehad over onze issues met de drank.

»Een deel van mezelf is ook helemaal niet boos, maar alleen maar triest. Dieptriest dat hij zich zo alleen heeft gevoeld, en dat niet meer bestaan hem de enige oplossing leek.»

HUMO In de song 'Rush On' spreek je tegen hem: 'I'd hoped like a prayer that your brokenness would leave you / But months turned to years and the emptiness prevailed.'

RATELIFF «Alsof hij er nog is. Maar dat is natuurlijk niet zo. Een deel van die tekst had ik hem graag gezegd toen hij nog leefde. Als ik één bedoeling heb met de plaat, dan wel mensen het gevoel geven dat ze kunnen praten over dingen waarvan ze denken dat ze niet uit te leggen zijn. Dat gevoel van gebrokenheid, dat je geen volledige persoon bent, voelen we allemaal weleens. Het zou aardig zijn als we het daar meer over kunnen hebben.»

6 NINA SIMONE - 'Nina Simone Sings the Blues' (1967)

RATELIFF «Had ik maar één fractie van het talent van Nina Simone, ik zou me gelukkig prijzen. Op deze plaat staat het geweldige 'I Want a Little Sugar in My Bowl': (zingt en stampvoet tegelijkertijd) 'I want a little sugar in my bowl / I want a little sweetness in my soul.' Dat is oorspronkelijk een song van Bessie Smith, zeg je? Echt? Dat wist ik niet. De seksuele connotatie van de song was me altijd al duidelijk, maar nu besef ik plots dat het een lesbische song is, want Bessie was biseksueel, hè.

»Wat ik erg bewonder aan Nina, is dat ze op haar liveplaten, 'Nina Simone at Newport' op kop, heel andere versies laat horen van haar songs. In een documentaire over haar leven hoorde ik eens een liveversie van 'I Wish I Knew How It Would Feel to Be Free' die ik nog nooit op plaat heb gevonden, maar die helemaal anders is dan de studioversie. Jaloers word ik van zoveel creativiteit.»

7 RAY CHARLES - 'Ray Charles at Newport' (1958)

RATELIFF «Nog een liveplaat, en wat mij betreft de beste aller tijden. Ik vroeg me vanochtend bij het samenstellen van dit lijstje af: hoe speelde Ray Charles het in godsnaam klaar, een kanjer van een heroïneverslaving hebben en toch zulke opzwepende sets spelen? Want ik wéét hoe bijzonder nefast de effecten van drugs op mij zijn tijdens een tournee, zowel mentaal als op het vlak van productiviteit. Met ouder worden besef ik ook écht wat katers zijn. Maar helemaal niks meer drinken is voor mij ook niet de oplossing. Op tournee heerst toch altijd de energie van een feestje. Mijn grootste gevecht blijft dat met de gematigdheid.

»En over Ray Charles: he's so powerful. Natuurkrachten als Ray Charles of Mavis Staples: zo maken ze ze toch niet meer?»

8 SAM COOKE - 'Live at the Harlem Square Club' (1963)

RATELIFF «Of neem nu de stem van Sam Cooke: dat niveau hoor je toch nergens meer? Ik denk dat zangers zich vroeger met veel meer felheid vastklampten aan hun muziek omdat ze niks anders hadden. Sam Cooke of Mavis Staples moesten zingen om te overleven. Die verbetenheid, die wanhoop: je hóórt dat.

»Op deze liveplaat staan Cookes classics: 'Cupid', 'Chain Gang', en de mooiste: 'Bring It on Home to Me'. Staat er níét op, maar blijft voor mij de beste gospelsong aller tijden: 'Touch the Hem of His Garment', een song die Sam Cooke nog zong met zijn groep The Soul Stirrers.

»Dat soort gospel ontdekte ik pas toen ik mijn geloof al had afgezworen. Zoals ik zei, ben ik streng christelijk opgevoed, maar mensen - zeker Europeanen - hebben zo'n verkeerd beeld daarvan. Als ik zeg dat ik muziek ben beginnen te spelen in de kerk, beeldt iedereen zich zo'n funky scène in als in 'The Blues Brothers', waarin James Brown de hele kerk opzweept als priester. Zo ging het dus níét. Er werd geen opzwepende gospel gespeeld in onze kerk, wel christelijke folkrock, maar die was hoegenaamd niet funky (lacht).»

9 KEVIN MORBY - 'Singing Saw' (2016)

RATELIFF «Kevin Morby is nog zo iemand met wie Richard vaak heeft gewerkt. Op deze plaat vielen me meteen de drums op. Ze deden me denken aan de Ethiopische jazz uit de jaren 60 vanop de 'Éthiopiques'-verzamelaars. Toen ik dat vertelde tegen Morby, zei die: 'Dat kan, want ik heb mezelf leren pianospelen op die compilaties.' Een song als 'I Have Been to the Mountain' op 'Singing Saw': dat zijn echt dansende drums en allesbehalve eenduidige melodieën, het geheel is even bezwerend en mysterieus als het gezang van vogels.

»Intussen ben ik bevriend met Kevin én hebben we al samen in de studio gezeten, voor iets dat nog moet uitkomen. We proberen ook zoveel mogelijk samen op affiches te staan.

»Nu moet ik weer denken aan Richard: hij kon me als geen ander attent maken op de bas en de drums op platen. Maar die keer dat hij me trachtte te overtuigen om toch eens naar de bassen en de drums op hiphopplaten te luisteren, onderbrak ik hem: 'Bassen en drums? Dat zijn toch gewoon samples van oude jazz- en soulplaten?' (lacht

10 STAN GETZ JOãO GILBERTO - 'Getz/Gilberto #2 (Recorded Live at Carnegie Hall)' (1966)

RATELIFF «Deze kies ik omdat ik met een up-gevoel wil eindigen. Ja, wéér een liveplaat, maar wel één die een belangrijke invloed was op de song 'All or Nothing' op mijn plaat - de jazzy, bossanovagitaarstijl heb ik daar een beetje zitten imiteren.

»Dit is de ideale plaat voor een zonnige, zorgeloze dag, waarop je 's avonds vrienden verwacht en het diner voorbereidt. Maar evengoed voor een koude dag waarop je alle gordijnen dichttrekt en met een drankje voor de haard gaat zitten. Een martini, een wijntje of een whiskey - dat hangt af van het avondeten (lacht). Maar ik probeer het tegenwoordig dus bij één glas te houden.»

'And It's Still Alright' verschijnt op vrijdag 14 februari bij Caroline. Nathaniel Rateliff treedt op 24 april op in het Capitole in Gent.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234