Pearl Jam is (van links naar rechts): Mike McCready, Eddie Vedder, Dave Abbruzzese, Stone Gossard en Jeff Ament.  Beeld BELGAIMAGE
Pearl Jam is (van links naar rechts): Mike McCready, Eddie Vedder, Dave Abbruzzese, Stone Gossard en Jeff Ament.Beeld BELGAIMAGE

30 jaar'Ten' van Pearl Jam

Eddie Vedder: ‘Na Ten voelde het alsof mijn brein een hoer was die keer op keer werd aangerand’

In de zomer van 1991 staat Pearl Jam mee aan de kribbe van de grunge. Hun debuutalbum Ten groeit al snel uit tot ‘die àndere mijlpaal’, naast Nevermind van Nirvana. Met beide classics zal de Sound of Seattle uiteindelijk voor eeuwig en een dag vereenzelvigd worden. Het ene verhaal eindigde met de dood, het verhaal van Pearl Jam begon ermee.

Nirvana duwt de grunge dan wel richting mainstream, maar grote concurrent Pearl Jam versloeg de releasedatum van Nevermind met een maand. En als je beider machtsstrijd op een meer macabere noot zou willen beslechten: van alle grungebands die begin jaren 90 de plak zwaaien, is Pearl Jam de enige zijn die vandaag nog springlevend blijkt. Kurt Cobain en Chris Cornell van Soundgarden maakten een tragisch eind aan hun leven. Het herenigde Smashing Pumpkins, nog zo’n gigant van diezelfde generatie, zal in de nieuwe eeuw verworden tot een uitgeputte karikatuur van zichzelf.

“Oh-ho-ho, I’m still alive!” De woorden van Eddie Vedder in ‘Alive’ bleken al bij al verrassend profetisch. En laat diezelfde classic meteen ook één van de speerpunten op Ten zijn.

Maar als je de geschiedenis écht recht wil aandoen, dan moet je twee andere leden van Pearl Jam toch een handvol jaren voorsprong geven op de rest. Zij waren immers de pioniers van de grunge. Gitarist Stone Gossard en bassist Jeff Ament richtten in 1984 de allereerste grungegroep ooit op. Green River heette de band. Toen dat orkest de instrumenten aan de wilgen hing, werd het tweetal gepokt en gemazeld binnen Mother Love Bone. Een rockband die voor zijn hoogtepunt al legendarisch werd. Nochtans koesterden deze rockers allerminst de ambitie om memorabel of modieus te klinken: hun songs klonken als blauwdrukken van classic rock met een glam-inslag. Toen MLB-zanger Andrew Woods in maart 1990 evenwel bezweek aan een overdosis heroïne, een paar weken voor de geplande release van hun debuutalbum, werd geschiedenis geschreven.

Pearl Jam live aan het werk in 1991. Beeld WireImage
Pearl Jam live aan het werk in 1991.Beeld WireImage

Wie wil voelen hoe stevig de dood van Andrew Wood hakte in de hechte rockscene van Seattle, hoeft maar de documentaire Pearl Jam Twenty (2011) te bekijken, waarin Woods vrienden hun hart luchten over die ene droevige dag. 19 maart 1990. Ze stonden broederlijk aan een bed in het Harborview-ziekenhuis: de jongens van Mother Love Bone en Chris Cornell, Woods boezemvriend en flatgenoot. Wood had drie dagen eerder een overdosis heroïne genomen en was hersendood. Kunstmatig werd hij in leven gehouden zodat zijn dierbaren afscheid konden nemen. Wood was goddomme amper vierentwintig jaar, maar had al de verkeerde kant van dit leven gekozen. Ze waren dé grote rockbelofte van Seattle, en die belofte werd alweer verbroken voor ze bezegeld kon worden door drugs en decadentie. Het debuutalbum van Mother Love Bone, dat verscheen in de zomer van 1990 postuum, las dan ook méér als een soort rouwbericht in uitgesteld relais.

Tussen wanhoop en levensdrift

De dood van Wood zette niettemin een carrousel in gang, die van doorslaggevend belang bleek voor de doorbraak van de Seattle-scene. Na de overdosis van zijn boezemvriend was Gossard ten einde raad, en begon hij muziek te schrijven waarmee hij zijn horror-humeur kon weergeven. Ergens tussen wanhoop, woede en weergaloze levensdrift balanceerden zijn soundscapes. Na enkele maanden belde hij zijn oude schoolvriend McCready op – een lokale gitarist die de muziek alweer had opgegeven – om mee te komen spelen. Ament kwam er ook opnieuw bij en een kakelverse groep was geboren: Mookie Blaylock, vernoemd naar een bekende basketbalspeler. Mookie Blaylock tekende een contract bij het grote label Epic, maar omdat ze daar niet echt wild waren om aan het copyright van de gelijknamige sportman te raken, werd de naam veranderd. Pearl Jam was geboren.

Pearl Jam live aan het werk in 1991. Beeld Getty Images
Pearl Jam live aan het werk in 1991.Beeld Getty Images

Op een soortgelijke manier bleken de begindagen van de band een aaneenschakeling van toevalligheden. Eén ervan was een tape die de groep naar Jack Irons stuurde, een voormalig drummer van de Red Hot Chili Peppers. Pearl Jam hoopt dat hij de groep zou vervoegen, wat na ettelijke jaren ook zou gebeuren. Maar in plaats daarvan gaf Irons op dat ogenblik de tape door aan Eddie Vedder, een basketbalkameraadje van hem. Die was niet alleen pompbediende en surfer, maar bleek af en toe ook bij een band uit San Diego te zingen. Vedder stuurde de tape terug naar Seattle met lyrics erbij over een puber die ontdekte dat zijn vader niet zijn echte vader was, en daarna op een oedipale moordmissie trekt.

De band vond die teksten “funny and remarkable”. Wat ze niet wisten, was dat de confessies van Eddie Vedder gedeeltelijk op waarheid steunden. Toen hij twaalf was, kwam de frontman erop uit dat zijn vader eigenlijk zijn stiefvader was. Zijn echte vader had hij alleen gekend als een vriend van de familie die was overleden aan multiple sclerose. Die ‘adolescente storing’ was evenwel ook een bron van humor, dacht hij. Vedder zette zijn woede daarmee om in positieve energie. Het nihilisme van Nirvana, daar had hij niet zo veel mee op. Voor Pearl Jam was het twee keer prijs, nog voor zo de kassa passeerden. De rouwrock van Gossard vond soelaas in de rauwe lyrics van een surfende pompbediende.

Ten

• verscheen op 27/8/’91

• verkocht meer dan 15 miljoen exemplaren

• bracht vier singles voort: ‘Alive’, ‘Even Flow’, ‘Jeremy’ en ‘Oceans’.

• De shockerende video voor ‘Jeremy’ werd vaak gespeeld op MTV en ontving vier prijzen op de 1993 MTV Video Music Awards. Na de schoolaanvallen in 1999 viel de clip in ongenade.

YOLO-levenslied

Vedder en Vrienden maakten er in die tijd geen geheim van welke groepen ze bewonderden, of waarmee ze dweepten. Tijdens interviews vielen namen als Led Zeppelin, Kiss, The Who en Black Sabbath. De invloed van al die seventiesbands schemeren ook ondubbelzinnig door in songs zoals ‘Even Flow’, ‘Jeremy’ en het onverslijtbare anthem ‘Alive’.

Naast ‘Smells Like Teen Spirit’ van Nirvana groeide ‘Alive’ uit tot historisch artefact, voor wie grunge en de bijhorende jeugdcultuur uit de jaren 90 wil begrijpen. De song is een gapende open wonde over familiaal bedrog, incest en gebroken identiteit; maar het nummer groeide uit tot een prototype van het YOLO-levenslied. You Only Live Once. Op VH1 Storytellers gaf Vedder toe dat hij het daarmee eerst moeilijk had.’Elke avond keek ik uit op een mensenzee, die reageerde met hun eigen positieve interpretatie. Dat was echt ongelooflijk. Het publiek veranderde de betekenis van mijn woorden. Als zij ‘I’m still alive’ zingen, is het alsof ze feest vieren. Op den duur hebben zij de vloek wel opgeheven. Toen werd het ‘You, me… We’re all still alive!’ Die speling van het lot had ik nooit verwacht.’

Ook de hoes van 'Ten' is iconisch geworden, met dat 'één voor allen en allen voor één'-shot.  Beeld RV
Ook de hoes van 'Ten' is iconisch geworden, met dat 'één voor allen en allen voor één'-shot.Beeld RV

Toch een béétje verwonderlijk voor een album waarvan zelfs de hoes intussen iconisch is geworden, met dat ‘één voor allen en allen voor één’-shot. Datzelfde motto nam de groep altijd bijzonder serieus. Zelfs het ontslag van de drugsverslaafde drummer Dave Abbruzzese was een jarenlang affront voor de resterende bandleden.

Stem van een generatie

Achteraf bekeken heeft de explosie van grunge meer betekend voor de verkoop van flanellen houthakkershemden, gescheurde designerjeans en stijlloze combatlaarzen dan voor een rijke muzikale erfenis. Maar net zo goed maakte Pearl Jam begin jaren 90 komaf met plastieken hitparadepop. En de groep gaf een stem aan een generatie die zich verloren en misbegrepen voelde. Wat vandaag vooral overblijft? De imposante, bijzonder wendbare strot en teksten van Eddie Vedder, die de groep ver buiten de schutskring van de grunge plaatsten. De zanger vatte de zeitgeist door te zingen over het jonge kanonnenvlees van de VS: de verstoten kinderen die zelfs door hun eigen ouders uitgespuwd worden en door het lint gaan (‘Jeremy’), een ontheemde generatie (‘Even Flow’) en de psychiatrische gevalletjes (‘Why Go’). ‘Alive’ en ‘Once’ hoorden dan weer bij een mini-opera, over een vader die sterft, en een mislukte moeder, waarop de zoon het op een blind moorden zet. Eenzaam verteerd puberverdriet vormt een mokerslag op Ten. ‘This one starts off like a fairytale, but ends as a fuckin’ nightmare’, gromt Vedder ter inleiding en waarschuwing, met een verbeten trek om de mond.

Die donkere teneur inspireerde het muziekblad Melody Maker tot de vergelijking dat Vedder iemand is die ‘Pavarotti is, maar Michael Stipe neerzet’: even doorleefd, emotioneel en stemvast klonk de zanger inderdaad op Ten. De ene keer rolt Pearl Jam vervaarlijk met de spierballen maar die oplawaaien worden prachtig gecounterd door momenten van ontroerende schoonheid (‘Black’). Gitarist Mike McCready treedt de rauwe emotie in de horzelstrot van Vedder dan weer bij met een explosief gitaarspel, waar je je middels helm en scherfvest tegen moest wapenen.

Een jaar na de release van Ten zou Vedder met een tijgersprong vanaf een televisiekraan in het publiek belanden op Pinkpop. Een optreden dat onlangs nog gekroond werd tot “het absolute hoogtepunt van veertig jaar Pinkpop”. Nog even later zou Vedder de waanzin in zijn leven evenwel moeten leren beheersen. In eerste instantie gooide hij de deuren wagenwijd open, en beantwoordde hij brieven van fans over zijn teksten, depressie en vervreemding. Maar de waanzin zwol aan, de vervreemding werd groter voor Vedder en co. ‘Je moet wel een muur optrekken om je heen’, verzuchtte hij een paar jaar later. ‘Anders doet het iets met je hoofd. Na Ten voelde het alsof mijn brein een hoer was die keer op keer aangerand werd. Die lichtekooi moest ik uit haar straatje halen.’

(DM)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234