'Een half jaar zonder deadlines, weg van alles, had hen kunnen helpen' Beeld x
'Een half jaar zonder deadlines, weg van alles, had hen kunnen helpen'Beeld x

Interview

Giles Martin, zoon van Beatles-producer George: ‘Een half jaar zonder deadlines, weg van alles, had hen kunnen helpen’

Wel meer artiesten hebben zich laten filmen terwijl ze een cruciale plaat opnamen, maar niemand deed het zo uitgebreid en genadeloos als The Beatles in 1969, in de aanloop naar ‘Let It Be’, de laatste plaat die ze – een jaar later, toen de groep al op sterven na dood was – zouden uitbrengen. Terwijl Peter Jackson uit al dat materiaal de driedelige documentaire ‘Get Back’ distilleerde (nu op Disney+), boog Giles Martin zich over meer dan 100 uur aan audio. Een succulente heruitgave van ‘Let It Be’ is het resultaat, compleet met flarden van gesprekken en ruzies. Zo hoor je John Lennon achteloos melden: ‘De scheiding van Yoko en haar man is net uitgesproken. Free at last!’

Serge Simonart

Sinds de dood van zijn illustere vader George – de vijfde Beatle – beheert Giles Martin (52) de Beatles-kluizen. De voorbije jaren was hij de man achter grootschalige reissues voor de vijftigste verjaardag van achtereenvolgens ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’, ‘The Beatles’ aka de ‘Dubbele Witte’ en ‘Abbey Road’. Met een jaar vertraging – corona, alweer – is ‘Let It Be’ de laatste in het rijtje.

Giles wacht in de Abbey Road Studios in Londen. ‘Mijn moeder, Judy, begon hier in 1948 te werken, en mijn vader in 1950’, zegt hij. ‘Zonder dit gebouw zou ik er niet geweest zijn.’

HUMO Wandel je elke dag over het befaamde zebrapad dat John, Paul, George en Ringo op vrijdag 8 augustus 1969 overstaken voor de hoes van ‘Abbey Road’?

Giles Martin (lacht) «Dat probeer ik te vermijden.»

Giles Martin: ‘Mijn vader was voor The Beatles een beschermer en een surrogaatouder.’ Beeld Alex Lane
Giles Martin: ‘Mijn vader was voor The Beatles een beschermer en een surrogaatouder.’Beeld Alex Lane

HUMO Veel producers hameren erop: ‘Blijf in the zone!’ Voor de Fab Four leek dat geen noodzaak. Op de vier cd’s met repetities, outtakes en jams in de ‘Let it Be’-box valt op hoe abrupt ze soms overschakelen van de ene song naar de andere. Na ‘The Long and Winding Road’ bijvoorbeeld zou je een meditatieve stilte verwachten, maar nee: ze zetten meteen iets swingends of silly’s in.

Martin «De voorbije jaren heb ik met goed vijftig artiesten gewerkt, en vaker dan je zou denken doen ze eerst iets zots voor ze geconcentreerd aan iets levensbelangrijks beginnen. Zo reageren ze zich af, warmen ze zich op. Zeker Engelse artiesten zijn bedreven in humor als stressbal en reddingsboei. Paul, bijvoorbeeld, begint vlak voor een opname vaak een gesprek over een totaal ander onderwerp: zo houdt hij zichzelf fris en vermijdt hij dat de sfeer te beladen wordt.

»In de documentaire van Peter Jackson zie je hoe de Beatles spontaan een rock-’n-rollmedley inzetten om vervolgens met een schone lei te beginnen. En op één van de cd’s in de ‘Let It Be’-box hoor je Paul een flard van ‘Please Please Me’ spelen, hun tweede single uit 1963, om stoom af te laten alvorens de titeltrack in te zetten. En Georges ingetogen ‘I Me Mine’ volgt één seconde na een swingende cover van ‘Wake Up Little Susie’ van The Everly Brothers.

»Er werd ook veel gelachen tijdens de opnames. In Engeland hebben we een komische radioshow, ‘I’m Sorry I Haven’t a Clue’, waarin de panelleden de tekst van één bekende song moeten zingen over de melodie van een andere. Dat deden de Beatles de hele tijd. Ze parodieerden ook hun eigen teksten. Dan zong John in ‘Get Back’ plots: ‘Sweet Loretta Fart, she thought she was a cleaner/But she was a frying pan’. En tegen George hoor je hem zeggen: ‘Als je voor ‘Something’ (een song die op ‘Abbey Road’ zou belanden, red.) niet meteen de juiste woorden vindt, verbreek de flow dan niet. Zing keer op keer gewoon wat op dat moment in je opkomt: attracts me like a cauliflower, bijvoorbeeld, tot je de juiste woorden vindt’ – later zou die bloemkoolverwijzing natuurlijk vervangen worden door ‘attracts me like no other lover’. John componeerde zoals een pottenbakker een vaas draait: uit een homp klei komt, terwijl je draait, langzaam maar zeker een duidelijke vorm tevoorschijn – en de afwerking volgt later wel.»

HUMO John, die geen geschoold muzikant was, vroeg je vader ook dingen als: ‘Ik wil dat het klinkt als een sinaasappel.’

Martin «Daarmee doelde hij op ‘I Am the Walrus’ uit 1967. Tijdens de opnames van ‘Let It Be’ maakte hij zulke opmerkingen minder. Na al dat psychedelische, complexe, tijdrovende gedoe op de vorige platen wilde hij een simpele, directe en ongecompliceerde rock-’n-rollplaat maken, zonder overdubs. ‘Let It Be’, dat is: de Beatles die tegen zichzelf rebelleren. Je hoort hem ook op een bepaald moment naar mijn vader sneren: ‘Laat jouw productieshit dit keer maar achterwege! We willen dat dit een eerlijke plaat wordt. We nemen de nummers gewoon op en dat is het.’

»Toen mijn vader hem eind 1980 opzocht in de Dakota Building in New York, een maand voor hij werd vermoord, heeft John zich daarvoor verontschuldigd: ‘Het spijt me, George. Ik was gefrustreerd en apestoned.’ Maar die dag liet hij wel een ander bommetje vallen: ‘Ik zou willen teruggaan in de tijd en álles wat ik ooit heb gemaakt opnieuw opnemen!’ Mijn vader kon z’n oren niet geloven: ‘Zélfs ‘Strawberry Fields’, John?!’»

HUMO Maar net dankzij alle franjes, laagjes en inventieve extra’s is ‘Sgt. Pepper’s’ toch de betere plaat? Er is zelfs een hondenfluitje op te – nou ja – horen.

Martin «Ik krijg nog altijd protestbrieven van mensen met een hond (lacht). Nu, ironisch genoeg zou ‘Let It Be’, die eenvoudige plaat, méér tijd in beslag nemen dan ‘Sgt. Pepper’s’.»

‘Te veel noten, John’

HUMO Je hebt de tapes terugbeluisterd met Paul en Ringo. Hoe reageerden zij erop?

Martin «Ze waren geëmotioneerd. John en George zijn dood, zelf zijn ze oud… Ze leken in een soort trance te glijden. Alsof ze weer in 1969 waren. Ook de oude irritaties borrelden weer op. De ‘Let It Be’-sessies hebben zwaar gewogen op Paul. Over de versie die de Amerikaanse producer Phil Spector – aan wie Beatles-manager Allen Klein de tapes achteraf liet overhandigen, tegen Pauls wil in – van ‘The Long and Winding Road’ maakte, zei hij: ‘Kun je die ellendige harp eruit halen?’ Tien of twintig jaar geleden wilde hij zelfs niet aan de sessies herinnerd worden, ook al omdat John ze later had omschreven met cynische oneliners als: ‘‘Let It Be’ is het geluid van een groep die op splitten staat.’ Maar over het algemeen heeft hij er nu meer vrede mee. Vandaag is zijn oordeel eerder: ‘Het is wat het is. Je mag de geschiedenis niet vervalsen.’

»Toen we de tapes herbeluisterden, maakte Paul ook een paar keer een blij verrast gebaar dat zoveel wilde zeggen als: ‘Hé, we hadden toen ook lol! Dat was ik vergeten.’ De oorspronkelijke ‘Let It Be’-documentaire van Michael Lindsay-Hogg toonde alleen de spanningen in de groep, en dat beeld had zelfs de herinnering van de betrokkenen gekleurd. Voor zijn nieuwe documentaire vond Peter veel ongebruikt materiaal terug dat bewijst dat er ook vreugde was.»

HUMO Wat wilde jij anders doen dan Phil Spector?

Martin «Om te beginnen: ik wilde de songs respecteren. Van een villa moet je geen appartementsgebouw willen maken en vice versa. Mijn mix is meer een naadloos, logisch, organisch geheel.

»Mijn volgende doel was: de luisteraar het gevoel geven dat hij met de Beatles in Twickenham Film Studios aanwezig is, en later het hoofdkwartier van hun label Apple Records, waar ze in de kelder voortwerkten aan ‘Let It Be’ en op het dak het beroemde afsluitende concert gaven. Immersive is tegenwoordig een modewoord in de muziek: iedereen wil je onderdompelen in een wereld. Dat is voor mij altijd essentieel geweest. In mijn mix heb je daarom niet het gevoel dat de strijkers achteraf over ‘The Long and Winding Road’ zijn gedrapeerd. Paul voelde zich verraden door Spector, en dat snap ik perfect.

»Luisteren naar Spectors werk heeft me mijn vader nog meer doen waarderen. Spector wilde scoren, bij hem was alles over the top. Mijn vader was net een subtiel arrangeur en producer. Hij voegde bijvoorbeeld instrumenten of laagjes toe die je als luisteraar amper of niet opmerkt, maar die je wel zou missen als ze er niet waren. Ik weet dat hij zich later schaamde dat hij niet had kunnen voorkomen dat Klein ‘Let It Be’ door Spector had laten ‘verbeteren’.»

HUMO Op YouTube merkte een Beatles-nerd op: ‘Stel je voor: je maakt ruzie met een vriend terwijl vijf camera’s alles filmen, waarna een halve eeuw lang iedereen wereldwijd van die gênante scène kan getuigen.’

Martin «O, absoluut. De druk moet moordend geweest zijn. Je hoort John en Paul op de tapes geregeld zeggen: ‘Goedemorgen, camera!’ Dan begrijpt de goede verstaander dat ze bedoelen: ‘Zijn jullie ongenode gasten hier nu wéér om de hele dag op onze vingers te kijken?!’

»Toen de documentaire van Lindsay-Hogg in 1970 uitkwam, was dat voor Paul een klap in het gezicht. Hij werd gezien als de boeman, terwijl hij de groep net lang samen had proberen te houden.»

HUMO Paul is duidelijk bezig aan een inhaalmanoeuvre om zijn belang voor de groep te bewijzen. Heel wat fans en pseudokenners beweren nog altijd dat John het grootste genie bij de Beatles was, maar de beste ideeën en de beste songs kwamen vaak van Paul. Hij was het ook die de anderen constant motiveerde en bijstuurde.

Martin «Ja, en daardoor kwam hij ongewild vaak over als bedillerig, dominant, betweterig. Op de tapes hoor je hem zeggen tegen John, terwijl die aan het bassen is: ‘Je speelt te veel noten.’ En hij had gelijk, maar hij had het wel tegen John Lennon, hè.

»Ook George was Pauls richtlijnen moe. Eerst zegt hij: ‘Ik speel wat je wil, zeg het maar.’ Maar wat later bromt hij: ‘Wat je ook zegt, het raakt me niet meer.’ Mijn vader zou later trouwens verzuchten dat hij George meer tijd en aandacht had moeten geven. Maar wat wil je: al zijn tijd werd opgeslorpt door die andere twee supertalenten. De Beatles hadden een luxeprobleem: te veel talent.»Natuurlijk was er ook onderlinge rivaliteit. John benijdde het superieure melodische talent van Paul. John liet zich tegenover mijn vader eens ontvallen: ‘Laten we eerlijk zijn: als ik een Spaanse bar binnenstap, kan ik niet verwachten dat de klanten mijn ‘I Am the Walrus’ zullen fluiten. Doen mensen alleen bij iets als Pauls ‘Yesterday’, hè.»

Paranoïde idioten

HUMO Wie aandachtig naar het bonusmateriaal op de reissue van ‘Let It Be’ luistert, kan de gekste vondsten doen. In een take van ‘Dig a Pony’ speelt John bijvoorbeeld een voorloper van de riff van ‘Woman Is the Nigger of the World’, de single die hij en Yoko Ono in 1972 zouden releasen.

Martin «Echt? Dat herinner ik me alweer niet meer. Vergeef me, ik heb die uren en uren aan materiaal ettelijke keren doorgeploegd, en dat is nu ook alweer een tijd geleden. Maar ja, ik heb zeker embryonale versies van of aanzetten tot later solowerk gehoord. John had ‘Jealous Guy’ al klaar, bijvoorbeeld, de song die in ’71 zou verschijnen op ‘Imagine’. Net zoals de protestsong ‘Gimme Some Truth’, die hij zelf ‘The Hypocrite Song’ noemde.»

HUMO Tijdens de ‘On the Day Shift Now’-speech hoor je George of John op de achtergrond een riff spelen die zowel aan hun eigen ‘Revolution’ doet denken als aan de Fleetwood Mac-single ‘Oh Well’: toeval?

Martin (tokkelt op zijn telefoon) «‘Oh Well’ kwam uit in september 1969, en de Beatles-tape dateert van januari ’69 – we waren toen acht maanden vroeger, dus. Misschien is het toeval, misschien deed die riff toch al de ronde. Muzikaal Londen was een kleine cocon in die dagen: iedereen jamde met iedereen, en nieuwe vondsten werden volop gedeeld. Elton John, met wie ik heb samengewerkt aan de muziek voor de biopic ‘Rocketman’, vertelde me bijvoorbeeld hoe Paul hem op een dag in 1968 vroeg: ‘Wil je onze nieuwe single horen?’ Waarop hij ‘Hey Jude’ voor hem speelde, solo aan de piano.

»Maar wat je signaleert intrigeert me wel. In elk geval weet ik zeker dat John Lennon de ‘Abbey Road’-track ‘Sun King’ schreef nadat hij ‘Albatross’ van Fleetwood Mac had gehoord: hij wilde iets in dezelfde sfeer maken. En in zijn embryonale eerste versie was Pauls ‘Back in the U.S.S.R.’ voor ‘The Beatles’ aka de Dubbele Witte trouwens een echte Beach Boys-pastiche, al zou je dat uit de definitieve versie niet afleiden.»

HUMO Voor sommige songs hadden de Beatles twintig, veertig of zelfs zestig takes nodig. Was er een verband met de complexiteit van de composities in kwestie?

Martin «Nee! Je zou denken: hoe complexer, hoe vaker het misgaat. Maar heel wat andere factoren kunnen een take beïnvloeden: de omgeving, de sfeer, de zenuwen, de technicus die op de opnameknop vergeet te drukken, iemand die op de achtergrond ergens tegenaan loopt, noem maar op. Voor ‘Paperback Writer’, toch een lastige song, hadden de Beatles in 1966 amper twee takes nodig. In het geval van ‘Let it Be’ hebben de jongens vooraf lang gediscussieerd over hoe de songs moesten klinken. Dat was in 1968 niet gebeurd voor de opnames van de Dubbele Witte. Vandaar het ridicuul hoge aantal takes – 107 – van een simpele song als ‘Sexy Sadie’. En dat voor een groep die ooit in één dag een hele elpee (debuut ‘Please Please Me’ uit 1963, red.) opnam!»

HUMO Wat vond je vader het grappigst aan zijn tijd met de Beatles?

Martin «Dat hij, nadat paranoïde idioten hadden beweerd dat Paul McCartney dood was omdat hij op de hoesfoto van ‘Abbey Road’ blootsvoets te zien was, daar nog jarenlang vragen over bleef krijgen. Ook van beroemdheden. En soms aan de telefoon. Terwijl Paul naast hem zat (lacht). Nu, da’s even grappig, maar hij werd dat soort onzin ook snel beu.»

HUMO Misschien is dit heiligschennis, en ik wil niet postuum stoken, maar heb je bij het beluisteren van in totaal 500 uur aan Beatles-tapes niet vaak gedacht: ‘Mmm, ik zou dit toch anders hebben aangepakt dan mijn vader’?

Martin «Misschien één keer heel even (grinnikt). Om een nanoseconde later te beseffen dat de Beatles geen betere bondgenoot hadden kunnen hebben dan mijn vader. Hij was voor hen een verwante geest, een beschermer en een surrogaatouder. Dat laatste is niet onbelangrijk: Paul had zijn moeder verloren in 1956, John zijn moeder in 1958.

»Mijn vader had autoriteit. Met hem erbij waren de Beatles meer gefocust – ze wilden hem niet teleurstellen. Hij kon hen ook aanmanen tot discipline en excessen vermijden. Toen ze dat stuk van ‘Rain’, de B-kant van ‘Paperback Writer’ in 1966, achterstevoren opnamen, kickte John daar zo op dat hij álles achterstevoren wilde opnemen. Dan ging mijn vader op de rem staan. ‘Psychologie is het belangrijkste aspect van producen,’ heeft hij me eens verteld. ‘Véél belangrijker dan de technische kant.’ Dat kan ik beamen. Tegelijk heeft hij al die platen zo efficiënt gemaakt: ze zijn weelderig én economisch. Al die auditieve pracht van ‘A Day in the Life’, bijvoorbeeld, staat op amper vier sporen! Ik heb recente platen gehoord waar minder rijke muzikale informatie over bij wijze van spreken duizend sporen loopt.

»Nee, ook al heeft het weleens gewogen om ‘de zoon van’ te zijn en wilde ik me per se onderscheiden van mijn vader, ik zou het er niet beter vanaf hebben gebracht. Plus: mijn vader was zorgzaam. Ik bezit tapes uit de jaren negentig die er slechter aan toe zijn dan die van de Beatles.»

‘Je hoort John en Paul op de tapes geregeld zeggen: ‘Goedemorgen, camera!’ Dan begrijpt de  goede verstaander dat ze bedoelen: ‘Zijn jullie ongenode gasten hier nu wéér om de hele dag op  onze vingers te kijken?!’ De druk moet moordend geweest zijn.’ Beeld x
‘Je hoort John en Paul op de tapes geregeld zeggen: ‘Goedemorgen, camera!’ Dan begrijpt de goede verstaander dat ze bedoelen: ‘Zijn jullie ongenode gasten hier nu wéér om de hele dag op onze vingers te kijken?!’ De druk moet moordend geweest zijn.’Beeld x

De paus ontbloot

HUMO Had ‘Let It Be’ het afscheid van de Beatles moeten zijn? Het kan Paul, John, George en Ringo alleen maar dwarsgezeten hebben dat The Rolling Stones lustig verder bleven boeren.

Martin «Die laatste jaren moesten de Beatles ettelijke ballen tegelijk in de lucht houden. Hun creativiteit werd gesaboteerd door stress, roddel, onderlinge wrijvingen, irritatie veroorzaakt door de alomtegenwoordige filmploeg, de voor sommigen irritante aanwezigheid van Yoko en de lakeien van de Fab Four, want elk van hen had ondertussen een eigen entourage… Dat alle songs principieel aan Lennon en McCartney toegeschreven werden, leidde ook tot spanningen. Paul beweerde bijvoorbeeld dat hij en niet John in 1965 de muziek voor ‘In My Life’ had geschreven gemaakt, en dat John in ’66 maar één zinnetje had bijgedragen aan ‘Eleanor Rigby’.

»Had het anders kunnen lopen? (Zucht) Ze waren zo moe, zo overwerkt… Op de tapes hoor je John meermaals verzuchten: ‘Dit is zo moeilijk om te zingen.’ En ook: ‘Ik word hier te oud voor, jongens.’ En hij was pas 29! (lacht) Een half jaar zonder deadlines, weg van alles, had hen kunnen helpen. Dat zou Paul na de split ook doen: een normaal leven leiden en rustig wachten tot hij opnieuw helder kon denken.»

HUMO Tot slot iets heel anders: jouw peetvader was de legendarische Britse komiek Spike Milligan, de uitvinder van de surrealistische humor aan wie alle latere komieken schatplichtig zijn, van Monty Python tot de stand-uppers van vandaag. Zonder hem zou er ook van beatlesiaanse silliness zoals ‘Yellow Submarine’ geen sprake geweest zijn. Spike was manisch-depressief. Welke peetvader kreeg jij te zien?

Martin «De snedige surrealist. De manische Spike. Want als hij depressief was, kwam hij niet buiten. Dan verschanste hij zich thuis tot het over was. Hij heeft er zijn hele leven aan geleden. Zijn zelfgekozen grafschrift luidde: ‘I told you I was ill’.

»In zijn latere jaren zei hij me eens verontschuldigend: ‘Ik ben een slechte peetvader voor je geweest. Ik had het altijd te druk en dacht te veel aan mezelf. Maar ik zal het goedmaken door jou alsnog onmetelijk rijk te maken. Hoe? Maak naaktfoto’s van de paus en alle bisschoppen! De chantagemogelijkheden zijn eindeloos!’

»Wacht, ik haal die polaroids even!»

The Beatles: Get Back

Nu op Disney+

De reissue van ‘Let It Be’ is uit bij Universal.

Schrijf je in op onze wekelijkse muzieknieuwsbrief:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234