'Elke dag stonden lange rijen mensen aan te schuiven bij het huis van Bob in Kingston, om geld te vragen. Hij onderhield ongeveer 6.000 mensen’Beeld Getty Images

de 7 hoofdzondenbob marley

‘Ik zou hem zeker niet wellustig noemen, eerder viriel of warmbloedig’

Vanavond gaat Jeroen Meus in ‘Plat Préféré’ (Eén) op zoek naar het  lievelingsgerecht van Bob Marley. 

‘Is there a place for the hopeless sinner?’ vroeg Bob Marley zich af in ‘One Love’. We legden het voor aan Roger Steffens, auteur van een uitgebreide biografie van de reggaelegende. ‘Onkuisheid? Now we’re talking!’

Er zijn wereldwijd al meer dan 500 boeken verschenen over Bob Marley, en toch voelde Roger Steffens zich geroepen om er daar nog één aan toe te voegen. Steffens is dan ook een absolute autoriteit én de enige Amerikaanse journalist die Marley persoonlijk gekend heeft. In 1980 mocht hij zelfs twee weken mee op tournee.

ROGER STEFFENS «De gelukkigste man toen was de buschauffeur, omdat hij iedere dag de restjes van de joints mocht oproken (lacht). Maar het was niet zo dat wij rustig zaten te chillen met Bob. Zijn manager Don Taylor had ons gezegd dat we niet met hem mochten praten. Hij wilde die tijd op de bus voor zichzelf, zonder mensen die aan zijn hoofd zaten te zeuren. Ik had een tas bij met al mijn Marley-platen, van de meest zeldzame singles uit de jaren 60 tot zijn nieuwste elpee, in de hoop dat hij ze zou signeren. De eerste dag kwam hij op de rij achter mij zitten en wilde hij de platen bekijken. Ik durfde niet te vragen of hij ze meteen ook kon signeren, en ging ervan uit dat hij in die twee weken nog wel ergens een gaatje zou vinden. Niet dus. ‘Ach,’ dacht ik, ‘volgend jaar zien we elkaar weer. We zijn nu toch vrienden?’ Maar een jaar later was Bob dood.»

Steffens heeft door de jaren heen meer dan honderd interviews gedaan met mensen die Bob goed gekend hebben. Zijn getuigen spreken elkaar soms tegen, maar zoals de opdracht vooraan in het boek luidt: ‘Er zijn geen feiten in Jamaica, alleen versies.’ Van één ding is de auteur wel zeker: ‘Bob heeft zich nooit schuldig gevoeld over wat dan ook. Zondebesef was hem totaal vreemd.’


Hoogmoed

HUMO Was Bob Marley ijdel?

STEFFENS «Nee, het absolute tegendeel zelfs. In zijn looks of de manier waarop hij zich presenteerde, was hij nooit geïnteresseerd. In 1973 speelden The Wailers, toen nog met Peter Tosh en Bunny Wailer, voor de eerste keer in de Verenigde Staten, in het voorprogramma van Sly & The Family Stone. Sly was een toonbeeld van black glamour: hij droeg goud, opzichtige juwelen, kleurrijke bontjassen, gekke brillen... Bob, met zijn jeanshemdje en werkschoenen, zag eruit alsof hij pas van de lopende band bij Ford kwam.

»Hij wilde écht zijn. Er was op het podium geen enkel verschil met de Bob Marley uit het dagelijkse leven. Ik heb hem vaak van de straat recht het podium zien oplopen. Het enige sieraad dat hij droeg, was de ring die hij gekregen had van de Ethiopische kroonprins Asfaw Wossen, de oudste zoon van keizer Haile Selassie

HUMO Was er ijdelheid in het spel toen Bob in 1977 weigerde om zijn teen te laten amputeren, wat de uitzaaiing van de kanker die bij hem was vastgesteld wellicht had kunnen voorkomen?

STEFFENS «Hij wist in elk geval dat zijn evenwicht verstoord zou worden, zodat hij nooit meer vrijuit zou kunnen bewegen op het podium. Bob heeft toen gekozen voor zijn carrière boven zijn gezondheid. Rasta’s vinden diep in hun hart ook: ‘Rasta don’t deal with death.’ Je praat niet over de dood. Bobs persoonlijke arts, dokter Pee Wee Fraser, was net als hij lid van Twelve Tribes of Israel, een orthodoxe rastaorganisatie. Alleen de ouderlingen van die gemeenschap wisten dat hij kanker had, ook al weigerden ze de aandoening zo te noemen. En zij stonden negatief tegenover westerse behandelingsmethoden. Ze probeerden Bob te genezen met hun eigen wijsheid en kruidenremedies. Dat heeft vaak tot hoogoplopende discussies geleid met dokters en oncologen, en ook met managers en familieleden.

»Op het einde zag Bob zijn sterfelijkheid wel degelijk onder de ogen. Zijn laatste plaat, ‘Uprising’, staat vol verwijzingen en voorgevoelens. In het nummer ‘Real Situation’ zingt hij dat volledige verwoesting de enige oplossing lijkt te zijn. ‘We and Dem’ gaat volgens sommige mensen over zijn strijd tegen de kankercellen. De ‘Zion Train’ moet hem naar het beloofde land brengen, en in het laatste nummer, ‘Redemption Song’, zegt hij dat niemand de tijd kan tegenhouden. Heeft een artiest ooit mooier afscheid genomen van zijn fans dan Bob Marley met dit nummer?»


Hebzucht

STEFFENS «Nog een zonde die Bob totaal vreemd was. Het meeste geld dat hij tijdens zijn korte leven verdiende, heeft hij weggegeven. Eén van mijn beste vrienden is Colin Leslie, Bobs zakenmanager. Hij moest alle cheques tekenen, anders waren ze niet geldig. Je moet weten dat er elke dag lange rijen mensen stonden aan te schuiven bij het huis van Bob aan Hope Road in Kingston, om geld te vragen. Colin vertelde mij over een man die een bedrijfje wou oprichten om kokosolie te produceren. Bob schreef meteen een vette cheque uit. ‘Waarom geef je die man zoveel geld?’ vroeg Colin hem verbaasd. ‘Omdat ik altijd al in de oliebusiness wilde stappen,’ zei Bob doodserieus.

»Hij onderhield ongeveer 6.000 mensen, die zonder hem misschien niet hadden kunnen overleven. Hij heeft ook een paar dozijn huizen gekocht voor alleenstaande moeders en leden van de band. Zelf bezat hij niets, zelfs het huis aan Hope Road was niet zijn eigendom. Bob leefde voor zijn volk, dat was zijn bestemming in het leven. Hij vertegenwoordigde de onderdrukten, de armen – de sufferers zoals ze in Jamaica genoemd worden – en wilde hen op alle mogelijke manieren helpen.»

'In de begindagen was Marley nog heel rechtlijnig en afgunstig. Toen zou hij zijn vrouw Rita weleens geslagen hebben.’

HUMO Het gevolg van al die vrijgevigheid was wel dat er na zijn dood een hevige strijd werd uitgevochten om de erfenis.

STEFFENS «Bob heeft bewust geen testament geschreven, omdat hij wilde dat de mensen na zijn dood hun ware gelaat zouden tonen. En zo is het ook gegaan. Ergens goed dat mijn verhaal stopt bij het overlijden van Bob. Wat daarna allemaal gebeurde, is te triest voor woorden.»


Onkuisheid

STEFFENS «Now we’re talking! (lacht) Hoewel ik het imago van Bob als onverbeterlijke vrouwenversierder toch moet nuanceren. In zijn jonge jaren had hij weinig succes bij de vrouwen. Moeders waarschuwden hun dochters dat ze niet met hem mochten omgaan, en ze spraken daar ook Bobs moeder op aan. ‘Wij willen niet dat jouw zoon onze bloedlijn bederft!’ Bob was voor de helft blank, vandaar. Pas toen hij beroemd werd, begonnen de vrouwen toe te stromen.

»Bob liep weleens achter een vrouw aan, als hij ze echt wilde hebben, maar de meeste vrouwen zochten hem op. Vergeet niet dat hij ongelooflijk sexy was, en een echte wereldster. Bianca Jagger was geïnteresseerd, de dochter van een Libische olieminister, een prinses uit Gabon...»

HUMO Je vernoemt in het boek ook Roberta Flack, een beetje uit het niets.

STEFFENS «Ook zij was gek op Bob. Na de aanslag op zijn leven in 1976 wist ze zich als één van de weinigen toegang te verschaffen tot zijn schuilplaats op Strawberry Hill, wat heel opmerkelijk was. Ik heb pas onlangs uit betrouwbare bron vernomen dat mevrouw Flack in die tijd CIA-feestjes entertainde, wat haar bezoek toch in een ander daglicht stelt.»

HUMO En Cindy Breakspeare, Miss World 1976? Zat die ook achter Bob aan?

STEFFENS «Integendeel. Voor haar heeft Bob echt hard moeten werken, ook al huurde ze een kamer in het huis van de Marleys. ‘It’s been three years since I’m knocking on your door’ zingt hij in ‘Waiting in Vain’. Dat was uit het leven gegrepen. En Cindy was zonder twijfel de liefde van zijn leven. Op zijn manier was Bob best een trouwe man. Ik zou hem zeker niet wellustig noemen, eerder viriel of warmbloedig.»

HUMO En soms gewelddadig, als we zijn jeugdvriend Segree Wesley mogen geloven. Hij zou zijn vrouw Rita weleens geslagen hebben.

STEFFENS «Dat was echt in de begindagen, Bob was toen nog heel rechtlijnig en afgunstig. Ik denk niet dat hij later nog een vrouw heeft aangeraakt, toch niet met agressieve bedoelingen.»

'Peter en Bunny vonden die hele star machinery achter Bob maar niks, daarom zijn ze ook gesplit.' De oorspronkelijke Wailers, met Bunny Wailer, Bob Marley en Peter Tosh.

HUMO Was hij niet gewoon een typisch Jamaicaanse man, met kinderen bij verschillende vrouwen, zonder dat iemand daar aanstoot aan nam?

STEFFENS «Ja, Bob ging bijna meteen na zijn huwelijk vreemd. Zijn favoriete openingszin was: ‘Would you like to have my baby?’ Ik heb meegewerkt aan een documentaire van wijlen Jonathan Demme, ‘Stay with the Rhythm’, die jammer genoeg nooit is uitgebracht omdat de Marley-familie dat niet wou. Jonathan is naar Nine Miles geweest, Bobs geboortedorp. Volgens een neef die hij daar geïnterviewd heeft, had Bob Marley 19 kinderen. Er zijn er na zijn dood uiteindelijk elf erkend, hoewel drie van hen geen druppel Marley-bloed in zich hebben. Nee, ik zeg niet welke.

»Maar als je kijkt naar het familieleven van Aston ‘Family Man’ Barrett, de bassist van The Wailers, was Bob nog een brave jongen. Barrett heeft volgens de laatste tellingen minstens negenendertig kinderen verwekt bij verschillende vrouwen. Hij heeft dan ook wat meer tijd gehad.»


Jaloezie

STEFFENS «Ik wil niet in herhaling vallen, maar ook deze zonde is niet van toepassing op Bob. Ik kan me geen enkel moment voor de geest roepen waarop hij op iets of iemand jaloers was.»

HUMO Ook niet op de Amerikaanse zanger Johnny Nash, die hem eind jaren 60 introduceerde in de muziekindustrie?

STEFFENS «Nee, hij wou in de eerste plaats even beroemd en succesvol worden. Bob hield van Nash. Hij heeft ook heel veel van hem geleerd: na Joe Higgs (Jamaicaanse zanger, red.) was hij zijn belangrijkste leermeester. Nash bereidde Bob voor op een internationale carrière, samen met de Amerikaanse producer Danny Sims. Maar Bob wilde een ruwer stemgeluid dan Johnny. Er zijn geluidsopnames uit die periode waarop je hem hoort oefenen met een grove, korrelige stem.»

HUMO Chris Blackwell van Island Records wilde Marley lanceren als zwarte rockster. Had hij zelf ook die ambitie?

STEFFENS «Hij zou het nooit zo gezegd hebben, maar hij wilde zijn muziek wel naar het rockpubliek brengen. Vandaar dat hij Blackwell zijn gang liet gaan met overdubs en extra muzikanten. Bob wist dat dat hem naar een hoger, internationaal niveau kon tillen. Peter en Bunny vonden die hele star machinery maar niks, daarom zijn de oorspronkelijke Wailers ook gesplit. Ooit was ik boos op Chris Blackwell omdat hij de groep uit elkaar had gedreven, maar terugkijkend kun je alleen maar zeggen dat het een normale evolutie was, zoals ook The Beatles en andere groepen die hebben doorgemaakt. Er was niet genoeg ruimte voor al dat talent, voor alle songs die ze schreven. Blackwell heeft ons in feite drie carrières geschonken. Zonder split geen ‘Blackheart Man’ van Bunny Wailer of ‘Equal Rights’ van Peter Tosh, of de andere meesterwerken die ze nog gemaakt hebben. Maar af en toe denk ik toch nog: wat zou er gebeurd zijn als ze samen waren gebleven?»

HUMO Op het einde van zijn leven wilde Marley overstappen naar een andere platenfirma. Was hij zijn vertrouwen in Chris Blackwell verloren?

STEFFENS «Volgens Bob kon Chris hem in Amerika enkel naar een blank studentenpubliek brengen, terwijl hij er alles voor over had om ook de zwarte Amerikanen te bereiken. Dat was de grootste ontgoocheling in zijn professionele leven: dat zwart Amerika hem tot aan zijn dood nagenoeg genegeerd heeft. Vóór 11 mei 1981, zijn sterfdag, hadden de meeste zwarte radiostations nog nooit een nummer van Bob Marley gespeeld. De grote platenmaatschappijen wisten niet hoe ze de muziek in de markt konden zetten en de kleine reggaefirma’s konden zich geen payola (steekpenning van platenfirma’s om bepaalde platen te draaien, red.) veroorloven. Bob dacht dat Danny Sims, zijn Amerikaanse manager uit de beginjaren, hem kon helpen om het zwarte publiek voor zich te winnen, en wilde opnieuw met hem in zee gaan. Sims heeft in die tijd nog 80.000 dollar uitgegeven om ‘Could You Be Loved’ op de zwarte stations te krijgen, wat uiteindelijk maar mondjesmaat gebeurde.»


Gramschap

STEFFENS «De populaire zanger Alton Ellis vertelde me dat iedereen bang was voor Bob, zeker in de beginjaren. Hij heeft nooit gevochten, maar Bob stond spiritueel zo sterk in zijn schoenen dat zelfs de grootste kerels voor hem terugdeinsden.»

HUMO Klopt het dat Bob begin jaren 70 in Jamaica een paar radiodeejays onder druk heeft gezet om zijn muziek te spelen, samen met zijn beste vriend Allan ‘Skill’ Cole?

STEFFENS «Ja, sommigen kregen geld, anderen een pak slaag. Je hoorde op de Jamaicaanse radio wel ‘I Shot the Sheriff’ van Eric Clapton, maar niet het origineel van Bob Marley. Ze moesten íéts doen om airplay te krijgen.»

'Bob Marley werkte ook aan zijn lichaam. Hij speelde heel vaak voetbal en ging 's morgens lopen rond Mona Reservoir in Kingston.’

HUMO Zijn manager Don Taylor beweert dat Bob ooit een revolver tegen zijn hoofd heeft gezet, in een conflict over geld.

STEFFENS «Taylor had Bob bestolen. Bob kon woedend worden, maar zijn boosheid was wel gerechtvaardigd, en haast altijd gericht tegen de wandaden van wat hij het ‘crapitalist colonial shitstem’ noemde. Op ‘Natty Dread’ uit 1974 hoor je die boze, rebelse Bob, de krijger die de onrechtvaardigheid in de wereld te lijf wilde gaan.

»Bob was zeker geen heilige, maar hij heeft zich wel vaak heilig gedragen. Vrijgevigheid, liefdadigheid, zijn liefde voor de mensen... Niemand heeft tegenover mij ooit herinneringen opgehaald aan een boze Bob. Als hij ergens mee zat, maakte hij er een song over. Hij was ook erg vergevingsgezind.»

HUMO Zelfs tegenover de mannen die eind 1976 zijn huis binnendrongen en hem neerschoten: men zegt dat hij wist wie de daders waren, maar ze niet wou aangeven.

STEFFENS «Die aanslag op zijn leven heeft hem ook veranderd, en veel van zijn vroegere woede weggenomen. Toen kreeg hij het inzicht dat oog om oog alleen maar tot meer blindheid leidde, en ontstond zijn one love-visie. Om de wereld te veranderen, zei hij, moet je eerst jezelf veranderen. Liefde moet de basis zijn van alles wat je doet. Dat leidde tot de belangrijkste plaat die hij gemaakt heeft: ‘Survival’, de ultieme expressie van zijn levensfilosofie.

»In 1978 kwam er in Europa een man backstage die beweerde dat hij één van de aanslagplegers was. Bob heeft hem vergeven en meegenomen op tournee, hoewel die aanslag tot op de dag van vandaag heel gevoelig ligt in Jamaica. Iemand heeft me verteld wie daadwerkelijk op Bob heeft geschoten, maar als ik die naam zou onthullen, zou ik zelf waarschijnlijk vermoord worden.»

HUMO Had de aanslag misschien iets te maken met gokschulden die Marley zou gehad hebben? Hij ging met Allan Cole vaak naar de paardenraces in Kingston.

STEFFENS «Bob gokte niet. Geld was voor hem veel te belangrijk als middel om mensen te helpen. Nee, de aanslag was volgens mij politiek gemotiveerd. Edward Seaga, de leider van de conservatieve oppositie, kon niet verdragen dat Bob een verkiezingsconcert zou geven voor Michael Manley, de socialistische premier. De leider van de mannen die Bob kwamen vermoorden, Jim Brown, was een notoire enforcer van Seaga’s partij. Er is nooit bewijs gevonden dat Seaga op de hoogte was van de plannen, maar ook niet dat hij het níét wist. Een CIA-agent heeft ook on the record verklaard dat er in die tijd in Louisiana en Mississippi, de staten aan de Mexicaanse Golf, een huurlingenleger werd opgeleid om Jamaica binnen te vallen. Men vreesde dat het land onder Manley dezelfde communistische weg zou opgaan als Cuba. Het is en blijft een fascinerend verhaal.»

HUMO In de vele samenzweringstheorieën over de aanslag keert vaak de naam van Carl Colby terug, de zoon van een voormalige CIA-directeur. En in het huis van Bob, nu een museum, wordt als bewijsmateriaal van de Amerikaanse betrokkenheid een pagina uit een CIA-dossier bewaard.

STEFFENS «Carl Colby heeft nooit over die periode gepraat, tot ik hem opzocht voor een interview in 2006, dertig jaar na de feiten. Ik toonde hem de boeken en artikels die circuleerden over de aanslag, en hij reageerde furieus. Colby is pas in Kingston gearriveerd nadat de aanslag was gebeurd. Hij was van plan om met enkele vrienden een documentaire te maken over het Smile Jamaica-concert (dat plaatsvond op 5 december 1976, twee dagen na de aanslag, red.) en hoorde het nieuws op de radio, in de auto naar het hotel. Hij had gewoon het verkeerde moment uitgekozen. Of het goede, zo je wil, want die opnames hebben een belangrijk tijdsdocument opgeleverd, de film ‘Heartland Reggae’. Daarin is te zien hoe Bob op het concert zijn wonden toont aan het publiek en definitief zijn status vestigt als held van het vaderland – hij was van plan om maar één song te komen spelen, maar heeft uiteindelijk anderhalf uur opgetreden. Maar Colby had dus niets te maken met de aanslag, tenzij dan dat hij de nasleep ervan bewaard heeft voor het nageslacht. Dat de CIA een dossier bijhield over Bob Marley heeft me echter nooit verbaasd. Iedereen die de heersende machten in vraag stelde, werd in die tijd in de gaten gehouden – kijk maar naar John Lennon


Gulzigheid

STEFFENS «Bob was geen gulzige eter. Hij volgde een ital-dieet, met veel verse en biologische ingrediënten, veel groenten en fruit. En toen hij het zich kon veroorloven, nam hij twee koks mee op tournee, om overal ter wereld gezond te kunnen eten.»

HUMO Hij was wel een gulzige cannabisgebruiker.

STEFFENS «Voor Bob waren herbs een sacrament. Wiet stimuleerde zijn ‘head-ucation’, zoals hij het zelf noemde. Mensen vragen mij weleens of Bob niet de hele tijd stoned was. Ik antwoord dan dat alle anthems die we vandaag meezingen – ‘One Love’, ‘Exodus’, ‘Redemption Song’ – geïnspireerd zijn door het gebruik van cannabis. Het was zijn manier om Jah (God, red.) te kanaliseren. Bob misbruikte de herbs niet, en hij hield ook niet van mensen die dat wel deden, of gewoon voor de fun rookten. Hij beschouwde wiet terecht als een krachtig middel om in harmonie te komen met je innerlijke kern. Bob Marley was geen stoner die zomaar wat rondhing, zoals sommige mensen nog altijd lijken te denken.»

‘Voor Bob was marihuana een sacrament. Hij hield niet van mensen die gewoon voor de fun rookten.’

HUMO De connectie met cannabis speelt de reggaewereld wel nog altijd parten, en wordt vaak gebruikt als argument om de muziek af te serveren.

STEFFENS «Het is een tweesnijdend zwaard. De openheid over cannabis lokte destijds veel jonge mensen naar Bob Marley, maar joeg tegelijk veel oudere mensen weg. The New York Times noemde Marley ooit de meest invloedrijke muzikant van de tweede helft van de 20ste eeuw. Voor de eerste helft was dat Louis Armstrong, ook een man die zijn hele leven dagelijks wiet heeft gerookt. Case closed.»


Traagheid

STEFFENS «Nog iets waarvan je Bob zeker niet kunt beschuldigen. Hij werkte dag en nacht, was altijd aan het creëren. Hij werkte ook aan zijn lichaam. Hij speelde heel vaak voetbal en ging ’s morgens lopen rond Mona Reservoir in Kingston.

»Judy Mowatt (één van de drie backingzangeressen van The Wailers, red.) vertelde me dat Bob de band ooit veertien uur liet repeteren voor één nummer. Ze smeekte hem om te stoppen, maar hij wilde doorgaan. ‘We got to get this right!’ Alle bandleden moesten van hem ook alle instrumenten leren bespelen, zodat iedereen zou weten hoe de songs in elkaar staken. Die noeste arbeid resulteerde in fantastische liveshows. ‘Get Up, Stand Up’ kon de ene dag 6 minuten duren en de volgende 16 minuten. Bob liet zich leiden door een innerlijke spirit. Even de wenkbrauw optrekken of een vinger opsteken en de muzikanten wisten wat hen te doen stond. De zwaar gedisciplineerde repetities wierpen wel degelijk hun vruchten af.

»Bob wilde de boodschap van rastafari verspreiden, by all means necessary. Die boodschap was belangrijker dan vrouwen, voetbal en zelfs zijn familie. Hij was van kindsbeen af voorbestemd om een boodschapper te worden. Hij wist dat, en hij wist ook dat zijn tijd beperkt was. In 1969, hij was toen 24 jaar, heeft Bob in Delaware – waar zijn moeder woonde – tegen een paar vrienden gezegd dat hij niet ouder zou worden dan 36. Is dat geen bijzondere uitspraak voor een twintiger? Bobs moeder Cedella vertelde me dat hij hooguit drie uur per nacht sliep. Voor de rest was hij altijd bezig met zijn muziek.»

HUMO Dat hou je toch niet vol?

STEFFENS «Misschien werd hij rechtgehouden door het sapje in de speciale fles die hij overal mee naartoe nam? Tot vandaag weet niemand wat daar precies in zat, maar voor Bob was het blijkbaar van levensbelang.»

HUMO In 2010 heb je een fictief interview met Bob Marley gepubliceerd, in de veronderstelling dat hij op zijn 65ste verjaardag nog zou geleefd hebben.

STEFFENS «Kun je je voorstellen wat hij nog verwezenlijkt zou hebben, met die werkkracht? Het idee speelde al een paar maanden door mijn hoofd, tot ik eindelijk aan de computer ging zitten, and I tuned in to Bob. Ik stelde hem mijn vragen en noteerde zijn antwoorden in één take. Het was een magisch moment.

»Bob Marley zou zeker een anthem geschreven hebben bij de vrijlating van Nelson Mandela. Hij zou door Afrika getourd hebben met Stevie Wonder. Op de legendarische liveshow voor Amnesty International zou hij met Bruce Springsteen en Tracy Chapman ‘One Love’ gezongen hebben. De inauguratie van Barack Obama: de koning van de reggae naast de Queen of Soul, Aretha Franklin. Bob zou in Ghana zijn eigen stad hebben opgericht, Selassieville. En hij zou misschien wel tweeënzeventig kleinkinderen hebben. Ja, Bob Marley had de mensheid nog heel wat moois kunnen bieden.»

‘Bob Marley’ van Roger Steffensis uitgegeven bij Xander Uitgevers.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234