Beeld Marylene Eytier

InterviewCarlos Santana

‘In mijn dromen is Stevie Ray Vaughan al vaak op bezoek geweest’

Eén noot volstaat om te weten dat je naar Carlos Santana luistert. Van hoeveel artiesten kun je dat zeggen? Op zijn 72ste blijft de gitarist onverminderd briljant soleren. 'Dus 'Song of the Wind' is jouw favoriete nummer? Goed, ik zal het in Antwerpen spelen, beloofd!'

Dit interview vond plaats voor het uitbreken van het coronavirus in ons land. Het concert van Santana op 24 maart is ondertussen uitgesteld.

Carlos Santana praat met planten en gelooft in reïncarnatie - hij beweert dat hij in een vorig leven de minnaar van de Mona Lisa was. Als dat tijdens een interview weleens tot een kosmische afdwaling leidt of als een vraag over een instrumental dreigt te ontsporen in een les seksuele opvoeding, nemen we dat er graag bij. Ook grappig: tijdens ons gesprek zingt hij tot drie keer toe, terwijl Santana een unieke frontman, bandleader en componist is die op plaat en live geen noot zingt en al een halve eeuw met gastzangers werkt.

HUMO De vorige keer in het Sportpaleis liet u het publiek kiezen: 'Wat willen jullie horen: 'Samba pa ti' of 'Europa'?' Het juiste antwoord luidt natuurlijk: 'Beide!' Prince zei eens: 'So many hits, so little time.' Dat probleem hebt u ook?

CARLOS SANTANA «Bescheidenheid weerhoudt mij ervan op die vraag te antwoorden. Maar ik test graag welk publiek ik voor me heb. In Zuid-Amerika zijn mijn fans natuurlijk meer tuk op mijn latinrepertoire. Maar er zijn ook subtielere variaties. In Italië reageren ze wild op 'I Love You Much Too Much' (zingt een stukje van de melodie), in andere landen is de reactie daarop lauwer. Soms voel ik zelfs aan welk percentage van het publiek op dat moment erg verliefd is. En soms lijkt het publiek een plant die in maanden geen water heeft gekregen. Maar speel de juiste noot en wat volgt, is: overgave!»

HUMO Ik heb zestig interviews met u gelezen en niemand heeft u naar twee favoriete instrumentals van mij gevraagd, dus doe ik het zelf maar. Wat heeft u tot het prachtige 'Aqua Marine' geïnspireerd? De zee?

SANTANA «Toen ik nog een discipel van goeroe Sri Chinmoy was, speelde één van zijn assistenten een akkoord dat mij niet bekend in de oren klonk en dat van alles in mij losmaakte. Ik had op dat moment veel stress en ik had behoefte aan licht, lucht en ruimte. Ik luisterde in die tijd vaak naar Wayne Shorter, Herbie Hancock en Weather Report. Al die invloeden en sferen hebben uiteindelijk 'Aqua Marine' gebaard. Ik ervaar het als een heel vrije en bevrijdende compositie.»

HUMO Zo mogelijk nog mooier is 'Song of the Wind', op de plaat 'Caravanserai'. De flow daarvan is hemels - drie noten en ik waan me op een tropisch eiland.

SANTANA «Muziek bestaat uit melodie - vrouwelijk - en ritme - mannelijk. Op welk bed die twee de liefde bedrijven, is niet van belang - het bed kan alles zijn, om het even welk genre, om het even welke bezetting... 'Song of the Wind' is qua flow vrouwelijker. Gitaar spelen is zoals in gesprek gaan met een vrouw: je moet respectvol luisteren, haar helpen maar niet dwingen, weten wanneer je vooral niet mag onderbreken en leren hoe je het best met haar vrijt en hoe zij op dat vlak verschilt van andere vrouwen.

»'Song of the wind' heeft voor mij nog een andere betekenis: wedergeboorte. Die compositie is voor mij ground zero: een afscheid van de oude band waarmee ik op Woodstock heb gespeeld, en de start van een nieuwe fase. Op onze laatste gezamenlijke repetitie speelden we alles wat ons had geïnspireerd, muziek van Grant Green en Gábor Zsabó (zingt): 'I found love on a two-way street...' En toen was het voorbij, en werd de reïncarnatie, Carlos Santana de soloartiest, zichtbaar. En 'Song of the Wind' werd mijn eerste tijdloze nummer.»

HUMO Sommige van uw instrumentals klinken alsof u de natuur van een soundtrack wilt voorzien.

SANTANA «Als je probeert iets te maken dat tijdloos is, sluit dat vanzelf naadloos aan bij de natuur. 'Aqua Marine' was inderdaad water, 'Song of the Wind' is de woestijn, zand, zon, wind... Komende zomer doen we in Amerika een dubbeltournee met Earth, Wind & Fire, en die zal niet toevallig de Elements Tour heten. Dus 'Song of the Wind' is je favoriet? Goed, ik zal het in Antwerpen spelen, beloofd. (Ondertussen is Santana’s show in het Sportpaleis uitgesteld, red.)»

HUMO Dat is heel genereus, maar het nummer staat niet op uw setlist. Ik wil veel geloven, maar niet dat u tijdens een wereldtournee voor één Belg één van uw obscuurdere songs wilt inoefenen.

SANTANA «Je onderschat mijn muzikanten. Die hoeven na al die jaren geen dagen meer te repeteren. (Monkelend) Ik neem aan dat ze tamelijk vertrouwd zijn met mijn repertoire, en dat ze ook die track al eens beluisterd hebben.»

HUMO Op uw recente cd 'Africa Speaks' is 'Paraísos quemados' mijn favoriet. Naar welk verbrand paradijs verwijst u?

SANTANA «Eén take, man! Bijna alle tracks op die plaat zijn jams, en ze zijn opgenomen in één, maximaal drie takes. Ik wilde moerasmuziek maken, zoals de sjamanen: instinctief en spiritueel, zonder aan de hitparade te denken. Ik vind verbeelding belangrijker dan kennis. Wij dragen een vuur in ons. En om een nieuwe, betere wereld te maken, moet je afstand kunnen doen van foute structuren uit het verleden. Soms moet je eerst mentaal verbranden wat is voorafgegaan, vóór je iets kunt opbouwen dat beter is. Dat is ook op persoonlijk vlak zo: je moet spijt, zorgen, frustraties, rouw en andere bagage verbranden voor je verder kunt en met die as iets moois kunt bouwen.

»Er is moed voor nodig om gelukkig te zijn. Ik werd als kind seksueel misbruikt door de mensensmokkelaar die onze familie over de Amerikaanse grens bracht. Je mag je puurheid en onschuld door niets of niemand laten besmetten. Elk slachtoffer, van welk misbruik ook, moet de kracht vinden om zichzelf voor te houden: ik ben niet wat mij is overkomen! Je bent maar even een slachtoffer, daarna moet je een overlever worden. Schuldgevoel en zelfbeklag zijn zinloos. Leef in het heden, niet in het verleden. Mijn moeder zei altijd: 'Nos vamos!' We gaan, we dóén het!»

HUMO Een andere mooie track op 'Africa Speaks' is 'Los invisibles'. Wie zijn die onzichtbaren? Immigranten? Politieke vluchtelingen?

SANTANA «Ook. Maar het is vooral mijn ode aan hotelpersoneel. Is het jou al opgevallen dat alle dure hotels achter de schermen draaiende worden gehouden door een legertje voor de gast onzichtbare immigranten? Die mensen werken zich uit de naad, maar worden zwaar onderbetaald. Het toilet van de zakenman, de vuile lakens van het overspelige koppel, de troep die de achteloze toerist achterlaat: het wordt allemaal gereinigd en opgeruimd door hotelpersoneel van allochtone origine.»

HUMO Ik was ooit in een hotel in Los Angeles waar een Mexicaanse kamermeid valselijk van diefstal werd beschuldigd. Ik heb toen voor haar getuigd omdat zij op het moment van de diefstal mijn kamer poetste en het dus niet gedaan kon hebben.

SANTANA «Bless your heart. Weet je wat het paspoort van de toekomst is? Onberispelijke integriteit. Dan hebben we geen president of paus meer nodig. Iedereen kan en moet zelf de verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen gedrag. Integriteit is het begin van alle goede dingen. Heel weinig zaken kunnen mij kwaad maken, maar leugenachtige onzin of zielloze rommel wel. (Zwijgt even) Weet je, het beste wat iemand in mijn positie kan doen, is mensen motiveren. 'All you need is love', zongen The Beatles. 'One love', zei Bob Marley. 'What's going on?' vroeg Marvin Gaye. 'Imagine', stelde John Lennon voor, 'What a wonderful world', croonde Louis Armstrong. Wat ik doe, past in dat rijtje, mijn boodschap is dezelfde. Misschien moeten we één van die klassiekers tot internationale hymne verheffen. Want wat is bijna altijd de kern en de boodschap van een nationaal volkslied? Arrogantie, agressie en veroveringsdrang! Patriottisme is prehistorisch. De enige plek waar ik blij word van een vlag, is op de Olympische Spelen: daar worden álle vlaggen naast elkaar gedragen.»

DERDERANGSKOPIE

HUMO Een interviewer was ontzet toen hij uit de mond van Mark Knopfler vernam dat die soms wekenlang geen gitaar speelt. Hoelang hebt u de voorbije halve eeuw zonder gitaar geleefd?

SANTANA «Twee weken. De twee weken nadat mijn vader was gestorven.»

HUMO U hebt een masterclass gitaar gegeven waarin u een onverwachte tip gaf: gitaristen moeten gekke bekken trekken. Ik dacht dat dat iets was voor amateurs die voor de spiegel luchtgitaar spelen met een tennisraket?

SANTANA (bloedserieus) «In het geheel niet. Je speelt gitaar niet alleen met je vingers, maar met je hele lijf: je hart én je ziel én je levenshouding... en je ballen! Je noten moeten stuk voor stuk doortrokken zijn van de zwaartekracht die ook je gelaatsspieren manipuleert. Hoe kun je verwachten dat de luisteraar wordt geraakt als je er zelf onbewogen bij staat? En die verwrongen gelaatsuitdrukkingen zijn vaak eerder oorzaak dan gevolg: ze persen andere noten uit je melodie dan een gezicht in rust. Test het uit, je zult merken dat het een verschil maakt!»

‘De grootste menselijke tragedie is onontdekt talent. Probeer het: misschien zit er meer in jou dan je denkt, op welk vlak dan ook!’Beeld Maryanne Bilham

HUMO U vermeldt als invloed vaak muziek van jazzmuzikanten zoals Miles Davis.

SANTANA «Ik luister niet alleen naar andere gitaristen, ik heb ook de frasering van Aretha Franklin bestudeerd, de baslijnen van Jaco Pastorius, de trompet van Miles en de drums van Buddy Miles... Als je als gitarist alleen andere gitaristen analyseert, eindig je onvermijdelijk als een derderangskopie. In principe is álles inspiratie: toen ik indertijd in het bordeel van Tijuana de soundtrack verzorgde bij de striptease van de danseressen, vertaalde ik hun sensuele gekronkel in klanken. Er zijn geen regels. Er is niet één groot voorbeeld. Ik probeer continu mijn grenzen te verleggen en van anderen te leren. Binnenkort gaan mijn vrouw Cindy en ik iets opnemen met Chick Corea en zijn vrouw Gail, dat wordt een avontuur én een les in nederigheid.

»Veel gitaristen spelen zoveel mogelijk noten. Ken je 'Sketches of Spain' van Miles Davis? Hij blaast niet zomaar wat, en al helemaal niet om het snelst. Hij vertelt een verhaal! Als ik één ding heb ontdekt, dan wel dat ik mensen kan ontroeren met één noot. Er zijn gitaristen die sneller spelen dan ik, but there's no faster way to the heart than melody! Een minimale investering met een maximaal effect. Zoals de kunst van Leonardo da Vinci, Salvador Dalí en Pablo Picasso

HUMO Een Amerikaanse zakenman op vakantie in Spanje zag eens Picasso op het strand zitten. De man rook geld en stuurde zijn zoontje naar Picasso, in de hoop dat die een tekening in het poëziealbum van het kind zou maken. Tien minuten later bleek dat Picasso inderdaad een prachtige tekening had gemaakt: op de rug van het kind.

SANTANA (lacht) «That's brilliant! Geld mag nooit een factor zijn. Mijn show is duur omdat ik met een dozijn muzikanten en een perfecte geluidsinstallatie kom opdagen - vergelijk dat met een stand-upcomedian die zijn geld met niemand hoeft te delen en die genoeg heeft aan één microfoon. En ik ben een oude wijze, mijn ervaring is ook iets waard.»

HUMO Bij elke andere gitarist die sinds 1975 het sustain-pedaal gebruikt, denk ik onwillekeurig: Santana! Het verbaast me dat er nog geen pedaal met uw naam is uitgebracht.

SANTANA «Maar ik gebruik geen sustain-pedaal! Ik zoek alleen de sweet spot, de plaats op het podium waar ik mijn noten het langst kan doen klinken. Ik laat elke avond hetzelfde podium bouwen, maar in elke concertzaal ligt die sweet spot op een andere plaats, en die markeer ik dan op de vloer. Vergelijk het met een stukje glas dat je zo moet positioneren dat het zonlicht erin wordt gebroken en je vuur kunt maken. Gitaristen die daar een pedaal voor gebruiken, klinken altijd een tikje robotachtig, en hun sound is ook onderling inwisselbaar. Mijn sustain is warmer, organischer. Ook de gitaar speelt een rol, zowel het model als de gebruikte materialen. Een gitaar is geen onveranderlijke monoliet, het is meer een slang die ik moet temmen, elke keer opnieuw.»

TALENT IN DE HEL

HUMO Neil Young moest ooit een tournee afzeggen omdat hij met een broodmes in z'n vingers had gesneden. Is u ooit iets vervelends overkomen?

SANTANA «Wat een nachtmerrie! Ik heb, hout vasthouden, nog nooit iets voorgehad. Maar ik neem dan ook geen risico's.»

HUMO Hout vasthouden? Bent u bijgelovig?

SANTANA «Nee, helemaal niet. Dat is gewoon een uitdrukking. Volle maan, zwarte katten, het toeval, het noodlot: allemaal onzin. En ik verwerp ook het idee dat een rockmuzikant zijn ziel aan de duivel moet verkopen in ruil voor succes. Oéfen en word beter, in plaats van je gebrek aan succes op het noodlot of op de duivel te steken! Mijn werk staat ten dienste van goedheid, vrede en vooruitgang.»

HUMO U hebt een keten van Mexicaanse restaurants...

SANTANA »Die hád ik. Schoenmaker, blijf bij je leest.»

HUMO Ik zeg het niet omdat u Mexicaan bent, maar als ik Mexicaans heb gegeten, heb ik altijd levendige dromen.

SANTANA «It's all energy, man. Alles beïnvloedt het brein en dus ook je creativiteit. (Ernstig) Ik merk dat ik altijd dromen heb waarin ik dingen moet oplossen: problemen, wantoestanden, onrechtvaardigheid, chaos... Ik word soms heel vermoeid wakker. Maar het is zeker een nobele taak.»

HUMO Droomt u ook van gitaren of van muziek?

SANTANA «Sure. Geregeld. In mijn dromen is Stevie Ray Vaughan al vaak op bezoek geweest. B.B. King ook. Paco de Lucía is helaas ook al dood, maar met hem ben ik onlangs in een droom nog gezellig gaan lunchen. Stevie Ray zei me in een droom: 'Ik mis de fysieke sensatie van mijn vingers die over gladde snaren glijden. Ik mis de sensatie van de luchtverplaatsing, de lucht die vibreert als mijn muziek door de luidsprekers weerklinkt.'»

HUMO Dat betekent dat er in de hemel geen muziek is. Dat is toch choquerend nieuws?

SANTANA «Zover zou ik niet willen gaan, maar dat is wat hij zei. Hij zei ook: 'Waar ik ben, heb ik geen vingers, ik ben slechts een geest.' Wat zou suggereren dat hij niet fysiek gitaar kon spelen.»

HUMO Misschien zit hij niet in de hemel, maar in...

SANTANA «Zo'n talent? In de hel? Nee, dat kan ik niet geloven.»

HUMO U wordt straks 73: wat als u artritis of een andere ouderdomsziekte krijgt?

SANTANA «Ik ben het gelukkigst als mijn muziek iemand wekt, als mijn klanken anderen onderdompelen in een bad van licht, waardoor hij of zij beter ziet en zichzelf beter begrijpt. De grootste menselijke tragedie is onontdekt talent. Probeer het: misschien zit er meer in jou dan je denkt, op welk vlak dan ook! En als mijn vingers het laten afweten, zal ik toch nog een instrument zijn: ik zal me met mijn Milagro Foundation (waarmee hij al 10 miljoen dollar aan goede doelen in achtergestelde wijken heeft geschonken, red.) blijven inzetten voor de goede zaak. Ik zal een mentor blijven, een motivator, een inspirator.»

Carlos Santana speelt op 24 maart in het Antwerpse Sportpaleis. Tickets en info.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234