Beatles - Revolver Beeld rv
Beatles - RevolverBeeld rv

RevolverThe Beatles

‘Je kunt nu hóren hoe marihuana en lsd hun intrede deden bij The Beatles’

Here comes the sun! Op een prachtige herfstdag mogen we in de legendarische Londense opnamestudio Abbey Road naar de nieuwe remix gaan luisteren van een oud plaatje van een groepje dat The Beatles heette. We mogen ook praten met de man die dat plaatje – het heet ‘Revolver’ en verscheen oorspronkelijk in augustus 1966 – oppoetste: Giles Martin, de zoon van vijfde Beatle George Martin en de beheerder van de Beatles-kluizen. ‘Jonge mensen kunnen zich vandaag niet meer voorstellen hoeveel The Beatles en mijn vader deden met zo weinig.’

Serge Simonart

‘All things must pass,’ zong George Harrison, maar dat was buiten de Beatlemania gerekend. Meer dan een halve eeuw na hun split blijven fans samendrommen op de plek waar de Fab Four enkele platen maakten. ‘Yesterday all my troubles were not far away but now I am sooo happy to be here!’ schrijft Ania op de witgekalkte en dus graffitivriendelijke muur van de Abbey Road-parking, en dan zegt, nee, róépt ze het. Naast haar schrijft een jong meisje: ‘Beatles forev’ – maar dan laat haar rode stift het afweten. Wat verder staat een raadselachtig ‘Eleanor (Rigby) was here’. Op de poort heeft iemand ‘Elon Musk’ geschreven – was het de nieuwe Twitter-baas zélf? Het kan, want ernaast staat Harry Styles was here’ in het handschrift van de popster. Eén graffiticombinatie is actueler: ‘Love to Ukraine’… Ernaast: ‘Imagine all the people living in peace’. En daarnaast: ‘Russians get back to where you once belonged’.

Tegenwoordig is Abbey Road een industrie. De opnamestudio heeft zelfs z’n eigen souvenirwinkel, waar Beatles-producten 90 procent van het aanbod uitmaken. Buiten deelt een onvermoeibare tachtiger flyers uit voor zijn Beatles-shop om de hoek: ‘De mijne is de échte!’ The Beatles brengen geld op: naast de studio staat een huis te koop voor 12 miljoen euro, een straat verder staat een identiek huis voor 3 miljoen minder, omdat je daar níét ‘de buur van The Beatles’ bent.

Paul McCartney is er vandaag niet bij, die werkt in zijn windmolen in Sussex aan ‘een nieuw project’ – wat natuurlijk een manier is om te zeggen: ik ben geen nostalgische has-been, ik blijf evolueren, ik tel nog mee.

Het moet gezegd: wat Giles Martin, de zoon van Beatles-producer George, met ‘Revolver’ heeft gedaan, is spectaculair. De aurale weelde van de Dolby Atmos-mixen is nooit eerder vertoond, al kun je het surroundgeluid-in-het-kwadraat dat in Abbey Road weerklonk alleen even intens beluisteren als je thuis een stereo-installatie van minstens tienduizend euro hebt staan.

JONGER DAN ED

De titel ‘Revolver’ heeft niets te maken met vuurwapens of geweld: de titel komt van ‘to revolve’, draaien, want dat is wat een elpee op de pick-up doet. En er zit natuurlijk ook het werkwoord ‘evolve’ in, evolueren: The Beatles deden het in die periode in sneltreinvaart.

GILES MARTIN «Het is simpel: in 1966 waren The Beatles het zat om four lovely lads from Liverpool te zijn. Een braaf popgroepje dat optrad in kostuums, dat gedwee in het gelid liep en de ene makkelijk verteerbare hit na de andere afleverde, vooral om meisjesharten te breken. Boybands waren al een decennium de grote rage – ook The Rolling Stones speelden in hun beginjaren nog in nette pakken en bogen nederig aan het eind van elk optreden. The Beatles waren simpelweg het beste van al die groepjes – én het eerste dat uit dat keurslijf braken. In de woorden van Paul: ‘Ik was het beu om geluiden te maken die je overal kon horen.’

»‘Revolver’ is het begin van de avant-garde in de pop en het voorspel van de psychedelica, alsof The Beatles van zwart-wit overstapten naar technicolor. ‘Revolver’ was de eerste regenboog na jaren vol grijs. En om die prestatie een beetje in perspectief te brengen: toen The Beatles die plaat maakten, waren ze jonger dan Ed Sheeran nu is!

»‘Vanaf deze plaat werden The Beatles individuen,’ zei Paul ook. Uit het vierkoppige wezen groeiden aparte persoonlijkheden die samenwerkten als dat hun eigen werk beter maakte. Op ‘Revolver’ kun je minstens vier totaal verschillende groepen horen spelen.

»Illustratief voor die radicale stap was de eerste track die mijn vader aanpakte: ‘Tomorrow Never Knows’, hier in Studio 3 op 6 april 1966. Waar jij nu zit, zat John Lennon. Waar ik zit, stond het drumstel van Ringo Starr

HUMO Over Ringo’s kwaliteiten als drummer is lang smalend gedaan, maar het drumpatroon van ‘Tomorrow Never Knows’ was revolutionair in 1966 en klinkt nog altijd indrukwekkend.

MARTIN «Onderschat Ringo niet, hij is een Beatle (grinnikt). Hij was trouwens euforisch over deze nieuwe mixen: ‘Eindelijk hoor ik de muziek zoals ze in de studio klonk.’

»Wat je natuurlijk óók op de nieuwe ‘Revolver’ hoort, voor het eerst, zijn marihuana en lsd die hun intrede doen bij The Beatles. Ten goede en ten kwade.»

HUMO Ik heb hier gisteren twee keer geluisterd naar ‘Tomorrow Never Knows’ – en raakte ’s avonds niet in slaap. Hoe is dat voor iemand die, zoals jij, zo’n track letterlijk honderden keren beluistert?

MARTIN «Honderden keren, maar gelukkig niet in één dag (lacht). Ik hoor dat heel wat tourende artiesten slaapproblemen hebben omdat de setlist in hun brein nagalmt, zeker tegen het einde van een tournee. Ik heb wel trucs om klanken die klem zitten in m’n hoofd eruit te jagen. Zwemmen helpt. Moedwillig iets anders fluiten ook.»

HUMO Vandaag kun je met klank en beeld zelfs op een smartphone alle kanten uit, maar in 1966 kon je een ouderwetse bandopnemer starten of stoppen – en dat was het ongeveer.

MARTIN «Geluidsopnamen vertragen of versnellen: dat was het eerste waarmee The Beatles experimenteerden. Voor ‘Tomorrow Never Knows’ werd een ‘Ah ah ah’-geluid van Paul versneld tot het leek op meeuwengekrijs. Voor ‘Rain’ werd de tape vertraagd en werden zang- en gitaarpartijen achterstevoren opgenomen. ‘Rain’ verscheen als B-kant van ‘Paperback Writer’, de single die op 30 mei 1966 verscheen, los van ‘Revolver’ dus – de plaat zelf volgde op 5 augustus. Wat andermaal bewijst hoe creatief en productief The Beatles waren. Ze hadden topsongs op overschot.»

STRANDGELUIDEN

HUMO ‘Tomorrow Never Knows’ bewijst hoe cruciaal een arrangement is.

MARTIN «Absoluut. Die song is in wezen een drone, één hypnotisch akkoord dat maar voortdendert. Johns visie was: een chant vanaf de top van een berg in Tibet die, op weg naar de vallei, een andere vorm aanneemt.

»Op de Super Deluxe-versie van ‘Revolver’ hoor je ook Johns originele demo van ‘Yellow Submarine’, waarin John, zichzelf begeleidend op een akoestische gitaar, eerder somber zingt: ‘In the place where I was born / No one cared, no one cared’. Die demo klinkt als een folksong van Woody Guthrie. Pas heel wat takes later zou daaruit de vrolijke meezinger groeien die we nu kennen.

»Ook ‘Eleanor Rigby’ bewijst hoe belangrijk een inventief arrangement is. Het is absoluut Pauls song, maar George bedacht het ‘All the lonely people’-stuk, en de anderen zongen de backings. Een ballad met een octet strijkers waarin een piepjonge superster zich verplaatst in de innerlijke wereld van een oude vrijster: een halve eeuw later heb ik nog altijd geen song gehoord die zoiets klaarspeelt.»

HUMO Ik las ooit dat de pianoleraar op Pauls oude school ‘niet onder de indruk’ was van ‘Eleanor Rigby’.

MARTIN «Typisch (lacht). Nu, ik weet niet of Paul hem de demo of de eindmix had laten horen – het verschil tussen die twee is natuurlijk hemelsbreed.»

HUMO En de nieuwe versies van al die songs klinken nóg beter. Tijdens ‘Here, There and Everywhere’ lijkt het alsof Paul naast je staat te zingen.

MARTIN «‘Here, There and Everywhere’ was één van mijn vaders favoriete songs, omdat hij zo puur en zo doorleefd klinkt. Ik stond naast Paul in de Capitol Studios in Los Angeles toen hij de opgepoetste versie voor het eerst hoorde, en ik merkte dat hij er echt van genoot, omdat hij er nu kon naar luisteren zonder stress. Vroeger speelden tijdsdruk en onderlinge competitie altijd mee. Na elke playback van het eindresultaat zei Paul of Ringo stilletjes: ‘We waren écht goed.’ Alsof hun dat zelf verbaasde.

»Paul liet zich ook heel beschermend uit over de bijdragen van de anderen: ‘Haal de gitaarpartij van George wat meer naar voren in de mix.’ Of: ‘John moet hier centraal staan.’ Vroeger zou hij wellicht gezegd hebben: ‘Ik speel dat veel beter.’»

HUMO Afgaande op de tekst van ‘Got to Get You Into My Life’ zou je een tamme ballad kunnen verwachten, maar Paul verpakte hem in een mix van fanfare, soul, rock en swing. Zijn arrangement zet de urgentie van de zaak in de verf: hij móét haar hebben.

MARTIN «Tijdens één van de eerste takes baadde die song nog in fuzzgitaren en distortion, later werden de blazers prominent. Maar ook al werden de arrangementen soms heel weelderig, The Beatles en mijn vader waren ook goed in schrappen: wat overbodig was, gooiden ze er genadeloos uit.

»Wie de outtakes beluistert, zal horen dat The Beatles werkelijk álles uitprobeerden. Op één take van ‘Taxman’ zingt John falset. Er zijn ook tekstvarianten: vooral Paul zong in de vijfde take soms iets heel anders dan in de eerste. Er is ook een take waarop Brian Jones van de Stones geluidseffecten verzorgt en roadmanager Mal Evans wroetend in een zandbak strandgeluiden aanlevert.

»The Beatles waren perfectionisten. Ze bleven aan een song sleutelen, tot mijn vader wanhopig riep: ‘Stop! Genoeg!’ (lacht) Achter de schermen moest hij constant om meer studiotijd vechten. Aan ‘She Said She Said’, de laatste track van de ‘Revolver’-sessies, hebben ze tot vier uur ’s nachts gewerkt, tot de laatste minuut studiotijd die hun restte opgebruikt was. Op take 15 hoor je hen koortsachtig discussiëren over het arrangement. Die toewijding lijkt vanzelfsprekend, tot je bedenkt dat het hippietijdperk net aangebroken was: de meeste artiesten waren apestoned en allang tevreden als er íéts op band stond.

»(Zucht) Jonge mensen kunnen zich vandaag niet meer voorstellen hoeveel The Beatles en mijn vader deden met zo weinig. ‘A Day in the Life’ van ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’, de opvolger van ‘Revolver’, blijf ik het beste voorbeeld vinden: één van de indrukwekkendste popsongs aller tijden, kamerbreed en glorieus, en al die weelde staat op vier sporen!»

ARMOE TROEF

HUMO Het is misschien heiligschennis maar ik vind ‘Taxman’, de door George Harrison gepende opener van ‘Revolver’, een eerder banale song over een banaal onderwerp: de belastingcontroleur.

MARTIN «De Labour-regering van premier Harold Wilson hanteerde in die tijd een belastingtarief tot 90 procent voor iedereen die goed verdiende. Een derde tot de helft van je inkomen afgeven aan de staat lijkt me redelijk, maar 90 procent?! Heel wat artiesten, onder wie de Stones, verlieten uit protest het land – vandaar de uitdrukking ‘tax exile’ – belastingemigrant. Ik begrijp dat het George hoog zat. Die vier jongens uit Liverpool hadden al zes jaar lang verdomd hard gewerkt, en nu werd al hun geld afgepakt. Ze waren geen adellijke miljardairs, hè. Ze kwamen uit het arbeidersmilieu, waar armoe troef was.»

HUMO In tal van Beatles-biografieën beschrijven betweters de studiotijd van de band alsof ze er zelf bij waren, terwijl dat niet zo was. Klopt het bijvoorbeeld wel dat voor ‘Taxman’ Paul de solo van George overnam?

MARTIN «Mijn vader, die er wél bij was, vond dat soort boeken extreem irritant (lacht). En hij heeft me verteld dat Paul de solo van George niet heeft ‘overgenomen’. Die gitaarpartij is trouwens niet live ingespeeld, het was een latere overdub. Paul gaf wel vaak richtlijnen, natuurlijk. Maar hij was ook de Beatle die pas opgaf als de allerlaatste druppel potentieel uit een song was geperst. Of zoals Ringo vorige week zei: ‘Als de telefoon rinkelde, wist je dat het Paul weer was. Ik lag dan gezellig in de hangmat met een drankje, maar hij wilde zo nodig nog wat percussie of zo.’ (lacht)

»Ik heb ondertussen al vaak met Paul gewerkt, en telkens weer valt me op wat voor een instinctieve muzikant hij is. Zijn buikgevoel is haast feilloos. En omdat hij zoveel talent en zoveel ervaring heeft, lijkt het alsof hij zomaar wat doet: ‘How about this... ?’ In het begin was ik natuurlijk geïntimideerd, ook al was hij vroeger kind aan huis bij ons. Hij moest eens een overdub op basgitaar inspelen en goedkeuren, en ik vroeg hem: ‘Blijf je daar of kom je naar de controlekamer?’ Waarop hij: ‘Jij bent de producer, Giles. Luister jij maar, en vertel me of het anders moet.’ Hij kan dat allemaal best zelf beoordelen, maar hij wíl die feedback.

»En hij is zo fris! Hij werkt met een kinderlijk enthousiasme, alsof hij nog nooit een studio vanbinnen heeft gezien. Ik heb net een project met hem afgewerkt dat volgend jaar zal uitkomen – ik ben dus nog in Paul-modus.»

HUMO Waar lag de grens als jouw vader The Beatles wilde terechtwijzen? Kon hij zeggen: ‘Dit is ondermaats’? Zeker op de Dubbele Witte uit 1968 staat wel degelijk rommel.

MARTIN «Dat vond mijn vader ook. ‘Papa is niet boos maar wel héél teleurgesteld’: in die tactiek was hij heel bedreven (lacht). Als The Beatles maar wat aan het rotzooien waren, verzuchtte hij soms, nét luid genoeg: ‘En dat is zogezegd de beste popgroep ter wereld?!’ Dat volstond meestal om de jongens weer bij de les te krijgen.»

De reissue van ‘Revolver’ is uit bij Universal Music.

Luister ook naar onze playlist:

Schrijf je in op onze wekelijkse muzieknieuwsbrief:

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234