InterviewEd O'Brien (Radiohead)

'Je kunt principieel zijn, maar moet je dat ook zijn als het je een kasteel kost?'

'Het laatste dat de wereld nodig heeft, is een waardeloze soloplaat van mij,' liet de gitarist van Radiohead zich eens ontvallen. Die soloplaat van Ed O'Brien is er nu toch, maar ze is allerminst waardeloos - ik hoorde dit jaar nog geen betere plaat. O'Brien laat zich op 'Earth' bijstaan door muzikanten die hun sporen verdienden bij David Bowie, Miles Davis, Peter Gabriel en Kate Bush, en zijn vriend Mark Ellis alias Flood, en opereert onder de groepsnaam EOB (geen prijs voor wie raadt wiens initialen dat zijn). 'Earth' is een even zinderende als ontroerende plaat waarop meeslepende grooves en idyllische ballads perfect samensmelten.

Een anekdote over Neil Young illustreert, via een omweg langs U2, Radiohead het best. Young reed in de taxi door Dublin toen de chauffeur hem het enorme huis van Adam Clayton aanwees. 'That's the bass player's house?!,' vroeg Young ontsteld. Die reactie bewijst dat a) gierige Neil zijn bassist heel wat minder betaalt; en b) dat Radiohead, naar het voorbeeld van U2, alle inkomsten netjes gelijk verdeelt over alle groepsleden. Ook al is Thom Yorke het uithangbord en de man die passief-agressief met zijn autistische gedrag het meeste aandacht vangt, toch is geen enkele andere topgroep zozeer een echt collectief als Radiohead. Misschien zijn ze daarom zo ongelofelijk goed. En melden dat Ed O'Briens soloworp 'Earth' bijna zo goed is als het beste van Radiohead, is dan het meest compacte en beste compliment dat ik hem kan geven.

Een telefonisch interview met een coronapatiënt die langzaam maar zeker thuis herstelt.

HUMO Hoe gaat het?

ED O'BRIEN «Beter. Ik heb corona. Het ergste is achter de rug, denk ik. Hoop ik. Ik zit thuis, met mijn gezin, op het platteland in Wales. Rare tijden.»

HUMO En je vrienden van Radiohead?

O'BRIEN «Ook thuis, natuurlijk. Zij wonen nog in de buurt van Oxford. Ik kreeg net nog een sms van Thom die vroeg hoe het was en die de groeten deed aan mijn vrouw Susan. We proberen allemaal te genieten van de creatieve tijd die ons wordt gegund: quarantaine is, in theorie, bij uitstek geschikt om geconcentreerd en in afzondering aan ons volgende project te werken. En niemand kan ons onrustig maken door te zeggen: 'Hé, laat ons op tournee gaan!' Of: 'Wil je deelnemen aan een groot benefietconcert?', want dat kan en mag allemaal niet. Helaas zijn alle groepsleden van Radiohead van nature zeer onrustig (grinnikt). En we zijn stuk voor stuk verwoede reizigers.»

HUMO Veel mensen komen nu tot rust, soms voor het eerst in hun leven. Jij ook?

O'BRIEN «Ik mediteer al achttien jaar. Ik had vroeger extreme hoogtes en diepten. Ik was nooit manisch-depressief, maar ook geenszins gelijkmatig en evenwichtig. Ik heb gemerkt dat afstand nemen van mezelf en stilte en leegte toelaten, mij helpen. Ik voel me het best als niet alles rond mij draait. Dat klinkt raar uit de mond van iemand die net een soloplaat heeft gemaakt.»

HUMO Iedereen leest meer. Jij ook? Ik weet uit vorige ontmoetingen met Jonny Greenwood (leadgitaar en keyboards, red.) en Thom dat jullie allemaal fervente lezers zijn.

O'BRIEN «Ik kom nu toe aan boeken van het soort mythische schrijvers die ik altijd al gelezen had willen hebben, maar omdat ze zware kost schreven of in een Engels dat nu ouderwets aandoet, bleven ze in de kast: Walt Whitman, William Blake... Dat soort excentrieke wijsgeren uit vervlogen tijden. Mijn songteksten op 'Earth' zijn zeker beïnvloed door hun werk, al kan ik niet onder woorden brengen hoe.»

HUMO Was muziek een goeie kruk, de voorbije weken, toen je herstelde van het virus?

O'BRIEN «Nee. Ik heb integendeel erg genoten van de stilte, die ik als helend ervoer. Ik ben de geluiden van de natuur voor het eerst in mijn leven heel erg gaan waarderen: de wind, het ritselen van bladeren, het gekwinkeleer van vogeltjes die de prille lente vieren... Back to nature, misschien is dat een soort overlevingsinstinct. Ik had natuurlijk net een jaar lang heel intensief aan mijn soloproject gewerkt en na het afwerken van elke plaat met bijbehorende slopende tournee denk je: nu even geen muziek, even wég uit Radioheadland.»

HUMO Je hebt nog nipt, vlak voor de lockdown, een handvol showcases kunnen spelen.

O'BRIEN «We hebben vier shows kunnen spelen. Het optreden was... weird. Enerzijds was er de euforie vast te stellen: wow, dit werkt, ook live. Anderzijds was het feit dat ik plots frontman was nog veel onwenniger dan ik had gevreesd.»

Het feit dat ik plots frontman was, was nog veel onwenniger dan ik had gevreesd.' (Foto: optreden met Thom Yorke en Radiohead.)

HUMO Je speelde live ook twee covers, die niemand met jou zou associëren: Labi Siffre en Ulrich Schnauss. Waarom díé?

O'BRIEN «Ik wilde good vibes, euforie, warmte. Labi Siffre is soulvol, bezield en positief - zijn muziek is een omhelzing. Het is een obscure track, maar natuurlijk kennen heel wat mensen de riff in 'I Got The', die werd gesampled door Eminem in 'My name is'.

»Ulrich Schnauss beviel me omwille van de trancey vibe. En de titel van die track was toepasselijk: 'On My Own'. Bij Radiohead zijn we altijd zo ver mogelijk weggebleven van meezingers en al te opzichtige dansmuziek, maar nu had ik daar zin in. Wellicht ook onder invloed van mijn maandenlange verblijf in Brazilië. Een féést: die ritmes, die kleuren, die explosie van euforie en levenslust... (Mompelt) Een fel contrast met hier en nu.»

HUMO Je bent bevriend met astronaut Michael Massimo. Wat vertelde hij je over zijn uitstapjes in het heelal?

O'BRIEN «Ik ontmoette Mike voor het eerst backstage in Houston, Texas. Je kunt dan niet anders dan onder de indruk zijn, hè: voor jou staat één van het handvol mensen die in het heelal hebben rondgezweefd! Mike is technisch ingenieur, hij was dus de man die zich vaak buiten de capsule waagde om aan de Hubble een herstelling aan de telescoop uit te voeren - de enige dus die écht in de ruimte zweefde! Mike vertelde me over wat zij het overview effect noemen: hoe je, als je vanuit de ruimte naar onze kleine, blauwe, kwetsbare bal kijkt, instant nederig wordt en tot op het bot ontroerd bent. De spirituele band die een astronaut krijgt met dat blauwe bolletje is immens.

»Ik droeg 'Mass' op aan Mike toen hij in New York naar ons EOB-optreden kwam kijken. Wacht... Ik kreeg net een e-mail van Mike (leest voor): 'Ik weet niet hoe je het hebt geflikt, maar 'Mass' gaf me kippenvel, die song vat echt het gevoel van in de ruimte rondzweven! PS: ik heb in de capsule jullie 'In Rainbows' gespeeld.' Ongelofelijk toch, onze muziek in het heelal?! Dankzij zijn dochter: die is fan van Radiohead en had hem bevolen onze muziek mee te nemen - niet 'aanbevolen', 'bevolen' (lacht).

»Ik heb besloten dat ik mee wil op één van de eerste commerciële ruimtevluchten. Mike heeft toegezegd mee te gaan. Tenzij een ruimtevirus daar een stokje voor steekt.»

HUMO Waarover gaat 'Long Time Coming'? Ik heb er zes keer naar geluisterd en heb nog steeds geen idee.

O'BRIEN «Eenzaamheid. Ik heb een vrouw, kinderen, familie, vrienden, groepsleden, fans... En toch voel ik me soms eenzaam. Alle performers kennen dat: je alleen voelen, zelfs al hebben op een festival 60.000 mensen voor je betaald. Ik vind het niet erg, het stoort me niet, maar ik vind het een intrigerend gegeven. De tegenpool daarvan is 'Shangri-La': daarvan maakte ik de demo vier dagen nadat Radiohead aantrad op Glastonbury en de high van dat optreden nog nagloeide. En 'Brasil', dat voor mij alles belichaamt wat dat flamboyante land níét is en Engeland wél: regenachtig, mistig, kil, kleurloos en gespannen.»

GEESTEN OPROEPEN

HUMO 'Sail on' is heel mooi. Melancholiek, maar niet deprimerend.

O'BRIEN «Een neef van me stierf terwijl ik aan dat nummer werkte. Hij was heel jong. Er stierf ook een ander familielid, maar zij was al 103. Beide overlijdens hebben zeker een effect gehad op heel 'Earth'. (Lange stilte) Ik geloof echt dat de ziel, of hoe je het ook wilt noemen, voortleeft als het lichaam het begeeft. Ik heb me de voorbije jaren wat verdiept in de getuigenissen van mensen met een bijna-doodervaring. Van wat zij vertellen, krijg ik kippenvel. De acteur Peter Sellers, die op een filmset een hartstilstand kreeg en even klinisch dood was, zei hoe hij van aan het plafond op de andere acteurs en crew neerkeek. Ik geloof ook in reïncarnatie.»

HUMO Heb je ooit in de Royal Albert Hall opgetreden?

O'BRIEN «Nee, vreemd genoeg niet, in al die jaren... Tenzij ik het heb verdrongen.»

HUMO Telkens ik daar kom, moet ik denken aan die avond in 1930, toen de Spiritualist Association er een seance organiseerde voor Sir Arthur Conan Doyle, de schrijver van Sherlock Holmes: een medium en 10.000 Britten die er zijn geest en die van zijn aan het front aan flarden geschoten zoon probeerden op te roepen...

O'BRIEN «Ik heb veel gelezen over de spiritistische beweging in de 19de eeuw, met figuren als Allan Kardec. Het is geen toeval dat die romantische gedachte dat mensen ergens voortleefden en gecontacteerd konden worden, totáál werd vermorzeld door de gruwel van de Eerste Wereldoorlog. Die was té realistisch, te rauw, te bruut: hij liet geen ruimte meer voor romantisch gezweef.

»In Brazilië heb ik een paar candomblé-ceremonies bijgewoond, waarbij contact maken met overledenen de normaalste zaak ter wereld is. Ik ben eerder nuchter van aard, maar ik kan niet ontkennen dat ik erg onder de indruk was. Ook geen toeval dat die magie in Brazilië voortleeft: daar heeft de Grote Oorlog nooit gewoed.»

HUMO Ik denk dan: doden hebben wel wat beters te doen dan op te draven telkens één of andere nitwit met een groot ego hen wilt ontbieden.

O'BRIEN «Ja, en dat ego staat er steevast op dat hele beroemde doden worden aangeroepen, de Oscar Wildes en Napoleons. Voor alle duidelijkheid: ik geloof niet in spoken of geesten. Maar ik vind het onderwerp fascinerend, en ik hoop echt dat de ziel van geliefde mensen ergens voortleeft.

»Ik heb altijd het gevoel gehad dat onze perceptie erg begrensd is. Dat er een grotere wereld en een ruimere realiteit is die wij niet waarnemen. Zo leek muziek mij ook altijd al ergens te bestaan: als je antenne goed is afgesteld en je je best doet, dan kun je ze uit de ether plukken. Een muzikant is een geleider, I really believe that! Bij heel wat van onze beste songs dacht ik na afloop: 'Hoe zijn we hier beland?! Heb ik dat gedaan?' Daar past een nederige houding.»

HUMO Colin Greenwood (bassist) speelt mee op jouw 'Earth'. Gebeurt het dan niet dat je plots moet vaststellen: 'Oeps, dit hebben we al met Radiohead gedaan'?

O'BRIEN «Haast nooit. En als het gebeurt, moet je daar relaxed mee omgaan. (Droog) Dat hebben we moeten leren, want relaxed is niet onze natuurlijke toestand. Maar we zijn wie we zijn, en als Colin en ik samenspelen, is de kans klein dat we plots als Lady Gaga klinken.

»Colin heeft slechts één namiddag bijgedragen aan 'Brasil'. Deels omdat hij andere verplichtingen had, maar ook deels omdat ik zijn werk heb afgepakt (lacht). Ik heb zelf bas gespeeld op deze plaat, en ik merkte tot mijn verbazing dat me dat heel goed afging: op 'Shangri-La', 'Deep Days' en 'Olympik' hoor je mij bassen. Ik las een boek over The Beatles waarin Geoff Emerick, hun geluidsman, zei dat Paul McCartney tijdens de opnamesessies van 'Rubber Soul' en 'Revolver' vaak pas op het laatste moment zijn baspartij inspeelde. Dat is ongewoon, doorheen de muziekgeschiedenis begonnen rockgroepen meestal met de ritmesectie, bas en drums. Ik heb het op mijn plaat ook een paar keer à la McCartney geprobeerd. 'When Doves Cry' van Prince is een bekend nummer zonder bas. Wij hadden er ook zo'n paar: 'Planet Telex' en 'Airbag' hadden tot op het laatst geen baspartij. Tot Colin op de valreep zijn magie toevoegde.»

HUMO EOB en Radiohead hebben gemeen dat de muziek nooit één genre is. Ik moet altijd lachen als ik zie hoe, met name in Amerika, jullie steevast een rock-'n-rollgroep worden genoemd, terwijl ik, meer dan rock, soul en folk en avant-garde en wereldmuziek en fado en funk en dance en klassiek en repetitieve of seriële muziek en jazz hoor.

O'BRIEN «Ja, maar in de States zweren ze bij die zeer rigide en beperkende categorieën. Toen we onze eerste Grammy kregen of... ik vergeet wat het was, één of andere prijs, zei de voorzitter van de jury: 'Eigenlijk hadden we voor jullie een aparte categorie moeten verzinnen.' Terecht (lacht). Toen we ten tijde van 'Kid A' deelnamen aan het BBC-programma 'Later with Jools Holland', kwam jazzgitarist Pat Metheny me zeggen: 'De jazzers zijn gek op jullie muziek, terwijl die meestal neerkijken op popmuziek. You guys are on the jazzers wavelength.' Dat vond ik een groot compliment, ook al omdat hij tien keer beter gitaar speelt dan ik. Jazzpianist Brad Mehldau heeft een aantal van onze songs gecoverd, hij maakt er improvisaties van. Dat betekent meer voor me dan een prijs.»

HUMO Spelen jullie alle genres, of luisteren jullie ook naar alle genres?

O'BRIEN «We hebben allemaal een heel brede muzieksmaak, vooral Jonny, Thom en ik - dat is misschien wel het voornaamste gegeven dat Radiohead tot Radiohead maakt. Ik was onlangs nog tot op het bot ontroerd door 'Redemption Song' van Bob Marley: zo simpel, zo raak. Maar wie in Radiohead reggae zoekt, zal lang zoeken (grinnikt). Ik kan genieten van klassiek, van jazz, maar ook van Kendrick Lamars 'To Pimp a Butterfly'; 'Rumours' van Fleetwood Mac, of 'Straight outta Compton' van N.W.A.»

MEEDOGENLOOS

HUMO Wat zijn live de meest stresserende Radioheadsongs om te spelen, omdat je er makkelijk in verloren loopt of omdat je een dozijn pedalen tegelijk moet bedienen?

O'BRIEN «Ik voel op het podium nooit stress. (Laconiek) Ik spreek alleen voor mezelf, niet voor Thom. Natuurlijk maken we fouten, maar da's één van de pijlers waarop Radiohead rust: we zijn nooit bang geweest om fouten te maken, integendeel, vaak zochten we gladde oppervlakken op om daarop interessant onderuit te gaan. Wel vermoeiend is dat we het ons niet makkelijk maken. Ik ken artiesten die al dertig jaar elke avond dezelfde setlist van twaalf tot twintig songs afhaspelen. Wij hadden voor de voorbije tournee zestig songs ingestudeerd. Zestig! Ik word moe als ik eraan terugdenk.»

HUMO Is Radiohead een groep waarbij na dertig jaar samenwerken geldt dat tijdens repetities een half woord volstaat? Of moeten jullie nog steeds elk ideetje aan de anderen verkopen?

O'BRIEN «Je zou denken en hopen: het eerste, maar het is helaas het laatste. Ieder van ons vergeet vaak dat de anderen niet in zijn hoofd wonen (lacht). Er wordt in Radiohead niet aan liefdadigheid gedaan. Alles gaat door de filter van de groep en het beste idee overleeft, punt uit. En dat idee wordt van alle kanten tegen het licht gehouden. En meedogenloos afgeschoten (lacht).

»Ook dat was lastig bij 'Earth', want vermits het mijn plaat was, moest ik uitleggen wat ik in mijn hoofd hoorde aan een half dozijn briljante muzikanten met wie ik nog nooit had samengewerkt. Mijn brein werkt nogal raar, heel visueel: als ik een muzikaal idee krijg dat goed is, zíé ik de muziek plots. Tijdens het maken van 'Olympik' moest ik de hele tijd denken aan die scène in 'The Big Lebowksi' waarin The Dude droomt dat hij vliegt. Ik moest ook voor het eerst mijn ideeën doordrukken. Mark (Ellis, ofte producer Flood, red.) zei me op een bepaald moment: 'Verdedig je eigen song, verdomme!'

»We zijn nu op een punt gekomen dat we beseffen dat wij, een zootje intellectuelen, er baat bij hebben soms ons intellect uit te schakelen, te stoppen met oordelen, en ons meer open te stellen voor de échte magie. Het is als tussen de lijnen lezen. Of het verschil tussen een Oude Meester die elke millimeter zeer precies schildert en een Jackson Pollock die intuïtief als een primitief verf op het doek slingert.»

HUMO Wat was een mijlpaal voor Radiohead, een point of no return?

O'BRIEN «Vlak na 'In Rainbows'. Ons contract met platenfirma EMI liep af, en EMI stuikte wat later ook in elkaar. Een andere multinational bood ons een werkelijk gigantisch bedrag voor één cd. We waren toen al welgesteld, maar toch ging het om een haast obsceen bedrag waarvan ook wij even moesten slikken. Je kunt principieel zijn, maar moet je dat ook zijn als het je een kasteel kost? Toch hebben we dat aanbod afgewezen en gekozen voor onafhankelijkheid en vrijheid. Die keuze impliceerde een hele reeks totaal nieuwe initiatieven: een andere distributie, mensen laten kiezen hoeveel een cd hun waard is, op een andere manier touren, andere deadlines, andere partners...

»We waren altijd al dwarsliggers en we bleven zo trouw aan ons credo. Want: there's no such thing as a free lunch. Heel wat artiesten kiezen voor de snelle return op korte termijn. Ik veroordeel dat niet, maar van het prille begin waren wij op een aantal vlakken, euh... laat ik zeggen: gezond arrogant. Wij wilden absoluut uitblinken en avontuurlijk zijn en apart en vernieuwend... En koppig (lacht). En we waren ook zo arrogant te denken: Radiohead zal binnen veertig jaar nog bestaan, dit is een langetermijnproject. Ik geloof in karma.»

HUMO Bij wijze van spreken of letterlijk?

O'BRIEN «Letterlijk. Het leven is geven en nemen. What goes around, comes around. Wie goed doet, goed ontmoet. Hoe weinig artiesten zijn erin geslaagd om commercie harmonisch te laten versmelten met artisticiteit? Picasso...? Heel weinig. Ik heb altijd heel sterk het gevoel gehad dat het leven een ruilhandel is: je maakt keuzes, en je wordt daarvoor beloond of bestraft. Wie zijn ziel aan de duivel verkoopt, krijgt vroeg of laat de rekening. Zelfs David Bowie maakte toen hij voor het grote geld ging zijn slechtste platen. Zelfs hij, en hij was the greatest!

»Op negen platen tijd zijn wij erin geslaagd om onszelf niet in de voet te schieten en onze waardigheid niet te verliezen. Radiohead is een zeer creatieve omgeving, zodat wij minder dan andere groepen nood hebben aan soloprojecten - ook al lijkt 'Earth' dat tegen te spreken. En als we niet het gevoel hebben dat we écht iets te vertellen hebben, dan zullen we zwijgen.»

'Earth' van Ed O'Brien (EOB) is uit bij Capitol Records.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234