Leonard Cohen

1988Rudy Vandendaele sprak met

Leonard Cohen: ‘Ik wil over de kosmos heersen’

Een wereld van contrasten. In de kleedkamers van ‘Mike’ scharrelt Sabrina rond, een Italiaanse kip die niet noemenswaardig onder het feminisme heeft geleden. Haar talent zit in een beha. Ze maakt plaatjes die geen plaatjes zijn en symboliseert aldus het niets. Sommige mensen zijn met niets tevreden. Twee deuren verder zit Leonard Cohen, een zanger van stand. Voorafgegaan door ‘Famous Blue Raincoat’, waarop Jennifer Warnes een nieuw edelmetaal uit COHEN’s songs puurde, en door ‘Take This Waltz’, Cohens bijdrage tot het project ‘Poets In New York’, heeft Semberman nu een nieuwe elpee uit : ‘l’m Your Man’. Sinds ‘Songs of Leonard Cohen’ zijn 20 jaren verstreken.

Dit artikel verscheen op 25 februari 1988 in Humo.

HUMO De jaren zestig woedden toen. Hoe heb je die beleefd?

LEONARD COHEN «Jong zijn in de sixties had z’n charmes, precies omdat je jong was in die jaren. Zelfs mensen die in de oorlog zijn opgegroeid, kijken met weemoed terug. Ik heb wel niet de indruk dat ik me met huid en haar in de sixties heb gestort, dat ik eraan heb deelgenomen... Ik dacht in die tijd nooit : ‘Hé, nu beleef ik de sixties’, en zeker niet : ‘Er valt me iets bijzonders te beurt, ik ben uitverkoren’. Nu , ik denk nooit na over de tijd waarin ik leef: dat geldt dus ook voor de jaren zeventig en tachtig. Het denken in decennia laat ik liever aan cultuurhistorici over.»

HUMO Ben je nooit eens in verleiding gebracht om mee te doen met een trend, een uiting van de Zeitgeist?

COHEN «O ja, zeker. Alleen denk ik dat ik niet eens wist hoé ik met de massa moest meedoen. lk had daar simpelweg het talent niet voor.»

HUMO Op dat vlak heb je makkelijk praten, want van meet af aan had je een uitgesproken eigen stijl, een hoogstpersoonlijke signatuur. Kortom, je bent een original. Door mee te brullen met de trends had je die originaliteit alleen maar verraden.

COHEN « Ja, dat is waar: mijn onvermogen om hip te zijn heeft me dan ook nooit noemenswaardig gefrustreerd. Ik kon ongestoord een outsider zijn, en toch voeling met de dingen hebben. Ik verkeerde vroeger in kringen waarin nogal wat acid werd gebruikt, mensen die vastbesloten waren tot het uiterste te gaan, net zolang tot de zaak uit elkaar spatte. Vanzelfsprekend had je ook mensen die niet wilden dat alles barstte, een soort conservatief verzet. lk onderhield contacten met beide kampen. Toen iedereen in m’n omgeving aan de acid was, trok ik op met vroege Jezus-freaks uit Nashville. Jongelui die beweerden dat Jezus een beter middel was dan LSD. Het fascineerde me allebei. Dat laveren tussen twee werelden was oorspronkelijk een sensatie, maar nadien dreigde ik er min of meer gek van te worden. Ik zag in een verlicht moment in dat het geëxperimenteer niet eindeloos was, en dat ik voor de rest van mijn leven een stevige basis nodig had. Er moest een duidelijke, ondubbelzinnige Leonard COHEN opstaan. ik was laag gevallen, en ik moest overeind zien te komen. Het was niet langer een kwestie van aan een buffet te staan en van elk gerecht de beste hapjes mee te pikken.»

HUMO Kan de dichter in jou goed opschieten met de songschrijver? Of vechten ze voortdurend een klassenstrijd uit?

COHEN « Ik weet wat een songschrijver is, maar ik weet niet wat een dichter is. Het kan me ook niet echt schelen wat een dichter is...»

HUMO lk noem er maar één : Federico Garcia Lorca.

COHEN : «Ja, dat is een dichter, en wat voor een dichter! Maar tot de categorie van die man behoor ik niet, ik wil er mezelf niet eens mee vergelijken, laat staan dat ik me met hem zou meten. Een conflict tussen dichter en songschrijver is er dus niet geweest. Misschien ben ik wel doof gebleven voor een Hogere Roeping; misschien had ik een nobeler, waardiger creatief pad moeten inslaan. Ja, misschien heb ik het allemaal verkeerd aangepakt, misschien was ik beter romanschrijver gebleven. Ik weet natuurlijk wel wat schrijven is, maar...»

HUMO Misschien wou je liever een groot publiek behagen.

COHEN «Ja, dat zal zeker meegespeeld hebben. Een vriend van mij zei ooit: ‘Een schrijver moet z’n hele leven op twee peilers steunen : arrogantie en onervarenheid’. Maar om te volharden in arrogantie en onervarenheid heb je een bepaald soort aanleg nodig. En ik vrees dat ik ook die aanleg mis. Bovendien heb ik nooit echt de keuze kunnen maken tussen poëzie, romans en de songschrijverij. Ik ben in de muziek begonnen om de zeer triviale, maar zeer dwingende reden dat ik mijn rekeningen niet kon betalen. Ik had al romans en gedichtenbundels gepubliceerd, boeken die door de kritiek werden geprezen, maar ik had het koud en mijn hospes zeurde voortdurend om de huur. Ik dacht dat er met muziek meer geld te verdienen was, maar achteraf bekeken is dat niet waar. Toen niet, tenminste. Ik kwam gewoon van de regen in de drop terecht. En ik had geen enkele garantie dat het me ooit zou lukken, maar kom: er zijn magere jaren geweest, maar ook vette...

»Het lijkt me nu ook zeer arrogant dat ik destijds dacht iets in de muziek te kunnen betekenen. Want na meer dan twintig jaar beheers ik nog steeds mijn vak niet. In een bedrijf was ik daar al lang voor aan de deur gezet. Ik bedoel dat ik nog steeds geen flair heb voor songschrijven, het is nog altijd sappelen. Vooral nu ik op zoek ben naar een bijzonder soort song: een song die zich heeft losgeworsteld van de gebruikelijke thema’s als liefde, gebrek aan liefde, winnen, verliezen, verlangen. Misschien bestaat dat soort song niet, ik heb daar absoluut geen zekerheden over. Daarom werk ik altijd in het ongewisse. Het enige wat ik geleerd heb — en dat is wèl een zekerheid — is dat geploeter altijd wordt beloond. Als je die ellende maar weet vol te houden, komt er wel een song uit voort. Het kost soms maanden, soms zelfs — ik schaam me er een beetje voor —jaren voor een song voltooid geraakt.»

HUMO Ik hoorde dat je een plaat met nummers van Edith Piaf aan het voorbereiden bent.

COHEN «Vreemd hoe snel een gerucht de ronde doet. Maar inderdaad : ik heb Jennifer Warnes voorgesteld een selectie chansons van Piaf te zingen. Ik zou die nummers dan vertalen, maar daar moet ik nog aan beginnen. ik zie nu al in dat het een slopend karwei zal worden.»

HUMO Jennifer Warnes interpreteert ‘First We Take Manhattan’ heel anders dan jij. Zij zingt het passioneel maar uitermate lyrisch, terwijl jij de nadruk op wrang en korzelig legt.

COHEN « Ach, Jennifer Warnes mag precies doen wat ze wil met mijn songs. Ze kan alles van me gedaan krijgen, omdat ik haar zo’n goddelijke zangeres vind. Ze is een intieme vriendin, en ik heb het diepste respect voor haar. Als ik haar hoor zingen kan ik alleen maar nederig zijn en dankbaar dat ze mijn songs heeft uitgekozen. Maar inderdaad, ik leg andere klemtonen in ‘First We Take Manhattan’ : je hoort een gek, je hoort dreiging, ja, ‘t is een gek die de wereld bespreekt...»

HUMO Iemand die zich verzet.

COHEN «O ja, het is zeker een verzetslied. Verzet tegen de vulgariteit van deze tijden, tegen het soort mensen dat de zon meent te zien als ze in een discotheek een spiegelbol zien. ‘t Is een wild, grappig en donker nummer, en het geeft uiting aan mijn diepste verlangen, namelijk : over de kosmos heersen (lacht

HUMO ‘Jazzpolice’ is ook een verzetslied, meen ik aan te voelen.

COHEN «Precies : een verzetslied, maar geen protestsong. De Jazzpolice bestaat uit dié mensen die niet tegen de absolute vrijheid van de nonsens bestand zijn; zij willen ordenen, systematizeren, archieven aanleggen. Elke strofe begint met een ernstig voorstel, maar mondt uit in nonsens, in een grap, in een soort verbale riff. Ik weet niet wat voor invloed verbaal verzet heeft, maar toch : elk beetje helpt, denk ik. Zolang je je verbale verzet maar geen poëzie noemt. Poëzie heeft een slechte reputatie. Dat heeft te maken met wat dichters zich allemaal aanmatigen. Uiteindelijk willen ze maar één ding : een gratis ritje met het ruimteschip van de cultuur. ‘t Is veel moeilijker om in de wetenschappen een charlatan te zijn. In de poëzie is het een koud kunstje.»

HUMO Blijf je je songs trouw, of zing je met groeiende afkeer dat Suzanne je meevoert naar haar huis bij de rivier?

COHEN (lacht) «Soms staan ze in mijn gunst, soms geraken we in onmin... En er zijn er die hun betekenis verliezen... Maar ‘Suzanne’ is niet slecht, vind ik, en dan heb ik het over de structuur, niet over de inhoud. Maar ik voel me niet door het publiek geslachtofferd omdat het me keer op keer dwingt ‘Suzanne’ of ‘So Long, Marianne’ of ‘Bird On A Wire’ te zingen. ‘t Is gewoon de taak van een beroepsmuzikant, en beroepsmuzikant wil ik het liefst zijn. De aanleiding van een song vergeet ik al tijdens het schrijven, zodat ik de weldoende indruk krijg dat ik geen aanleiding hoef te hebben. Ik ben meer een koele bouwmeester, die uren en uren aan een constructie werkt. De grootste aanleiding tot het schrijven van een song is de chaos van het leven. Of de chaos van mijn leven.»

HUMO In songs als ‘I Can’t Forget’ en ‘Tower Of Song’ zit een vermoeden van country. Ik weet dat je van country houdt. Ik wil niet veralgemenen, maar veel country is toch reactionaire muziek. De blanke waarden van een clean Amerika worden er op het kortzichtige af in verdedigd.

COHEN «Ik ben links noch rechts. Ik kan netzogoed ideeën van links als van rechts aanvaarden, en ik heb nog nooit aanstoot genomen aan de inhoud van een country-song. Ik vind het volkomen legitiem dat mensen plaatselijke morele waarden verdedigen. Ik vind het ook goed als mensen de universele waarden van de mensheid verdedigen. Als ik dit beweer, zal niemand van links en niemand van rechts mij ooit au sérieux nemen. Maar tot nog toe is geen enkel standpunt van rechts of van links extreem genoeg om bij mij in de smaak te vallen. En de gebruikelijke standpunten dienen mijn verbeelding niet.»

HUMO Fascisme is niet tegennatuurlijk, maar natuurlijk’, zei je ooit. Toen heb je die uitspraak niet toegelicht.

COHEN « Heb ik dat ooit gezegd ? Goeie God! ik bedoelde dat de aantrekkingskracht van het fascisme niet altijd eenzijdig diabolisch is. Wat is er verkeerd aan trots, waardigheid en verlossing? De tegenstanders van het fascisme — ik ben één van hen — moeten dat inzien. Veel elementen uit de fascistische ethos vallen bij àlle mensen in de smaak. Dat is precies het verraderlijke.»

HUMO Je bent inmiddels een vijftiger in een business die blindelings de jeugd verheerlijkt. Als je je twaalfde verjaardag achter de rug hebt, word je meteen voor seniel gescholden.

COHEN «Ik hou van jeugd. Maar op een dag hou je op met je zorgen te maken over hoe je er uitziet, zodat ‘jong zijn’ z’n betekenis voor je verliest. In de herfst van je leven wegen andere dingen door : hoe hou ik deze vriendschap in stand? Hoe krijg ik deze song af? Zal ik kunnen slapen vannacht? Je krijgt steeds meer de indruk dat je geen tijd meer te verliezen hebt. Dus zit je niet meer te piekeren over je vervlogen jeugd. Je berust. En berusten is geen volledige nederlaag.»

HUMO En je verschanst je in de ‘Tower of Song’.

COHEN «Ja, ‘t is een verschrikkelijk oord, maar je kunt er ook mooie momenten beleven: I’m standing by the window, where the light is strong... »

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234