De AfrekeningBeeld VRT

35 jaar'De afrekening'

'Luisteraars stuurden mij tekeningen, pikante foto's en een witte onderbroek met een top drie op'

Haal uw luchtgitaar vanonder het stof: Studio Brussel viert de 35ste verjaardag van 'De afrekening' met een vierdubbele compilatie-cd en 'De ultieme eindafrekening' op woensdag 1 april. De alternatieve hitlijst van Studio Brussel, gekozen door de luisteraars, ontstond in 1985 en groeide in de jaren 90 uit tot een monument. Humo blikt samen met de presentatoren van toen en nu terug op 35 jaar vol gitaren en glorie. 'Ik beken: het is mijn schuld dat Peter Van de Veire met een roze pluim in zijn gat over de Grote Markt van Brussel heeft gelopen.'

HUMO Welke song typeert 'De afrekening' als geen ander?

PETER VAN DE VEIRE (presentator van 1999 tot 2002) «'Instant Street' van dEUS uit 1999. Een alternatieve en tegelijk tijdloze song die finaal in kabaal losbarst. 'Instant Street' had perfect in de top van wereldwijde hitlijsten kunnen staan, maar piekte alleen in 'De afrekening', waar het 14 weken op één heeft gebivakkeerd. Tom Barman heeft mijn job toen zeer eentonig gemaakt: 'Wie, o wie, is toch de nummer één deze week?' dEUS zette toen een record neer dat pas in 2016 door Muse werd verbroken, met 'Mercy'.»

AN LEMMENS (2007 tot 2012) «'Killing in the Name' van Rage Against The Machine, een lied dat je niet gauw zou draaien op de radio, maar wel gigantisch scoorde in 'De afrekening'. Op fuiven was dat altijd een bom.»

ROOS VAN ACKER «(2002 tot 2003 en 2012 tot 2014) «Ik ga voor 'Scared' van Dildo Warheads. Of 'The Truth' van Clawfinger. (Begint te roepen) 'Tell me the truth, tell me the truth, motherfucker!

SISKA SCHOETERS (2003 tot 2007) «Ik zal 'I Believe in a Thing Called Love' van The Darkness altijd met 'De afrekening' associëren.»

NELLES DE CALUWE (sinds 2019 de huidige presentator) «Ik ga voor 'Pop' van Sloy. Die song klinkt alsof hij in een groezelige garage werd opgenomen en in het refrein zingt de zanger op duizend manieren het woord 'pop'. Het kan mij allemaal niets schelen, zolang het maar lekker rockt: dát is 'De afrekening'.»

HUMO Dat zijn stuk voor stuk rocksongs. Is 'De afrekening' de hitlijst van de gitaar?

STEFAN ACKERMANS (1990 tot 1999) «Ja, maar dat was niet altijd zo. De lijst begon braaf midden de jaren 80. 'Daar gaat ze' van Clouseau heeft nog op één gestaan en 'Papa Don't Preach' van Madonna werd zelfs verkozen tot dé song van 1986. Maar toen kwam Nirvana. 'Smells Like Teen Spirit' stond in 1991 wekenlang bovenaan 'De afrekening'.

»In 1993 volgde 'Killing in the Name' van Rage Against The Machine. De muziek uit 'De afrekening' vond ineens weerklank in jeugdhuizen. Jeugdbewegingen organiseerden 'Afrekening'-fuiven waar duizenden mensen op afkwamen. We brachten compilaties uit die als zoete broodjes over de toonbank gingen. De trend was gezet en is niet meer gestopt. Kijk maar naar de jongste edities: Pearl Jam kan, meer dan 25 jaar na 'Alive', nog steeds op één belanden met een stevige rocksong.»

HUMO Mijn maten en ik luisterden wekelijks naar 'De afrekening' en discussieerden daarna over welke song werkelijk op één verdiende te staan. Wie van jullie luisterde naar de lijst vooraleer presentator te worden?

VAN ACKER «Ik zette in mijn tienerjaren elke zondagochtend de wekker om naar Stefan Ackermans te luisteren, ongeacht hoe laat het de avond daarvoor was geworden. Ik heb vaak gestemd. Het internet bestond toen nog niet, dus dat moest met gele briefkaarten.»

LEMMENS «Ik zat op zondagochtend zelfs klaar met mijn recorder. Ik hoopte dan dat Stefan niet door de intro van de liedjes zou praten, anders moest ik wéér een week wachten vooraleer ik mijn favoriete songs kon opnemen. Ik heb onlangs nog een doos vol bandjes teruggevonden op zolder.»

ACKERMANS «Kun je geloven dat ik nog minstens één keer per week word aangesproken over 'De afrekening'? 'Ik heb thuis nog cassettes met jouw stem op liggen.' Dan voel ik mij gegeneerd en verdomme zéér oud (lacht).

»De luisteraars vormden een bijzonder hecht clubje in de jaren 90.»

LEMMENS «Da's waar. In mijn jeugd paste je in een van de volgende vier categorieën: de johnny's en marina's, de snobs, de seuten of de planten. Ik was een plant: een alternatieveling. Alle planten hadden een specifieke kledingstijl en muzieksmaak. 'De afrekening' was onze hoeksteen. We spraken af op 'Afrekening'-fuiven en op de festivals waar dEUS en consorten speelden.»

HUMO 'De afrekening' werd volwassen onder jou, Stefan. Hoe ben jij in 1990 presentator geworden?

ACKERMANS «Ik was 19 toen ik aanklopte bij Studio Brussel. 'Amai, jij bent nog een snotaap,' zeiden de grote bazen tijdens het sollicitatiegesprek. 'Wat een pretentie dat jij hier komt opdagen.' Mijn repliek: 'Excuseer, meneer, maar misschien is ambitie het juiste woord.' Voilà, ik mocht 'De afrekening' presenteren. Ik heb het bijna tien jaar gedaan. Ik heb zo een stukje van mijn studententijd gemist, maar ik heb er iets ongelooflijks voor in de plaats gekregen.»

BLUNDERS

HUMO Peter, jij nam in 1999 de fakkel van Stefan over. Een makkelijke opdracht?

VAN DE VEIRE «Nee. Stefan Ackermans wás 'De afrekening'. Ik wist: als ik een waardige opvolger wil worden, moet ik precies het tegenovergestelde doen. Zijn stijl was onderkoeld, op het droge af. Ik gebruikte een overdaad aan jingles. Ik draaide pauselijke gezangen en begon 'De afrekening' De Heilige Lijst te noemen - het was niet voor niets zondagvoormiddag, tijd voor een viering. Ik was bombastisch en druk: kortom, alles wat ik jonge presentators nu zou afraden.

»Niet dat ik een vlotte overgang maakte. Ik had tijdens de eerste uitzending de lengtes van de 30 songs verkeerd opgeteld, waardoor ik in het laatste half uur opeens met een gat van 5 minuten zat. Ik ben toen in paniek naar Mark Coenen, destijds één van de producers, gespurt: 'Wat moet ik doen, Mark? Ik kan toch moeilijk 5 minuten vol lullen?' Hij antwoordde kalmpjes: 'Speel gewoon de nummer één van vorig jaar.' Ik ben een beetje gestorven die dag.

»En nu we toch mijn blunders aan het overlopen zijn, kan dit er nog wel bij. Jan Hautekiet en de andere hoge piefen van Studio Brussel hadden me opgemerkt bij Ketnet en me uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. Ze boden me zeer genereus 'De afrekening' aan en ik antwoordde: 'Ah, 'De afrekening', bestaat dat nog?' Nu ik erover denk: hoe heb ik het ooit tot presentator kunnen schoppen?»

HUMO 2003 was het jaar van de vernieuwing voor Studio Brussel, met Mark Coenen als nieuw nethoofd en een nieuw logo: de rode ellips met witte letters. 'De afrekening' kreeg ook een opfrisbeurt: de uitzending verschoof van zondagochtend naar woensdagnamiddag en de 21-jarige Siska Schoeters mocht het paradepaardje van de zender presenteren.

DE CALUWE «Ik was toen samen met Siska. Wij waren allebei stomverbaasd dat ze 'De afrekening' mocht presenteren.»

SCHOETERS «Ik heb zelfs een geboekte reis met Nelles afgeblazen zodat Peter Van de Veire mij kon klaarstomen. Ik was die eerste keren op de radio bloednerveus. Ik praatte razendsnel en mijn stem piepte als een muis.»

DE CALUWE «Siska heeft toen veel stront over zich gekregen. Een jong meisje dat De Mooiste Lijst Ter Wereld presenteert? Heiligschennis!»

SCHOETERS «'De afrekening' is een kleutertuin geworden!' stuurden luisteraars me. Of: 'Ga terug naar Ketnet.' Voor iemand met faalangst was dat slopend.»

ACKERMANS «Ja, de fans van 'De afrekening' houden zich niet in. Als ze iets lullig vinden, zullen ze je dat in je gezicht gooien.»

SCHOETERS «Mark Coenen zei dat hij mij had aangenomen voor mijn naturel. Hij wilde af van de donkerte, om zo een breder publiek te bereiken. Als ik een blijvende stempel op 'De afrekening' heb gedrukt, dan wel: je hoeft niet altijd depressief te zijn om naar Studio Brussel te luisteren.»

Peter Van de Veire

HUMO 'De afrekening' vertaalde zich in grote fuiven, nu eens georganiseerd door een jeugdbeweging en dan eens door Rock Werchter.

VAN DE VEIRE «De plaatselijke Chiro kon de dag na zo'n fuif waarschijnlijk champagne drinken: het gebeurde dat meer dan vijfduizend feestgangers opdaagden.»

DE CALUWE «Ik herinner me nog één zo'n fuif uit mijn jeugd. Peter Van de Veire had een strippaal laten installeren en is daar de hele avond niet van afgekomen.»

VAN DE VEIRE «Dat was mijn bijdrage! Voor ik mij ermee moeide, stond de mc nog gewoon achter de draaitafel. Ik snapte dat niet. Ik wilde een podium en een paal zodat ik het publiek kon opjutten. We organiseerden dan wedstrijden zoals het wereldkampioenschap orgasmes faken. Ik weet niet of ik daar nu nog mee zou wegkomen (lacht).»

HUMO Ooit stonden 'Hard Rock Hallelujah' van Eurosongwinnaar Lordi en 'Dos cervezas' van Tom Waes in de lijst, of werd het meer dan 10 minuten durende 'Fear Inoculum' van Tool verkozen tot de beste song van 2019. Welke songs kondigden jullie met weinig plezier aan?

DE CALUWE «Tool is een geweldige groep, maar als radiomaker vloek ik wanneer ik hen moet draaien, of The War On Drugs. Ik krijg maar twee uur om dertig nummers te draaien, hè (lacht). Ik heb mezelf de regel opgelegd om Tool alleen voluit te laten spelen als ze in de top 3 staan. Anders ga ik voor de beste 7 minuten, tot grote ergernis van de luisteraars, natuurlijk.»

LEMMENS «Ik maakte er een sport van om stukjes uit Radiohead-nummers te knippen als ik tijd tekortkwam. Ik ben toch geen fan en hun nummers duren veel te lang. Sorry!»

DE CALUWE «Momenteel staat de IJslandse inzending van het Eurosongfestival, dat nu niet eens doorgaat, in de lijst. Ik moet daar dus elke week naar luisteren.»

VAN DE VEIRE «Lang op één in mijn periode: 'Flat Beat' van Mr. Oizo, een ellendige gele pop met een tic nerveux.»

ACKERMANS «Ik riep ooit eens op om een originele top drie in te zenden. Een grote fout, zo bleek. Luisteraars stuurden me tekeningen, T-shirts, pikante foto's en zelfs een witte onderbroek met een top drie op. Tja, origineel was het wel.»

HUMO De meest controversiële nummer één moet Scala's cover van 'She Hates Me' zijn geweest, in december 2002. Peter Van de Veire ging daarop prompt met z'n blote kont op de Grote Markt van Brussel paraderen.

VAN DE VEIRE «Dat was de schuld van Roos Van Acker. Ik had on air al grappend gezegd dat, als die lelijke cover van Scala ooit op één zou staan in 'De afrekening', ik met een roze pluim in mijn gat over de Grote Markt ging lopen. Roos heeft die uitspraak een eigen leven laten leiden.»

VAN ACKER «Ik beken, het is allemaal mijn schuld! Niemand van ons was fan van Scala, maar toen Peter die opmerking maakte, zag ik mijn kans.»

VAN DE VEIRE «Een waarschuwing aan allen: onderschat nooit de kracht van Roos Van Acker. Ze riep massaal op om te stemmen en een paar weken later stond ik met mijn bloot achterwerk op de markt. Het was min 6 graden. Eén pluim, meer was er niet nodig om al mijn geloofwaardigheid kwijt te spelen.»

VAN ACKER «Ik denk eigenlijk dat hij een deel van zijn populariteit daaraan te danken heeft. Iedereen vond het geweldig dat hij het heeft aangedurfd.»

SPRINGPLANK

HUMO Van 'Hard Times' van The Scabs over 'Hotellounge' van dEUS tot 'Chaos' van Bazart: in de afgelopen 35 jaar stonden twaalf Belgische songs op één in 'De eindafrekening'. In de lijst van vorige week kwamen zelfs negentien van de dertig artiesten van bij ons. Hoe belangrijk is 'De afrekening' voor onze muzikanten?

ACKERMANS «Beginnende artiesten die nergens aan de bak komen, kunnen altijd hun geluk wagen in 'De afrekening'. Luc De Vos heeft me nog verteld dat de lijst veel voor hem heeft betekend.»

DE CALUWE «Jonge groepjes zoals Portland, DIRK. en RHEA roepen via sociale media op om op hen te stemmen, met succes. Die bands hadden de playlist misschien niet op een andere manier gehaald.»

VAN ACKER «Ik weet maar al te goed wat het betekent om in 'De afrekening' te belanden: ik ben daar in de jaren 90 zelf tot tweemaal toe in geslaagd met mijn bandje Eden. Ik zal de dag nooit vergeten dat Stefan Ackermans, dé Stefan Ackermans, onze single 'My Boat' aankondigde. Een paar jaar later was het weer raak met 'Party Girl'. Dat gaf ons een enorme boost.»

Roos Van Acker: 'Ik weet maar al te goed wat het betekent om in 'De afrekening' te belanden: ik ben daar in de jaren 90 zelf tot tweemaal toe in geslaagd met mijn bandje Eden.'

HUMO Wees eerlijk, Roos: heb je toen op jezelf gestemd?

VAN ACKER «Nee, natuurlijk niet. Alhoewel: mijn vader heeft toen op mij gestemd en ik heb zijn gele briefkaart op de post gedaan. Telt dat?»

ACKERMANS «In mijn tijd kon je nog telefonisch stemmen. Ik kreeg meer dan eens een grootmoeder aan de lijn die vroeg aan haar kleinzoon, die naast haar stond, hoe zijn band nu weer heette, zodat ze correct op hem kon stemmen.»

LEMMENS «Wij schonken wekelijks een compilatie-cd weg aan één van onze stemmers. Ik belde zo eens een zekere Jinte op met het blijde nieuws en vroeg hem of hij het zag zitten om even aan het woord te komen tijdens de uitzending. Hij zei: 'Liever niet. Ik heb eigenlijk op mijn eigen band gestemd, Balthazar.' Maar Jinte Deprez heeft uiteindelijk toch zijn verhaal gedaan op de radio.»

HUMO Wie van jullie volgt 'De afrekening' nog?

VAN ACKER «Ik hou de lijst in de gaten en pik er zo nu en dan iets uit. Glints vond ik een plezante ontdekking, net als 'Rats' van Ghost

LEMMENS «Ik luister nog zelden naar de radio. Via Spotify kan ik altijd opzetten wat ík wil.»

SCHOETERS «Op zaterdagochtend sta ik gewoonlijk langs de zijlijn van een hockeyplein. Ik weet niet eens wie het tegenwoordig nog presenteert.»

HUMO Nelles De Caluwé.

SCHOETERS «Ah, nog altijd?»

DE CALUWE «In de nineties was 'De afrekening' één van de weinige manieren waarop je gratis naar alternatieve muziek kon luisteren. Door de komst van het internet heeft het programma aan impact ingeboet. Maar ik kan je garanderen: er wordt nog steeds massaal gestemd. Programmatoren van festivals houden de lijst in de gaten, dus voor Belgische artiesten is het programma nog altijd een springplank.»

ACKERMANS «Ik ben niet gestopt met luisteren. En als ik dan hoor dat een balorig rockgroepje als Equal Idiots op één staat,denk ik: 'De afrekening' is in goede handen.»

HUMO Wil iemand het laatste woord?

DE CALUWE «Ikke! Aan al onze huidige en vroegere luisteraars: stuur je top drie door. Liefst een originele.»

35 jaar ‘De afrekening’, Studio Brussel, woensdag 1 april, 16.00

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234