Tjingeltjangel (7)

Marc Didden over de opkomst van The Beatles: ‘Als het madeleine-koekje van Proust’

Marc Didden gaat wandelen in zijn geheugen en serveert: een persoonlijke geschiedenis van zo goed als een eeuw rock-'n-roll. Vandaag deel 7: Yeah! Yeah! Yeah! (Part One).

Ik weet niet of de doorsnee kritische Humo-lezer gelooft in het befaamde concept van het 'emotionele geheugen', maar u heeft vast weleens gehoord van het madeleine-koekje van Proust, waar één beet in dat schelpvormige, wat naar vanille geurende gebakje meteen een hele leefwereld kan oproepen, waardoor een oude man zomaar moeiteloos terug aan de keukentafel van zijn oma kan terechtkomen in, pakweg, 1958. Laat dat nu net het jaar zijn waarin ergens in de achterstraten van Liverpool enkele jongelui, moe van het straatvoetballen, op een dorpel gingen zitten om daar wat liedjes te zingen. Het repertoire bestond vooral uit skiffle-muziek, een genre dat toen in de U.K. in zwang was en het voordeel bezat dat het ook kon beoefend worden zonder enige aankoop van instrumenten. Een wasbord, een kam, wat vloeipapier - en als er eens zotte kosten gebeurden een kazoo - volstonden vaak om songs van Lonnie Donegan of Ken Colyer na te spelen. Een banjo of een gitaar konden soms ook.

Eén van die hogervermelde jongelui bezat zelfs een akoestische gitaar. En hij had ook een naam: Lennon, John. Hij wilde na zijn kindertijd verder in de muziek en richtte daarom het skiffle-bandje The Quarrymen op. Ze speelden ook een soort van rustige rock-'n-roll. Buddy Holly's 'That'll Be the Day' was een sleutelsong. Om de boel wat op te schalen, haalde Lennon er later een nieuwe vriend bij, genaamd McCartney, Paul. Dat liep lekker. Maar Lennon wilde er een nog betere gitarist bij. Paul had ook een vriend: Harrison, George. Had 48 vingers, volgens sommigen! Zonder dat ze het wisten, en op een definitieve drummer na, waren The Beatles toen geboren. De weg naar de top was nog lang en passeerde ook even via de hel, te weten het ruige nachtleven aan de Hamburgse Reeperbahn. Daar moest de ondervoede en nooit écht bijgeslapen groep ontelbare marathonconcerten geven voor een zeer karig loon en een publiek van dronken GI's en andere hoerenlopers. Het snoerde hun vriendschapsbanden wel stevig aan, het verbeterde hun muzikaliteit, het maakte ware entertainers van hen, mannen die wisten hoe ze een zaal stil moesten krijgen en welke songs een publiek boeiden en welke niet. Ze waren klaar voor het echte werk, en dat lag volgens hen te wachten aan de oevers van de Mersey, de stroom die zich vlak voorbij Liverpool in de Ierse Zee gooit.

MERSEYBEAT

Net als in het hitsige Hamburg was er in die andere grote Europese havenstad Liverpool wel plaats voor ondergronds vertier. Talrijke jongelui met een hoofd vol dromen en een broek vol goesting troffen mekaar in allerlei levendige clubs, waarvan The Cavern ongetwijfeld de belangrijkste was. Billy J. Kramer with The Dakotas, Freddie and the Dreamers, Gerry and the Pacemakers, The Searchers waren lokale helden. Wat verderop in Manchester waren de leden van The Hollies dat ook. Maar The Beatles waren - versterkt door drummer Ringo Starr - de absolute heersers van de merseybeat. Ze speelden nog veelal covers van Chuck Berry ('Roll Over Beethoven'), The Shirelles (het door de grote Burt Bacharach meegeschreven 'Baby It's You'), Smokey Robinson ('You Really Got a Hold on Me'), maar het wonder was toch dat zowel John, Paul als George toen weleens een eigen compositie voor het voetlicht durfden te gooien naar het in The Cavern bijeengepakte leger oorspronkelijke fans. Geen rommel, bovendien. Maar pure kwaliteit. Of wat denkt u van 'I Saw Her Standing There'? 'Please Please Me'? 'Do You Want to Know a Secret', of 'All My Loving'?

Topimpresario Brian Epstein zag al vroeg hoe goed zijn jongens wel waren en sleet ze in Londen, mits enig serieus gelobby, aan platengigant EMI. Hun eerste echte single, na wat weinig professioneel geknoei in Hamburg, heette 'Love Me Do'. Die verscheen op het sublabel Parlophone en was meteen ook hun eerste bescheiden hit. Als ik de Marcel Proust-test bij mezelf toepas, komt van bij de eerste noten van die song alle geboren onschuld terug die mijn leven in 1962 grotendeels bepaalde. Lennons eerste ademstoten door de gaatjes van zijn Hohner-mondharmonica zorgen vandaag, 58 jaar na datum, nog altijd voor instantgeluk. Waarvoor dank, Heren!

Wat ná 'Love Me Do' komt, heet kortweg 'Beatlemania'.

BEATLEMANIA

Jonge lezers kennen het fenomeen wellicht alleen uit oude archiefbeelden die opduiken telkens de sixties ergens herdacht worden. En herkennen de massahysterie ook wel die bij het verschijnen van figuurtjes als Justin Bieber als een pandemie om zich heen slaat. Maar wie de vroege jaren 60 meemaakte, zal kunnen getuigen dat er toen in dit land, en trouwens in vrijwel alle andere landen, een vriendelijke obsessie ontstaan was voor all things Beatles. Op school ging het daar altijd over: de leerlingen waren voor, de leraars tegen. Thuis ging het voornamelijk over hun haar: schandalig en te lang en 'durf zo niet naar huis te komen'. Daar stond dan weer tegenover dat als je het van je ouders kort moest houden, je bij de Bon Marché of de Innovation wel handige pruiken kon kopen waarmee je in een mum John, Paul, George of Ringo kon worden. Je kon er ook Beatles-popjes kopen, of Beatles-kopjes voor thee of koffie, of handdoeken, bedspreien en ander nutteloos huisgerief.

Op de cover van de eerste Humo die ik ooit met mijn eigen zakgeld kocht, stonden The Beatles te blinken. Maar van enige mania was bij mij toch slechts sprake nadat ik mij mentaal overgeleverd had aan de onnavolgbare reeks hits die zij tussen 1962 en 1970 loslieten op de wereld. Die tsunami staat goed gedocumenteerd op de compilatie-lp '1' (2000). Om u te doen watertanden geef ik de 27 tracks maar allemaal mee: 'Love Me Do', 'From Me to You', 'She Loves You', 'I Want to Hold Your Hand', 'Can't Buy Me Love', 'A Hard Day's Night', 'I Feel Fine', 'Eight Days a Week', 'Ticket to Ride', 'Help!', 'Yesterday', 'Day Tripper', 'We Can Work It Out', 'Paperback Writer', 'Yellow Submarine', 'Eleanor Rigby', 'Penny Lane', 'All You Need Is Love', 'Hello, Goodbye', 'Lady Madonna', 'Hey Jude', 'Get Back', 'The Ballad of John and Yoko', 'Something', 'Come Together', 'Let It Be', 'The Long and Winding Road'. Ik kan ze na al die jaren en ontelbare beluisteringen nog allemaal goed tot zeer goed verdragen, al zou ik liegen als ik schreef dat een dag zonder 'Yellow Submarine' of 'The Long and Winding Road' voor mij een dag niet geleefd zou betekenen. Mijn eigen troetels zijn: 'Love Me Do', 'I Want to Hold Your Hand', 'Penny Lane', 'Get Back', 'I Feel Fine', 'We Can Work It Out', 'Eight Days a Week' en 'Something'.

Maar hoe heerlijk hun singles ook waren, toch was het medio jaren 60 al overduidelijk dat de drager die de muziek van The Beatles het best tot haar recht zou doen komen de zogenaamde long playing was, kortweg de lp en in hun geval ook weleens de dubbel-lp. Weliswaar konden langspeelplaten in die tijd en om technische redenen vaak niet meer dan een kwartier muziek per kant verdragen. Wat goed was. Zeker toen bleek dat ze vanaf de komst van de cd vaak volgestouwd werden met allerhande middelmatige bonustracks en talrijke alternatieve takes, tot de vervelingsdood erop volgde.

Beatlemania heeft er ook mee te maken dat The Beatles niet zo'n hele lange opvoeringsgeschiedenis hebben als liveband. Ze vonden het gewoon al snel niet meer leuk dat dolenthousiaste fans altijd maar hun toen nog zwakke PA system overschreeuwden. En ze waren ook met heel andere dingen bezig. Ze ontstegen de popmuziek en werden als het ware grondleggers van de moderne en volgens sommigen volwassen rock. Waarover volgende week beslist veel meer.

Volgende week Yeah! Yeah! Yeah! (Part Two)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234