null Beeld Studio Brussel
Beeld Studio Brussel

For Those About to Rock More

‘Of Billie Eilish de nieuwe Kurt Cobain is? Ze is vooral de nieuwe Billie Eilish’: Stijn Van de Voorde eert muzikale vrouwen

Na zijn succesvolle zaalshow For Those About to Rock I Salute You keert Stijn Van de Voorde terug met For Those About to Rock More, een voorstelling waarin muzikale vrouwen de hoofdrol vertolken. Hij licht al vijf tipjes van de sluier op. ‘Als je in Word ‘gitariste’ typt, krijg je nog steeds een foutmelding.’

Ewoud Ceulemans

1. De bassistes

STIJN VAN DE VOORDE «Ik heb het niet alléén over vrouwen - dat wilde ik niet doen, dat vind ik raar en betuttelend. Dan lijkt het alsof je een statement wilt maken als man, en dat vind ik niet nodig. Maar in mijn vorige show zaten nauwelijks vrouwen, of toch zeer weinig. Dat was uiteraard geen bewuste keuze, maar toen iemand mij daar attent op maakte - en dat gebeurde vrij snel - dacht ik: dat is eigenlijk wel waar. Het is niet zo dat ik geen vrouwelijke muzikanten interessant vind. Er staan er heel veel in mijn kast.

»Maar zo ben ik daar wel over beginnen na te denken: als het gaat over de muziekgeschiedenis, en vooral die van de vorige eeuw, zijn er echt fantastische voorbeelden van platen die door vrouwen gemaakt zijn. Maar vrouwen hebben in de vorige eeuw ook geen hoofdrol gehad.

»Vroeger speelde Kim Gordon bas bij Sonic Youth, en Kim Deal bij Pixies - het waren allemaal bassistes (lacht). Ik lach vaak met bassisten, ook al weet ik dat de bas een belangrijk onderdeel is van een band, maar dat kwam toch over als: de bas mocht nog net, maar drum of gitaar, of een meer aanwezig instrument, niet.

»Voor alle duidelijkheid: ik onderschat hén niet. Ook D’Arcy bij Smashing Pumpkins en Tina Weymouth bij Talking Heads zijn heel belangrijk geweest. Maar het leek wel dat, als een vrouw mee mocht spelen bij een mannelijke band, ze alleen bas mochten spelen. Dat is niet meer van deze tijd. De tijd dat mensen raar opkeken als Karen Carpenter achter een drumstel zat, is echt wel voorbij. Maar een all female band wordt op de radio nog altijd zó aangekondigd, en je kunt je niet voorstellen dat we dat ook bij een volledig mannelijke band zouden doen. En als je in Word ‘gitarist’ intikt, is er geen probleem, maar bij ‘gitariste’ krijg je een foutmelding, zo’n rood lijntje dat het woord niet herkend wordt. Ik denk niet dat dat een maatschappelijk statement van Word is, maar het toont dat we een aantal dingen nog niet gewoon zijn.»

Kim Deal op Pukkelpop 2005. Beeld Getty Images
Kim Deal op Pukkelpop 2005.Beeld Getty Images

2. De riot grrrls

Kim Gordon was natuurlijk méér dan gewoon de bassiste van Sonic Youth: ze deelde de lead vocals met haar toenmalige echtgenoot Thurston Moore, was hét gezicht van de band, en hield zich buiten Sonic Youth ook bezig met beeldende kunst en het verleggen van grenzen in het algemeen.

VAN DE VOORDE «Ik vond haar biografie ‘Girl in a Band’ eigenlijk een raar boek, omdat het echt een afrekening was met Thurston Moore. Maar ze komt uit een heel interessante scene, die van de riot grrrl. Zij en artiesten als Kathleen Hanna van Bikini Kill hebben in de vroege jaren 90 een punt gemaakt: wij kunnen als vrouwen ook punk zijn.

»De muziek die ze toen maakten, was niet altijd evident, en er zijn weinig mensen die drie nummers van Bikini Kill kunnen opnoemen, maar ze hebben wel impact gehad. Ik was toen ook grote fan van Sonic Youth en platen als ‘Dirty’, en op hetzelfde moment had je Juliana Hatfield, die bij The Lemonheads speelde en daarna The Juliana Hatfield Three oprichtte. Die bands, dat wás echt iets in de vroege jaren 90. In 1993 ging ik voor het eerst naar Pukkelpop, en The Breeders (de band van Kim en Kelley Deal, red.) speelden daar toen: ik vond dat echt heel cool. Smashing Pumpkins, met D’Arcy, waren er toen ook.”

»Kathleen Hanna heeft ooit een ‘anti-magazine’ gemaakt, gericht tegen Evan Dando van The Lemonheads - op dat moment een van de populairste figuren in de muziek. Die mens had niemand iets misdaan, maar Hanna wilde daartegen zijn, omdat hij een man was. Ik denk soms dat ze wel wat te ver gingen, maar dat moest misschien ook. Nu is dat wat genormaliseerd, denk ik. In het laatste interview dat ik met Kim Gordon las, was ze ook gematigder dan vroeger. Maar ik snap wel dat dat erbij hoorde: als je iets wil veranderen, móét je extreem zijn.

»Kathleen Hanna is nu overigens getrouwd met Ad-Rock van de Beastie Boys. In de jaren 80 hebben zij nog getourd met vrouwen in kooien en een opblaasbare piemel op het podium - dat was puur macho. Nadat Ad-Rock haar heeft leren kennen, zijn ze daarmee gestopt en hebben ze die opblaasbare piemel bij het grof huisvuil gezet (in realiteit zit de opblaasbare piemel ergens in een opslag in New Jersey, blijkt uit het autobiografische ‘Beastie Boys Book’, red.) De Beastie Boys, die vroeger seksistische übermacho’s waren, wilden nadien niet meer op dezelfde affiche staan als The Prodigy, omdat die een nummer hadden dat ‘Smack My Bitch Up’ heette.»

Kim Gordon in 2014. Beeld Getty Images for MOCA
Kim Gordon in 2014.Beeld Getty Images for MOCA

3. De pioniers

VAN DE VOORDE «In De Tijdloze stonden dit jaar zes vrouwen, en Fleetwood Mac rekenen we er dan ook nog bij. Hoe komt dat? Het antwoord is heel eenvoudig: omdat ze in een klimaat en een maatschappij leefden waarin dat niet aangemoedigd werd, om het voorzichtig uit te drukken. Maar het wordt dan wel interessant om te kijken naar degenen die er ondanks alles wel bovenuit gesprongen zijn, die toch iets hebben kunnen betekenen. Daar zitten goede en schone verhalen in, vind ik, die mensen nog niet zullen kennen.

»Mijn vader had niet zoveel platen, maar wel platen van Crosby, Stills, Nash & Young, The Beatles én ‘The Velvet Underground & Nico’. Ik hoorde altijd dat Nico meer de mascotte was van de band, dat Andy Warhol haar er daarom bij had gezet, en dat ze muzikaal niet zo veel betekend had. Maar dat is natuurlijk niet waar.

»Mijn vader had ook ‘Tapestry’, van Carole King. Toen ik dat leerde kennen, merkte ik: dat is een perfecte popplaat. Zij heeft al die nummers geschreven, en haar versie van ‘You Make Me Feel Like a Natural Woman’ is eigenlijk minstens zo goed als die van Aretha Franklin. Het is raar om te zeggen in haar geval, want ‘Tapestry’ was een million seller en een van de best verkochte platen van dat jaar, en Carole King heeft voor die plaat als eerste vrouw een Grammy Award gewonnen voor Beste album, maar toch zijn er niet meer veel mensen die haar kennen. Terwijl zij heel belangrijk geweest is: ze is een van de coolste vrouwen uit de muziekgeschiedenis. En ‘Tapestry’ is een van de eerste platen die een vrouw heeft gemaakt die ik mij kan herinneren.

»Er zijn de laatste vijf jaar veel docu’s gemaakt over vrouwen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van een genre. Denk maar aan iemand als Sister Rosetta Tharpe, een zwarte gitariste die uit de gospel kwam. Hoe zij in de jaren 40 gitaar speelde, dat was echt rock-’n-roll, maar dat wordt snel vergeten. Het gaat altijd over de ‘king of rock-’n-roll’, en dat zijn de witte mannen uit de jaren 50, zoals Bill Haley of Elvis Presley. Maar zij hebben zelf altijd gezegd dat Sister Rosetta Tharpe een van hun voorbeelden was. Ik toon in de show ook een fragment van haar, en als je haar in 1952 gitaar ziet spelen, dat is net zoals Chuck Berry of de gitarist van Elvis dat nadien deden.

»Er is ook Clara Rockmore. Ze was violiste, maar is nadien uitgegroeid tot één van de eerste echte theremin-speelsters. (Theremin is een elektronisch instrument dat bespeeld wordt zonder het aan te raken, red.) Dat instrument is eigenlijk verschrikkelijk om naar te luisteren, maar ze doet het wel heel cool. Ze zit ook in ‘Sisters with Transistors’, een documentaire over het belang van vrouwen in de ontwikkeling van elektronische muziek. En er is Nadja Salerno-Sollenberg, een violiste uit de jaren 90, die een van de moeilijkste vioolcomposities ooit speelde kort nadat ze uit het leven had proberen te stappen. Dat wordt gezien als één van de meest crazy momenten uit de muziekgeschiedenis, en ik geloof dat ook wel. Je ziet dat zij vandaag meer aandacht krijgen, en de credits die ze verdienen.»

Sharon Osbourne. Beeld GC Images
Sharon Osbourne.Beeld GC Images

4. De managers

VAN DE VOORDE «Er komen ook mannen in de voorstelling - laten we zeggen dat de verdeling ongeveer 80-20 procent is. Maar ik wilde het niet hebben over vrouwen als muze voor mannelijke artiesten, maar wel over vrouwen als managers. De vrouw van Dick Dale, bijvoorbeeld, of Linda Ramone. En Sharon Osbourne is het beste voorbeeld: het idee om in de vroege jaren 2000 met MTV ‘The Osbournes’ te maken, komt van haar. Ozzy Osbourne stelde op dat moment niet meer zo veel voor, maar door de manier waarop Sharon dat heeft aangepakt ontstond er iets als Ozzfest en kon hij in de grootste arena’s ter wereld gaan optreden met bands als Tool of Iron Maiden in het voorprogramma. Plots was Ozzy Osbourne weer een van de grootste rocksterren op aarde. Door een realitysoap die zijn vrouw had bedacht.

»Ik zeg niet dat alles nu perfect evenwichtig is, zeker niet, en platenfirma’s zullen nog steeds grotendeels een mannenwereld zijn. Maar ook daar komt verandering in. Bij het begin van de voorstelling toon ik een overzicht van een aantal decennia, met de best verkochte plaat van elk jaar. In de jaren 70 is er één plaat, Rumours van Fleetwood Mac in 1977, waarvan je kunt zeggen: daarbij hebben vrouwen een belangrijke rol gespeeld, en voor de rest zijn het allemaal mannen. Als je dat vergelijkt met de best verkochte platen tussen 2010 en 2020, zijn er zeven jaar waarin de best verkochte plaat door een vrouw is gemaakt. En dan zijn het nog niet eens Beyoncé of Lady Gaga

Billie Eilish afgelopen weekend in New York. Van de Voorde: '‘Of Billie Eilish echt de nieuwe Kurt Cobain is? Ik denk dat Billie Eilish vooral de nieuwe Billie Eilish is.’ Beeld NYT
Billie Eilish afgelopen weekend in New York. Van de Voorde: '‘Of Billie Eilish echt de nieuwe Kurt Cobain is? Ik denk dat Billie Eilish vooral de nieuwe Billie Eilish is.’Beeld NYT

5. De evolutie

VAN DE VOORDE «In de vorige show lachte ik een beetje met hoe het is om muziekjournalist te zijn. Ik heb uiteraard ook best wel wat vrouwen geïnterviewd, en een aantal daarvan zitten ook in de show, zoals Haim, Billie Eilish en Jennifer Batten, de gitariste van Michael Jackson. Zij was een van de eerste vrouwen die ik op tv zag waarbij ik besefte: vrouwen kunnen ook gitaarsolo’s spelen. Dat zijn figuren die belangrijk zijn geweest.

»Er zitten heel veel figuren en in de show, en ik heb geprobeerd om daar wat een logische rode draad in te vinden - het gaat echt van Fanny Mendelssohn in de 19de eeuw tot Billie Eilish nu. Er zijn veel parallellen te trekken, en het wordt ook duidelijk dat er heel veel beterschap is, zelfs vergeleken met 20 of 25 jaar geleden. En dat is maar goed ook.

»In de 19de eeuw maakten Felix en Fanny Mendelssohn samen stukken, maar het was niet de bedoeling dat die onder háár naam uitkwamen - dat gebeurde toen niet. Net zoals bij The Carpenters eigenlijk: Karen Carpenter drumde en zong, maar het was toch vooral Richard Carpenter die de aandacht kreeg. Bij Billie Eilish en haar broer Finneas is dat helemaal anders: zíj is het boegbeeld, en veel mensen weten niet dat Finneas daar ook achter zit.

»Toen ik Billie Eilish interviewde, was ze nog maar 19, maar bij alles waarover ze praatte - of het nu over muziek of over het leven ging - was ik echt onder de indruk. Een 19-jarige die op zo’n manier praat, dat zie je niet zo vaak. En als je haar een domme vraag stelt, zal je snel een scherp antwoord terugkrijgen.

»Of Billie Eilish echt de nieuwe Kurt Cobain is? Ik denk dat Billie Eilish, uiteraard, vooral de nieuwe Billie Eilish is. Maar de vergelijking tussen Kurt Cobain en Billie Eilish werd als eerste gemaakt door Dave Grohl. Omdat de manier waarop ze omgaat met de wereld waarin ze leeft en de muziek die ze nu maakt, even rock-’n-roll is als de manier waarop Cobain dat deed. Ze is ook altijd heel open geweest over haar struggles, nog meer dan Kurt Cobain. Ze maakt muziek vanuit haar slaapkamer, zoals Kurt Cobain dat ook deed. En ‘Nevermind’ was popmuziek die ‘anders’ klonk. De muziek die Billie Eilish maakt, is dat ook: het is popmuziek, het is breed toegankelijk, maar het is heel uniek en herkenbaar. Dus ik begrijp die vergelijking wel. Zij is rock-’n-roll anno 2023.»

For Those About to Rock More, nu op tournee door Vlaanderen.

(DM)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234