'Het is niet omdat ik in de schijnwerpers sta, dat ik geen haat meer voel'

Topplaat

Precies vijf jaar geleden verscheen het meesterwerk 'To Pimp a Butterfly’ van Kendrick Lamar

De plaat van het jaar 2015 begint met vinylgekraak en met een sample van ‘Every Nigger Is a Star’, een reggaesong uit 1973. De plaat eindigt in de indrukwekkende leegte die volgt op een emotioneel vraaggesprek: de interviewee is niemand minder dan Tupac Shakur, in 1996 overleden, maar nooit eerder zo indrukwekkend back from the dead.

Onderstaand artikel over de plaat verscheen oorspronkelijk 29 december 2015: 

De eerste beluistering van ‘good kid, m.A.A.d. city’ (Lamars vorige plaat uit 2012) herinneren wij ons nog heel goed. Wij hebben lang gedacht dat er nooit een hiphopplaat van de westkust zou komen met de dichtheid van de New Yorkse meesterwerken. Omdat er gewoon geen stad aan de westkust is die zo dichtbevolkt is als New York. In New Yorkse hiphop hoor je overal treinen onder of boven rijden. Wij hebben nooit expliciet boel gezocht met de mensen van N.W.A., die straight outta Compton in LA komen. We hebben wel altijd gevonden dat onze New Yorkse helden net iets meer bokes choco hadden gegeten. Maar toen kwam Kendrick Lamar: ‘good kid, m.A.A.d. city’ is een neerslag van ’s mans jeugd en volwassenwording in het door bendegeweld en gangstarap berucht geworden Compton. In de song ‘m.a.a.d city’ is de ‘Yawk! Yawk! Yawk! Yawk!’ een imitatie van het machinegeweer van een drive-by shooting. ‘Fuck who you know! / Where you from my nigga?’ betekent dan weer: het kan niemand schelen hoe belangrijk of rijk je bent, als je van een andere wijk of gang bent: ophoepelen! En er is de schitterende zin ‘If Pirus and Crips all got along / They’d probably gun me down by the end of this song’.

Pirus and Crips. De Pirus Bloods dragen rood, de Crips-kleur is blauw. In september 2014 zien we twee rivaliserendebendehanden een hartje maken op de hoes van de vooruitgeschoven single ‘i’ (kleine letter). ‘i’ klinkt zo happy als Pharrell Williams die zijn favoriet ontbijt op heeft en uitkijkt naar een zomerdag op het strand. ‘i’ bevat een sample van The Isley Brothers. Lamar is Ronald Isley eigenhandig toestemming gaan vragen om ’m te bestelen, en krijgt The Isleys uiteindelijk mee de studio in. ‘i’ wordt hier en daar wat te melig en te akoestisch gevonden. Er wordt zelfs de spot gedreven met het vrolijke ‘I love myself’-refrein.

Kendrick Lamar «Het is de beste song die ik ooit heb geschreven. Ik had in geen miljoen jaar kunnen denken dat ik ooit zo’n positief geluid zou laten horen. Mijn homies hadden het evenmin zien aankomen. Maar zij respecteren wat ik doe, en dat is me meer waard dan al die negatieve kritiek.»

De versie van ‘i’ die op ‘To Pimp a Butterfly’ terechtkomt, klinkt anders. De sfeer is die van live hiphop. Er is publiek opgetrommeld in de studio. In de speech die Lamar geeft, hoor je dat het hem menens is: het bendegeweld moet echt ophouden.

Lamar «Het is niet omdat ik in de schijnwerpers sta, dat ik geen haat meer voel. Als iemand me tijdens het touren belt om te melden dat twee van mijn homeboys zijn omgebracht, en dat die en die het gedaan hebben, voel ik identiek dezelfde haat als vroeger. Denk je dat het makkelijk is om die daders als mensen te behandelen?»

De tweede single heet ‘The Blacker the Berry’. Het is een hete bakpan vol haat en woede. Voorbeelden? ‘You hate me, don’t you? / You hate my people / Your plan is to terminate my culture’. En ook: ‘I’m black as the heart of a fuckin’ Aryan’. De song werd in 2012 bedacht, net nadat de 17-jarige Trayvon Martin in Florida werd doodgeschoten, en de dader – een latino – werd vrijgelaten. Het machtige dancehallrefein van Assassin zorgt er helemaal voor dat je je als bleekscheet beleefd beperkt tot meeluisteren met deze telefonische vergadering binnen de zwarte gemeenschap. Maar ook hier toont Lamar zijn slimme, zachte, moedige, gematigde en vroegwijze kant. Tot drie keer toe noemt hij zichzelf in de song de grootste hypocriet van 2015, en aan het eind weet je waarom. Want hoe kan hij – bedenkt Lamar – Amerika bekritiseren omdat het jonge zwarte mannen vermoordt, als jonge zwarte mannen ook mekaar volop vermoorden? Hij wordt een nestbevuiler genoemd. Van victim blaming beschuldigd. En zelfs ronduit dom bevonden.

Lamar «Ik vergeef het hen. Punt.»

Kendricks nieuwe jazz

In 2011 rapte Lamar op de jazztrack ‘Ab-Soul’s Outro’: ‘I’m not the next pop star, I’m not the next socially aware rapper / I am a human motherfucking being over dope ass instrumentation’. Om pal daarna te melden: ‘Now fuck ’em up Terrace’. De Terrace die de boel daar moest upfucken op de saxofoon is Terrace Martin, die er ook bij is op ‘To Pimp a Butterfly’. Mét opnieuw dope ass instrumentation! Maar die wordt vandaag niet meer door één man geleverd.

Lamar «Deze plaat heeft verschillende thema’s. Er zit zelfs een rode draad in, via een tekst die ik een paar keer herneem en telkens aanvul. Ik herinner me perfect het moment in het laboratorium waarop die wereld is ontstaan. Het was toen al die muzikanten in de studio binnenkwamen, en ik begon in te zien dat ik met hen wilde freestylen en improviseren. Soms jamden we tien à vijftien uur aan een stuk, vertrekkend van kleine skeletten van songs die al waren uitgeschreven. Dan verzonnen we er onderweg hooks en bruggetjes bij, en daar kwamen demo’s van waar ik de volgende dag andere rhymes bovenop dropte. Als je al die muzikanten bijeenbrengt, gaat het ook vanzelf theatraler klinken. Mensen komen binnen en zeggen: ‘Dat klinkt als een film.’ You feel me?»

Voor het jazzluik tekent onder meer pianist Robert Glasper, iemand die net als Terrace Martin altijd met één been in de jazz heeft gestaan en met het andere in de hiphop. Saxofonist Kamasi Washington en bassist Thundercat kennen elkaar via ‘You’re Dead’ van Flying Lotus, en via de Snoopadelics, de groep van Snoop Dogg. Of van nog eerder: ze werden als middelbare scholieren allebei uitverkoren voor de landelijke all-star jazz bands.

Kamasi Washington «Toen ik de ritmes hoorde die Kendrick voor ‘For Free?’ had gemaakt, dacht ik: ‘Die man zit al jaren in de jazz.’ Maar Terrace vertelde me dat hij ’m pas onlangs naar ‘A Love Supreme’ van John Coltrane had doen luisteren. Dat vond ik verbijsterend. Ik dacht: ‘Wat zou Kendrick spelen: trompet of bas? En hoe heeft hij dat al die jaren voor zijn omgeving kunnen verborgen houden?’ We hebben veel van die intense sixtiesjazz gespeeld, die mensen associëren met Coltrane en met de hoogdagen van de Civil Rights-beweging. En Kendrick ondertussen maar roepen: ‘Meer van dat vuur!’ Nu goed, er is ook veel muziek weggelaten. Dat heb je met hiphoppers.»

Een meesterwerk van 0

In juni 2015 opent Kendrick Lamar met het aanstekelijke ‘Alright’ de Black Entertainment Television Awards. Lamar staat bovenop een politiewagen, en die ziet er enigszins vernield uit. De song bevat een zin waarin niet veel liefde voor de flikken zit: ‘We hate po-po / Wanna kill us dead in the street fo sho’. Het tv-optreden creëert een rel in een talkshow van Fox TV. Ene Geraldo Rivera vindt de tekst ‘not helpful at all’. Hij laat weten dat ‘dit soort hiphop de jongste jaren meer schade heeft berokkend aan jonge Afro-Amerikanen dan racisme’.

Als Lamar op 2 juli naar Europa afreist, staan er veel camera’s bij Los Angeles International Airport opgesteld. Hij moet uitleggen dat de song vooral positief bedoeld is. Sommige mensen slagen er blijkbaar in náást het veelvuldig herhaalde ‘We gon be alright’ te luisteren. ‘Alright’ zal in de maanden die volgen een paar keer opduiken als protestlied tijdens sit-ins naar aanleiding van het zoveelste bericht over raciaal geweld waar blanke agenten bij betrokken zijn.

Op 9 juli staat Lamar op Les Ardentes, in Luik, in een park met zicht op de Maas. Met Lamars korte, maar superbe jazz-en-funkperformance in de tv-show ‘Colbert Report’ nog in het geheugen – Thundercat op bas, Terrace Martin op altsax, de goddelijke backings van Bilal en Anna Wise – is het in Luik te veel een ordinaire hiphopshow. Komt daarbij: Lamar brengt amper drie songs van zijn nieuwe plaat: ‘i’, ‘King Kunta’ en de hymne ‘Alright’. De spectaculaire voortgang der dingen is in Luik in geen velden of wegen te bespeuren, maar geeft in september wél opnieuw present in ‘The Late Show with Stephen Colbert’, in de gedaante van een medley van vier songs met alle vette funk en freakjazz erop en eraan.

Lamar treedt in oktober in Washington op met een filharmonisch orkest: nog nooit zo lang naar belachelijk crappy opnamen zitten luisteren op YouTube. Hij heeft met Prince gejamd. Aan de single ‘Black Star’ van zijn binnenkort te verschijnen nieuwe plaat is te horen dat Lamar voor David Bowie veel inspiratie in één keer was.

Voor Barack Obama is ‘How Much a Dollar Cost’ (het verslag van een confronterende ontmoeting met een dakloze in Zuid-Afrika) de song van het jaar. Niet slecht als je weet dat Lamar in ‘Hood Politics’ – de song die er op de plaat net voor komt – niet mals is voor de president. Of kijk gewoon eens naar de hoes: Lamars homies poseren uitgelaten voor het Witte Huis, hun trofee is een blanke, dode rechter.

Tot 15 maart 2016 blijft ‘To Pimp a Butterfly’ een Meesterwerk Van 0 Jaar. Ons plan van daar af: in slow motion tot 10 tellen, en als we bij 5 zijn aanbeland voor het eerst controleren of de tand des tijds al is komen aankloppen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234