'Mijn vrouw heeft me een bankkaart gegeven: om de zoveel tijd zet ze er een bepaald bedrag op, en daar moet ik het mee doen. Vind ik prima' Beeld Martin Godwin
'Mijn vrouw heeft me een bankkaart gegeven: om de zoveel tijd zet ze er een bepaald bedrag op, en daar moet ik het mee doen. Vind ik prima'Beeld Martin Godwin

interviewShaun Ryder

Shaun Ryder: ‘Ik twijfel er niet aan: heroïne heeft me gered’

Shaun Ryder (59) was in de jaren 80 en 90 wat Keith Richards in de jaren 60 en 70 was: lelijk, wild, chronisch high, de vleesgeworden chaos. En boegbeeld van wat anderhalve zomer lang de opwindendste liveband ter wereld was: Happy Mondays. Door ziektes, schulden, creatieve droogte en ontwenningskuren lijkt hij nu eerder de Sam Gooris van Groot-Manchester: een hart van goud, olijk van inborst, populair op tv, maar muzikaal niet meer de relevantste. Soloplaat ‘Visits from Future Technology’ moet dat beeld bijsturen. ‘Mensen vragen soms of ik niet liever opnieuw in onze zogezegde hoogdagen zou leven. Nee dus.’

Shaun Ryder beweert ‘honderden keren’ te zijn gearresteerd, meestal voor drugs. Welke andere rockster kreeg op het hoogtepunt van zijn roem een uppercut van zijn eigen vader, tijdens een concert op Wembley, óp het podium? (Aanleiding: Shaun had hem net ontheven van zijn functie als chef-roadie.) Het Britse Channel 4 bande hem van het scherm omdat hij te vaak vloekte. Toen ze eerder dit jaar een eenmalige uitzondering maakten voor een ‘Kom op tegen Kanker’-achtige show, vloekte hij meteen 121 keer in 10 minuten.

Zijn nieuwe soloplaat, de eerste sinds 2003, is typisch Shaun Ryder: surreële poëzie en (redelijk) scherpe maatschappijkritiek, maar genoeg cartooneske melodieën en vrolijke onzin om de ernst meteen te ontmantelen.

– Je hebt de songs op ‘Visits from Future Technology’ al meer dan tien jaar geleden opgenomen.

SHAUN RYDER (knikt) «Ja. Een deel thuis in Manchester en de rest in Venice Beach, Californië: daar woont Sunny Levine, de producer. Meteen na de laatste opnames ben ik de jungle ingetrokken.»

– Dat was voor je deelname aan ‘I’m a Celebrity… Get Me Out of Here’, een Brits realityprogramma waarin B-beroemdheden in het oerwoud worden achtergelaten. Je droge humor maakte jou populair bij bevolkingslagen die je vroeger links hadden laten liggen. Een raar gevoel?

RYDER «Zeker.»

– Je werd als het ware aaibaar, terwijl je vroeger als gevaarlijk beschouwd werd.

RYDER (haalt de schouders op) «Ik heb een paar domme dingen gedaan, ja, maar we waren jong en we deden wat jonge mensen doen. We deden daar ook niet geheimzinnig over. Ik was een fucking heroïneverslaafde, anderen in Happy Mondays waren eerder coke- en crackheads. Samen smokkelden we op bijna wekelijkse basis grote hoeveelheden drugs de grens over. Wél altijd voor eigen gebruik.»

Met Happy Mondays (2de van rechts). ‘Samen smokkelden we op bijna wekelijkse basis grote hoeveelheden drugs de grens over. Wél altijd voor eigen gebruik.’ Beeld rv
Met Happy Mondays (2de van rechts). ‘Samen smokkelden we op bijna wekelijkse basis grote hoeveelheden drugs de grens over. Wél altijd voor eigen gebruik.’Beeld rv

– Verder terug in de tijd: tijdens je tienerjaren werkte je als postboy of koerier.

RYDER (afgeleid) «De late jaren 70... Wat een tijd om jong te zijn! Het centrum van Manchester zag er toen nog écht uit als in een aflevering van ‘The Sweeney’ (Britse politieserie met de jonge John ‘Morse’ Thaw in de hoofdrol, red.). (Mijmerend) ’s Middags lunchen in de pub – dat was toen nog met topless strippers met van die kwastjes over hun tepels: in een gewone pub! Soms trokken we met onze bestelwagen naar de laadperrons van het station, waar we hem volstopten met jeans, schoenen, allemaal luxeproducten die bedoeld waren voor Manchester Arndale, een gigantisch shoppingcenter. Nooit betrapt. Eén van de beste periodes van mijn leven.»

– Hoe oud was je toen?

RYDER «Dertien ongeveer.»

– Euh, oké. Op de schoolbanken zat je nooit goed in je vel.

RYDER «Ik had wat ze nu ADHD noemen. Ik wist dat toen natuurlijk nog niet, maar het verklaart wel alles. Eigenlijk voelde ik me chronisch ongemakkelijk op school. Fysiek ongemakkelijk, bedoel ik. Alsof ik mijn onderbroek omgekeerd aanhad, zodat de voorkant diep in mijn bilnaad trok en de achterkant veel te ruim rond mijn lul gedraaid zat.»

– Bekend is dat je pas op je 28ste écht het alfabet hebt geleerd.

RYDER (knikt) «A, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k... l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w... Zoiets?

»Onderwijs is dingen onthouden, maar door mijn ADHD kon ik níéts onthouden. Dus had ik ook niets aan school. De werkwereld voelde veel natuurlijker aan. Logischer. Rond mijn 17de werd ik van koerier tot postbode gepromoveerd. Ik ben altijd een buffelaar geweest, bij de post en in mijn dagen als popster: we feestten hard, maar we werkten godverdomme minstens even hard.»

– Nu klink je een beetje als een yuppie.

RYDER «Dat mag. Niet voor niets heeft Margaret Thatcher Happy Mondays mee opgericht (grijnst). De band heeft een kans gekregen dankzij één van haar initiatieven om meer mensen aan het werk te krijgen (het Enterprise Allowance Scheme van de conservatieve premier hielp al wie een eigen zaak wilde opstarten, wat veel jonge labels ten goede kwam, red.). Met een deel van het geld dat we zo kregen, hebben we wel drugs gekocht, maar toch!»

TABLOIDVOER

– Je hebt meer dan twintig jaar aan de heroïne gezeten. ‘Het was als een medicijn voor me,’ zei je daar later over.

RYDER (schouderophalend) «In mijn ADHD-dagen voelde ik me pas normaal – meer mens, zeg maar – als ik heroïne had genomen. Ik werd er rustig van. Pas op, heroïne is natuurlijk het slechtste van het slechtste. Ongezond en extreem gevaarlijk. Aan de jonge mensen die dit lezen: begin er niet aan! Maar in mijn situatie, destijds... Als ik niet jaren aan een stuk heroïne had genomen, leefde ik nu niet meer. Of was ik in de gevangenis beland.»

– De heroïne heeft je gered?

RYDER «Ik twijfel er niet aan. Door die drug verdween ook mijn behoefte om de boel op stelten te zetten.»

– Klopt het gerucht dat jij destijds de allereerste xtc-pil in Groot-Manchester verkocht?

RYDER (droog) «Als ik het niet zelf was, zal het wel iemand geweest zijn die ik kende.»

– Je hebt Happy Mondays opgericht in 1980, later tekenden jullie een contract bij Factory Records, de platenfirma van Tony Wilson. In 1990 stonden jullie in het BBC-muziekprogramma ‘Top of the Pops’: dat was altijd je droom geweest, je maatstaf voor succes.

RYDER «Wie groot genoeg was om in ‘Top of the Pops’ te staan, was plots zoveel méér dan het onderwerp van muziekbladen als NME en Melody Maker. Nee, dan schreven The Sun, The Mirror en andere tabloids over je. Niet dat dat béter was, maar het zei toch iets over je status.»

– In de jaren 90 was je de bekendste Britse drugsgebruiker. Samen met Bez, de danser en clown van Happy Mondays, nam je eens een jaar lang elke dag lsd. Volgens ‘Twisting My Melon’, je autobiografie uit 2011, slikte je xtc bij het ontbijt. En op een show op Glastonbury bereidde je je voor door jezelf op te sluiten in de bagageruimte van je tourbus en 48 uur heroïne te roken. Mís je de drugs?

RYDER (denkt na) «Nog niet.»

– Je hebt zes kinderen, nu tussen de 12 en 30 jaar oud. Houdt het je bezig dat zij misschien ooit met verslavingen zullen kampen?

RYDER «Vroeger had ik nee geantwoord, intussen ben ik volwassener. Uiteraard zou ik het aangenamer vinden als ze drugs helemaal links lieten liggen – wiet inbegrepen. Maar ik weet niet of dat erg waarschijnlijk is.»

– Na het succes van jullie derde plaat, ‘Pills ’N’ Thrills and Bellyaches’ uit 1990, en de hits ‘Step On’ en ‘Kinky Afro’ investeerde Factory Records fors: jullie werden naar Barbados gevlogen om een nieuwe plaat op te nemen.

RYDER «Ze dachten dat de afstand van Manchester ons zou helpen om bij de les te blijven. Which it didn’t, so we didn’t.»

– ‘Yes Please!’, plaat vier, flopte en veroorzaakte het bankroet van Factory. Zelf zat je tussen 1996 en 2012 in een gedwongen schuldafbetalingsplan.

RYDER (enigszins ontwijkend) «Ach, geld is voor mij nooit een reden geweest om muziek te maken.»

ARME JO

– Terug naar ‘Visits from Future Technology’. Waarom breng je nu een tien jaar oude soloplaat uit?

RYDER «Na ‘I’m a Celebrity’ had ik een nieuwe manager, en die vond het niet zo interessant om een plaat in de markt te zetten: ‘Je moet eerst nog wat vaker op televisie komen,’ zei hij. Tja.

»Tijdens één van de lockdowns, vorig jaar, heb ik die oude songs teruggevonden en heb ik het geluid opgepoetst. Ik had toch tijd genoeg. En het is nog een goeie plaat ook!»

– Bij momenten is ze zelfs autobiografisch.

RYDER «Echt?»

– De song ‘Pop Star’s Daughters’ bevat een waarschuwing: ‘Trouw nooit met de dochter van een popster.’ Gaat dat over één van je vier dochters, of over je eigen kortstondige huwelijk met Oriole Leitch, de dochter van sixtiesster Donovan, in 1993 en 1994?

RYDER «Het eerste. En in het bijzonder over Jael, die nu 30 is. Toen ik die song schreef was ze ongeveer 18. Na een ruzie met haar moeder was ze het thuis afgetrapt: ‘Get off my tits! Ik ga wel bij papa wonen. Van hem mag ik doen wat ik fucking wil doen!’ ‘Pop Star’s Daughters’ is een grap, een steek naar haar én naar Amelia, de dochter van mijn broer Paul (bassist bij Happy Mondays, red.).»

‘Ik ben altijd een buffelaar geweest, ook in mijn dagen als popster: we feestten hard, maar we werkten godverdomme minstens even hard.’ Beeld BELGAIMAGE
‘Ik ben altijd een buffelaar geweest, ook in mijn dagen als popster: we feestten hard, maar we werkten godverdomme minstens even hard.’Beeld BELGAIMAGE

– Zowel Happy Mondays als je andere groep Black Grape bestaat opnieuw in de oorspronkelijke bezetting. Jullie treden nog op en brengen sporadisch zelfs nieuwe muziek uit.

RYDER «Voor een stel ouwe rukkers doen we het niet slecht, hè.»

– Ben je nu eigenlijk rijk?

RYDER (spuwt een net genomen slok Guinness terug in zijn glas) «Ik? Nee. Ik ben niet platzak, maar ik barst ook niet bepaald van het geld. Geen slechte zaak, hoor, want ik weet toch nooit wat ik ermee moet aanvangen. Gelukkig heb ik iemand gevonden die er wél mee kan omgaan.»

– Je bedoelt Joanne, je derde vrouw?

RYDER «Ja. Ze heeft me een bankkaart gegeven: om de zoveel tijd zet ze er een bepaald bedrag op, en daar moet ik het mee doen. Vind ik prima. Ik ben te veel een boerenlul om mijn eigen financiën te beheren.»

– Wanneer heb je jezelf voor het laatst écht in de problemen gebracht?

RYDER «Al heel lang geleden. Niet meer sinds Jo me onder haar vleugels genomen heeft. Vroeger werkte ze als lerares voor kinderen met bijzondere zorgbehoeften, maar met mij heeft ze pas écht werk (grijnst). We kenden elkaar al voor ik bekend was. In de jaren 80 hebben we een tijdje met elkaar geflirt, we zijn een paar keer op date geweest, maar daar is niet meteen iets uit voortgekomen. Haar beste vriendin is toen trouwens wel getrouwd met mijn beste maat, Tony, die nu onterecht in een Turkse cel zit op verdenking van drugssmokkel – cocaïne met een straatwaarde van zogezegd 98 miljoen Britse pond.

»Maar goed, Jo weigerde iets ernstigs met mij te beginnen. Happy Mondays was net een beetje bekend aan het worden, en ze wist donders goed dat ik mijn lul nog volop achterna zou lopen. We bleven wel in dezelfde kringen rondhangen, hadden gemeenschappelijke vrienden. Rond mijn veertigste was ik een tijdje alleen, en toen is ze bij me ingetrokken (glimlacht).

»Zij was het ook die me hielp om van de heroïne af te raken. Drie jaar heeft dat geduurd, maar het is gelukt.»

– Zelf zeg je dat je heroïneconsumptie je nooit lichamelijke schade heeft berokkend. En je tanden dan?

RYDER «Helemaal kapot en vervangen door een vals gebit, maar dat komt door de crystal meth en de crack. En ik heb ook een nieuwe heup, maar dat zit gewoon in de familie: mijn moeder heeft er twéé gekregen.

»Met mijn gezondheid ging alles min of meer oké tot ik al tien jaar van de heroïne af was. Ik was 53 toen ik mijn eerste paniekaanval kreeg. (Blaast) Goed dat die niet eerder gekomen is: als ik op mijn 23ste al paniekaanvallen had gehad, had ik een kruis over mijn carrière mogen maken. Ik ben een hele tijd bang voor mijn eigen schaduw geweest.»

– Rond die tijd daalde plots ook het testosteronlevel in je bloed drastisch.

RYDER «Eerst gaven ze me inspuitingen om dat te verhelpen, daarna kreeg ik een soort gel. Dat maakte mijn witte bloedcellen rood – of mijn rode bloedcellen wit, dat kan ook. Daardoor voelde het wel alsof ik door een soort menopauze ging. Ik was mezelf niet meer. In een paar weken tijd is toen ook al mijn haar uitgevallen, van top tot teen: alopecia.»

BALPIJN

Rond die tijd begon Ryder zichzelf Uncle Fester te noemen, naar het kaalhoofdige personage uit ‘The Addams Family’. De kaalheid verbergt hij sindsdien door een lichte vorm van tattoeëring op de scalp en boven zijn ogen.

RYDER «Valse kop haar, valse wenkbrauwen, valse tanden, valse heup. I’m the biggest fucking fake going! En een ongeluk komt nooit alleen, want iets later kreeg ik ineens uitwassen in mijn testikels. Goedaardige tumoren, maar bloody hell, ze deden pijn – als tandpijn in je ballen. En dán is er nog mijn schildklierprobleem. Ook niet om mee te lachen: zodra die klier niet meer meekan, gaat een mens opzwellen als een aardappel. Ik geef het maar mee.»

– Los van de gezondheidsproblemen: hoe bevalt ouder worden je?

RYDER «Ik heb er oprecht geen problemen mee. Ik ben gelukkig, nu. Mensen vragen soms of ik niet liever opnieuw in het verleden zou leven – onze zogezegde hoogdagen. Nee dus. Ik heb altijd graag geleefd, als twintiger maar evengoed als dertiger of als vijftiger. Volgend jaar word ik zestig, en daar kijk ik voorlopig niet naar uit. Ik vrees dat mijn lichaam dan nog sneller zal aftakelen.»

– Is het achteraf bekeken toch geen mirakel dat niemand van de Happy Mondays aan een overdosis is gestorven?

RYDER «Nee, want ik róókte mijn heroïne. Ik hield niet van injectienaalden, was bang dat ik luchtbellen in mijn aders zou spuiten of dat een vuile naald tot onheil zou leiden. We deden maar op, ja, maar nóóit nodeloos gevaarlijk.»

© The Times Magazine

‘Visits from Future Technology’ is uit bij SWRX Recordings.

Beluister hier onze playlist ‘Humo luistert’:

Schrijf je in op onze wekelijkse muzieknieuwsbrief:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234