Thom YorkeBeeld Radiohead

20 jaar'Kid A' van Radiohead

Thom Yorke: ‘Ik ben een nachtmerrie voor de anderen. De Hitler in mij wint altijd’

‘Kid A’ kwam 20 jaar geleden uit. Humo-journalist Gert Van Nieuwenhove sprak in die periode met frontman Thom Yorke. Herlees hier het interview. De bespreking  van ‘Kid A’ uit 2000  kunt u hier herlezen.

(Verschenen in Humo op 26 september 2000)

Hij wacht op jou in het park, zegt iemand. Hij heet Thom Yorke en zingt bij Radiohead, volgens Q Magazine ‘een groep waarin niet-muzikanten zouden willen spelen, als ze in een groep zouden zitten’. R.E.M. werd ook al zo omschreven. Radiohead is een groep die belangrijk wil zijn, en toch weer niet. Radiohead heeft ook een nieuwe identiteitskaart. 

Zie het zo: Einstürzende Neuhauten heeft een zanger die de groepsleden voorstelt als professoren in ruisonderdrukking of astrofysica. Sonic Youth heeft metershoge zelfgemaakte Big Appfe-films bij, zich om niet het woord New York op hun voorhoofd te moeten tatoeëren. Armand Van Helden en Sigur Ros vinden hun eigen dada-talen uit omdat er dan iets gebeurt. En Radiohead herken je aan hun eigen tent. En aan hun koppigheid, die ze zich eindelijk kunnen permitteren: ze willen bijvoorbeeld geen sponsoring meer, en ze brengen, in tijden waarin voor de nieuwe Madonna 1 miljoen dollar marketinggeld werd vrijgemaakt, geen singles en geen video’s uit. Sterk! Thom Yorke zit in de Botanique. Er zitten wel meer mannen met een zonnebril en onopvallende kledij op hun eentje op een bankje, dus het is even zoeken. We zitten in de bijna brandende namiddagzon. Een helikopter vliegt af en toe over. Voorts is het verrassend stil in Brussel. Het is zondag, en vlakbij staan de eerste trucks van de beste staking in tijden stil.

YORKE «Heb je die trucks daarstraks lawaai horen maken?»

HUMO Nee, ik ben hier pas.

YORKE «Een geweldig concert. We hadden het moeten opnemen.»

HUMO Hebben jullie op ‘Kid A’ veel geluiden van buitenaf gebruikt?

YORKE «Nee. Geen enkel, eigenlijk.»

HUMO Wat heb je de laatste twee jaar gedaan? Geen verwijzingen naar opnamen, muziek en beslommeringen die met Radiohead te maken hebben, alsjeblief.

YORKE «Ik heb gewandeld. Ik heb veel gereden. En ik heb in vuilnis zitten snuffelen. Ik heb ook vrienden gemaakt.»

HUMO Proficiat. Ik las dat je na ‘OK Computer’ de electronica van Autechre en Aphex Twin relevanter begon te vinden dan je eigen groep. Hoever ging je in twijfel?

YORKE «Veel te ver. (Lacht, daarna lange pauze) Je moet op z’n minst een beetje trots blijven op wat je gedaan hebt, anders kom je nooit vooruit. Dan kan je niet zien wat er is fout gelopen, of wat je gemist hebt.

»Toen ik haat begon te voelen voor onze oude platen, luisterde ik er gewoon niet meer naar. Ik dacht er niet meer aan. Ik voelde geen connectie meer met ’The Bends’ en ‘OK Computer’. Correctie: dat is iets anders dan haat. Als je je songs beu bent, ben je je songs beu, daar kan je niks aan doen. Ze nu opnieuw live spelen gaat trouwens weer.

»Ik heb momenten gehad dat ik de nieuwe demo’s door de kamer slingerde. Ik haatte onze nieuwe plaat `Kid A’ echt. Dat is niet alleen ongezond, het druist ook in tegen de manier van werken die Radiohead altijd heeft gehad. (Pauze) Eigenlijk komt het hier op neer: als ik mijn handen in de lucht gooi, en tegen iedereen uitkraam: Fuckin’ hell, we zijn zó fout bezig, we zijn al tien jaar in de verkeerde richting aan het rijden’, dan huh, it’s nog right… Not right at all

Man Can?

HUMO Toen jij geïnteresseerd raakte in electronica, en melodieën minder belangrijk ging vinden, was er dan tegelijk iemand in de groep die de andere kant op wilde, en die bijvoorbeeld 3-minuten-popsongs zonder veel franjes wilde schrijven?

YORKE «Ik weet het niet goed. Ik denk dat we allemaal zijn gaan rondzweven (lacht). Ik wilde niet beginnen waar we na ‘OK Computer’ waren gestopt. Ik weigerde gewoon. I wasn’t getting off on it. De emoties van toen waren er niet meer, ik had er geen band meer mee. Ik luisterde naar andere muziek, niet alleen electronische muziek, hoor. Ik draaide Charlie Mingus, en Can en andere Krautrock. Groepen als Hefner en Clinci vind ik geweldig.

»Op een dag wakker worden en beseffen dat je in muziek verdwaald bent die niets meer heeft te maken met wat jij hebt gedaan, is een serieuze headfuck. Toen ik de anderen dat vertelde, en wilde dat we meer die nieuwe richting uitgingen, ging het van: ‘Well, no’, dat heeft niks meer met onze geschiedenis te maken, dat is niet het pad dat we aan het bewandelen zijn, daar doen we niet aan mee.’ De muziek moest natuurlijk van iedereen komen, ik kon het gat niet zomaar opvullen met mijn trip, dat besefte ik wel. Ik had mijn inspiratie, en ik moest leren ook de anderen ruimte te gèven.»

HUMO De teksten van ‘Kid A’ zijn anders dan anders.

YORKE «Ja. Vroeger zong ik iets, en bouwden we de song rond de tekst. Nu maakte de tekst deel uit van het geheel.»

HUMO Het omgekeerde van vroeger dus.

YORKE «Eigenlijk wel. Het kwam omdat ik al jaren niet meer geïnteresseerd was in mijn stem. Het voelde aan alsof mijn stem iemand anders zijn eigendom was geworden. Ik wou ze niet meer gebruiken.»

HUMO (lachje)

YORKE (hoestje) «Welcome to the wonderfut world of..»

HUMO My pleasure. Op jullie website staat of stond een poëzietip van de dadaïst Tristan Tzara. ‘Neem een krantenartikel, knip alle woorden uit, gooi ze in een zak, neem ze één voor één eruit, en plak ze naast mekaar. Proficiat, u bent nu een dichter.’ Zijn er teksten die je op die manier hebt geschreven?

YORKE «Ja. Het was de oplossing voor mijn writer’s block. Ais grap had ik stukken tekst in een oude hoge hoed gestoken, en als ik vast zat, haalde ik er een zin uit, en dan kwam er vaak onmiddellijk een nieuw idee bij. ‘Idioteque’ is zo geschreven, de tekst stond in twee uur tijd op tape. Dat gaf me vertrouwen. Ik kon dezelfde avond nog naar huis, en voelde me goed. De teksten die op de plaat staan, zijn eigenlijk allemaal zo gemaakt. Het gaat nergens meer over.

»Ik heb ook songs geschreven concrete gebeurtenissen hoor, maar die teksten hebben ‘Kid A’ niet gehaald.»

HUMO Kan je je voorstellen dat mensen alles willen horen wat jullie hebben opgenomen?

YORKE «Ja, maar het zou onze dood zijn.»

HUMO Sorry, een grote selectie dan toch?

YORKE «Dat gaan we proberen. We willen af van de grote plaat waarop mensen lang moeten wachten, en van het eindeloze touren daartussen. Soms denk ik: we hebben drie jaar niks van ons laten horen, en nu krijgen jullie 45 minuten muziek. That’s pretty lama. Het is wat, eu, één minuut per maand?»

HUMO Goed gemiddelde.

YORKE (fel) «Jongens, we hebben onze minuut, let’s fuck off for the next month! Cool! (Lacht)»

Brain overload

HUMO De schilder David Hockney….

YORKE «Heb je zijn landschapsenreeks gezien?

»Die zijn een enorme invloed geweest op ‘Kid A’. Toen we aan het opnemen waren in Parijs, zijn onze hoesontwerper Stanley Donwood en ik tot driemaal toe naar zijn landschappententoonstelling geweest. Wat een kleuren! It totally blew our tits off .Ik ben ook opnieuw door een George Orwell-fase gegaan: ik heb veel van zijn boeken herlezen. Maar je ging iets over David Hockney vragen.»

HUMO Hij kan, vindt hij van zichzelf, niet goed handen schilderen, en stopt die dikwijls in de zakken van zijn modellen. Wat kan jij niet goed? 

YORKE « 0, wow. Acteren. Ik kan geen zin onthouden, en ik kan alleen mezelf zijn. En drummen. Drummen lijkt gemakkelijk als je op je eentje speelt, maar als er iemand meedoet, wordt het plotseling een nachtmerrie voor mij. En ik heb geen geduld. I’m a fuckin’ nightmare. Ik ga door spasmen als iemand het niet begrijpt bij de eerste take. Ik probeer elke dag opnieuw geduldiger en aardiger te worden, maar de Hitler in mij wint meestal.. Het komt ook omdat je altijd onder druk staat. Iemand lijkt de hele tijd te roepen: ‘Come on out!’ Remember, het kost je 100 pond per uur, jongen! Get it fuckin’ right!’»

HUMO Is dat ook wat je aantrok in de Aphex Twins dezer wereld? Die ten werken in hun eigen huisstudio, en hebben tijd zat om te knoeien.

YORKE «Zeer zeker. Ik heb het daar twee jaar lang met de anderen over gehad. Als je iets hebt opgenomen en het is totaal mislukt, dan zet je dat toch gewoon op een diskette, en je geeft het aan iemand anders om ermee te werken. Of je kan een week spenderen aan één geluidje. Wekenlang vreemde geluiden op tape zetten, dat vind ik zalig. We hadden rijen tapes. Zo werken is even belangrijk als een song schrijven op een akoestische gitaar.»

HUMO Je maakte na ‘OK Computer’ met DJ Shadow nog ‘Rabbit in Your Headlights’, voor de UNKLE-plaat. Was dat voor jou een belangrijke stap weg van de oude Radiohead?

YORKE «Een heel belangrijke. Ik moet erbij vertellen dat de versie die op de plaat is verschenen veel te braaf klinkt. We hadden een veel ruwere versie opgenomen, maar die heeft ‘Psyence fiction’ niet gehaald.

»Maar met Shadow werken was heel inspirerend. Hij heeft echt niet veel apparatuur, maar hij fuckt de boel up, en doet daarna met engelengeduld de meest fantastische dingen. Daar heb ik de idee gekregen dat we met Radiohead niks moesten samplen dat al bestaat, maar dat we gewoon eindeloos veel tapes moesten maken, zodat we ons eigen materiaal constant konden samplen. En van daaruit zijn eigenlijk alle problemen begonnen. Op de duur hadden we massa’s tapes met onafgewerkte ideeën. Iedereen werd er gek van. Brain overload. Misschien heb je als mens een overzicht nodig. Een beetje orde, en iets om op te focussen kan helpen (lacht)

HUMO In zijn boek ‘High fidelity’ stelt Nick Hornby een paar goeie vragen: ‘What came first, the music or the misery? Did I listen to music because I was miserable? Or was I miserable because I listened to music?’ Weet jij er iets over?

YORKE « Het moet het eerste zijn, toch? Je luistert naar muziek omdat je triest bent.»

HUMO Ben je er zeker van?

YORKE «Absoluut. Je onderzoeken waarom je triest bent, in plaats van te ontkennen dat het slecht gaat: dat is het opzet. Ik weet één ding: mensen die hun eigen miserie ontkennen, liggen mij niet. Ik herinner me een memorabel voorval in een pub. Iemand die ik nooit eerder gezien had, stapte op me af, en zei: ‘Jij hebt ‘No surprises’ geschreven. hé? Wel, dat is de meest ellendige song die ik ooit heb gehoord.’ Het deed geen deugd. Ik kon alleen denken: ‘Hé, zo voelde ik me nu eenmaal de dag waarop ik de song schreef. Als jij er een probleem mee hebt, you can shove it up your ass. Want ik ga me niet verontschuldigen voor het schrijven van een song, zeker niet in een pub. Fuck you.’ Dat wou ik tegen hem zeggen, maar ik heb het niet gedaan. Ik ben hem zes maanden later nog eens tegengekomen, en toen heb ik hem echt uitgescholden. Dat deed goed.»

HUMO Ik las onlangs een soortgelijke reactie van een fan: ‘Die technoshit op de nieuwe Radiohead is de grootste drek die ik ooit heb gehoord.’ 

YORKE (lacht) «Da’s nog niks. Iemand schreef me dat het onrechtvaardig was dat Jeff Buckley was verdronken en ik niet.»

HUMO Oké, genoeg. Is er een song die je niet meer kan spelen?

YORKE «Next

HUMO Welke song levert live het meest problemen op?

YORKE «Voor mij ‘Exit Music’. Het begin van die song is zo deprimerend dat ik hem soms niet au sérieux kan nemen. Het gebeurt dat mensen ook met met aanstekers gaan zwaaien tijdens die song. Ik zou af en toe liever hebben dat ze roepen: ‘Shut up.’ Soms werkt het gewoon niet.»

Onwaardig ouder worden

HUMO Elk optreden dat ik van jullie zag, leek me een inspanning. Iets waar je helemaal moet inkruipen, omdat het, als je dat niet doet, niet veel zin heeft. Kan je dat elke avond?

YORKE «Soms ben ik zo fucked up dat het echt niet gaat, maar ik heb een nieuwe methode aangeleerd om daar door te breken: ik stap op de microfoon af, steek mijn handen omhoog en roep keihard ‘Rock!’ En dan ga ik verder met de show. Ik heb onlangs niet Björk gewerkt, en zij doet het ook. Als het even niet ging, begon ze rond te springen en schreeuwde ze ‘Rock!’. Ik heb het idee dus van haar gejat. Ik moet lachen als ik het doe, ook al begrijpt niemand anders wat ik wil zeggen.

»Als het goed gaat kom ik in het midden van een optreden steeds vaker op de vreemdste plaatsen terecht, en de meeste van die plaatsen zijn jeugdherinneringen. Soms, als ik me iets voor het eerst sinds mijn jeugd weer herinner, is het echt fantastisch. Zo van: ‘Waw, that’s mad.’ Daarna is het weer even snel weg.»

HUMO Je hebt het tijdens optredens?

YORKE «Of tijdens opnamen. Of als ik wandel. Maar tijdens optredens kan het heel intens worden.»

HUMO Vind je leeftijd belangrijk?

YORKE «Leeftijd? Ja, maar op welke manier? Ik ben nog niet met pensioen.»

HUMO Maar voelde je je toen je jong was beter dan oudere mensen? En hoe anders voel je je nu, op je 32ste?

YORKE «Toen ik jong was, was ik ervan overtuigd dat ik dood zou zijn op mijn 32ste. Misschien had ik wel gelijk. Euh. het is al een revelatie voor me dat ik ben blijven leven, al ben ik daar niet helemaal zeker van. (Pauze) Voor het overige is ouder worden geweldig.»

HUMO Maar vind je de nadruk op leeftijd niet overtrokken? Iemand van 19 kan toch geweldig geïnspireerd zijn, en iemand van 45 kan toch niks te vertellen hebben?

YORKE «Maar evengoed andersom. Eén van mijn vele problemen met rock-’n-roll is dat je een hoop stront en rotzooi naar je kop krijgt. Daarbij hoort dat je op de één of andere manier de schijn op moet houden dat je nog steeds jong bent. It’s a weird scenario. Ik vind het grappig dat één van die fucking mythen die artiesten als The Rolling Stones proberen te verkopen nog steeds is dat de beste periode uit je leven je jeugd is, en dat de remedie tegen verouderen is: eeuwig jong blijven. Dat is symptomatisch voor een samenleving die geen respect heeft voor oude mensen. We stoppen ze weg in tehuizen, en de discussie is gesloten. En dat is bullshit.

»Maar kijk naar Tom Waits. Hij is nog steeds het genie dat hij altijd is geweest. Hij is eigenlijk altijd een ouwe zak geweest (lacht). Ik heb hem een lans horen breken voor onwaardig ouder worden. Ik ben het met hem eens. Abso-fucking-lu-tely. Je moet niet inbinden, integendeel, je moet een grotere pain in the ass worden als je ouder wordt.»

HUMO Vat de plaat eens samen aan de hand van vijf voorwerpen.

YORKE «Oké, ik doe het zonder na te denken. Eén: de serie landschapschilderijen die Stanley Donwood heeft gemaakt, geïnspireerd door onze vriend David Hockney. Stanley is de man die al onze hoezen en onze website maakt. Twee: één van onze geheime tekeningen van Tony Blair. Wacht maar af. Nummer drie: een volle maan, met 1999 erop. Vier: een videotape van de oorlog in Kosovo.»

HUMO Daar wil ik meer over weten.

YORKE «Voor onze studio af was. namen we op verschillende plaatsen op, en één van de huizen waar we repeteerden, was eigendom van een Lord Somebody. Het was een immens huis. Het had honderd jaar lang leeggestaan, er waren driehonderd kamers, er zaten ratten en de meubelen waren stuk. A fuckin’ weird place. De eigenaar woonde er niet, maar we mochten van hem met het huis doen wat we wilden. Het lag in een vallei, en elke avond vertrokken vliegtuigen naar Kosovo, en ze kwamen terug om zes uur ‘s ochtends. De vliegbasis was vlakbij. Het gaf ons het gevoel dat het echt gebeurde. (Mompelt) Trouwens, there were bombers wherever we recorded…»

HUMO Nog ééntje!

YORKE «0 ja, nummer vijf. Een paar ijsberen.»

HUMO Op jullie circus-flyer voor de optredens staat ook zoiets: ‘The last remaining polar bears’.

YORKE «Volgend jaar of het jaar daarna zullen de ijsberen uitsterven, en dan zullen de mensen eindelijk, voor de eerste keer, beseffen wat er werkelijk gebeurt. De ijsberen zijn bijna uitgestorven. En het ecosysteem is kapot, ja. Alles gaat beginnen te smelten.»

HUMO Waarom de ijsbeer? Uitstervende dieren zat.

YORKE «Weet ik veel. Zo zit het in mijn hoofd.»

HUMO Aha, je bent echt gek?

YORKE «Nee nee, it makes perfect sense. Ik zal je een kaart tekenen van mijn brein. (Lacht) Het is makkelijk. Je slaat links af aan de A 40, komt bij een kruispunt, en daar vraag je het nog maar eens.»

HUMO Jullie video ‘Meeting People Is Easy’ vind ik absolute horror.

YORKE «Ik ook.»

HUMO De paranoia, de slopende rotzooi van het touren, de verschrikkelijke interviews, achter elke straathoek leek een depressie jullie op te wachten.

YORKE «Het idee was iedereen de zin te doen vergaan om in een groep te spelen (lacht). Correctie: we wilden de laatste rockgroep zijn die in Amerika wilde touren. We zijn namelijk ambitieuze klootzakjes. We werden een groep met een boodschap: ‘Do not do this kids, not at home, not anywhere else.’ Het grappigste was nog dat al die ouders met Kerst de video gekocht hebben voor hun kinderen. (Schatert) Daar ben ik het meest trots op. We hebben ‘Meeting People Is Easy’ met opzet net voor Kerstmis uitgebracht. Ik herinner me zelf niks meer van die video. It’s erased from my memory banks (lacht).»

HUMO Laat ik je geheugen toch even opfrissen.

YORKE «Oh shit

HUMO Je zegt iets heel moois in de film. Wat je het meest doet uitfreaken, is mensen aan het eind van hun tienerjaren tegen te komen voor wie de groep alles betekent...

YORKE «...Zoals voor mij The Smiths en R.E.M. alles betekenden. ‘Strangeways’ en ‘Dead Letter Office’. Ik herinner me hoe ik bij een meisje op haar kamer in Oxford naar die muziek luisterde toen ik jong was, en hoe die platen echt alles betekenden voor mij. Muziek laat bizarre indrukken na in je hart. Logisch. Je hebt een lief en je ligt in een kamer en je hebt een plaat, dat is alles. Dat wij plots evenveel betekenden voor jonge mensen als mijn idolen toen voor mij, namelijk zo ongeveer alles, it freaked me out. En nog steeds. Ik denk er nog vaak over na. Maar nu maakt het me echt gelukkig: het maakt het de moeite waard om in Radiohead te zitten. Ik vergeet er al de bullshit door; en soms is het de enige reden geweest om door te gaan. Het is echt cool, en het neemt mijn schuldgevoelens weg, waar ik veel last van heb gehad. Dat, én het geluk dat we hebben gehad R.E.M. te leren kennen. Hetzelfde met U2, trouwens.»

HUMO Over welk schuldgevoel heb je het?

YORKE «0, ik ben een Brit. Succes hebben houdt in Groot-Brittannië automatisch in dat je iemand belazerd moet hebben. En je talent heb je gestolen, of zo. Ik had gewoon niet veel vertrouwen in mezelf. Vooral na ‘OK Computer’ begon ik echt te geloven dat ik met oplichterij en ellebogenwerk mijn plaatsje in deze wereld had veroverd, ten koste van anderen, en dat ik erin slaagde heel veel mensen het gros van de tijd voor het lapje te houden.»

HUMO Hoor hem weer.

YORKE (lacht) «I kinda got over that now. Weet je wie me erover heeft geholpen? Polly Harvey. Ze vertelde me dat ze ook het gevoel had dat ze iedereen had. bedrogen. Heel bizar om daar met haar over’ te praten, maar het voelde goed, zo van ‘0, jij had dat ook’. Als Polly Harvey het had, waarom zou het mij dan nog kunnen schelen? (lacht)»

Een hand, en hij is weg. Fijne mens.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234