0110: Tom Barman en Koen Wauters vechten voor verdraagzaamheid

Een donderdag in september. Pas ‘s avonds zal ik te weten komen dat de gerechtelijke politie een neonazistische boevenbende heeft opgerold die mogelijk van plan was België te destabiliseren. Bloed, Bodem, Eer & Trouw heet die club, kortom: Eigen Terroristen Eerst.

'Ik voel me een beetje zoals Elton John na zijn outing'

Op dit uur van de dag ben ik nog niet op de hoogte van die arrestaties en in de Kleine Zaal van de Arenbergschouwburg in Antwerpen wil ik met Koen Wauters en Tom Barman over de reikwijdte van verdraagzaamheid praten, en over het belang van 0110. Er staat een waaier van muziekinstrumenten op het toneel, want dEUS gebruikt deze locatie tijdelijk als repetitieruimte. Muziek: we kunnen er niet omheen, laat staan dat we er omheen zouden wíllen. Koen Wauters is vijf jaar ouder dan Tom Barman en Clouseau veroorzaakte al landelijke gekte toen dEUS nog uit zonnegloren geboren moest worden.

Tom Barman «Ik wist als tiener wel dat Clouseau een fenomeen was, maar toch is het aan mij voorbijgegaan. Ik heb zelfs nooit die reportage van Jambers over de Clouseaumania gezien. Los daarvan waren er zeker nummers die ik goed vond: 'Daar gaat ze' en 'Domino' - ik blíjf dat trouwens goeie songs vinden.»

Koen Wauters «Ik ook (lacht).»

Tom «Wanneer was je hoogtepunt nu ook weer, Koen?»

Koen «Ik ben het volop aan het beleven.»

Tom «Ik bedoel: die mania

Koen «Vanaf 1989 tot begin jaren negentig.»

Tom «Ik was zeventien in ’89. Ik beleefde toen volop mijn Velvet-Underground-periode.»

HUMO Een groep die nogal bepalend voor jou is geweest, en niet alleen voor jou: ik las laatst dat het de meest invloedrijke band uit de rockgeschiedenis zou zijn. Had jij ook zo’n baken in de muziek, Koen?

Koen «Eigenlijk niet. Ik nam alles van mijn broers en zussen over, en uiteindelijk kwam ik uit bij Billy Joel, Fleetwood Mac, Queen, zelfs Toto

Tom «Van die muziek heb ik ook wel gehouden: ‘Rosanna’ van Toto vond ik een heel mooie single. Als kind had ik een heel commerciële smaak.»

HUMO Je was volgens de overlevering een fan van Doe Maar.

Tom «Van Doe Maar hou ik nog steeds, maar er is veel muziek uit de jaren tachtig waar ik het nu toch moeilijk mee heb. In tegenstelling tot tóén: ik belde in die tijd naar het verzoekplatenprogramma van Radio Antigoon, om de groeten aan mijn moeder te doen. Zo’n jongen was ik.

»Ik was toen veel meer met sport bezig – muziek was bijzaak, een achtergrondgeluid. Maar al wat een goede melodie had, zong ik mee met de radio. Als ik íéts heb geleerd van de jaren tachtig, dan is het wel hoe belangrijk een goede melodie is.»

Koen «Ik kan geen liedjes schrijven. Ja, af en toe probeer ik eens een tekst te maken, en heel, heel af en toe komt er daarbij ook een melodie in me op. Dat is dan zogenaamd míjn nummer, maar die melodie moet ik eerst voorzingen aan een echte muzikant, die ze dan in akkoorden omzet. ‘Passie’ is zo ontstaan (zingt): Droog je tranen ook al heb je veel verdrie-iet.’ Maar dat ik muziek hóór bij een tekst, overkomt me haast nooit. Ik vind mezelf dan ook geen muzikant.»

Tom «Maar hoe ben je dan ooit aan zingen toegekomen? Je moet toch ooit gedacht hebben: ‘Ik wíl zingen’ of ‘Ik zing goed’ of toch minstens: ‘Ik vind zingen leuk’?»

Koen «Zingen was in mijn familie doodgewoon: iederéén deed het, de ene al wat beter dan de andere.»

HUMO Waarom zou een zanger geen muzikant zijn?

Koen «Ik speel geen instrument, en ik creëer niets, tenzij de occasionele liedjestekst, en zo’n liedjestekst lijkt zonder muziek meestal nergens naar.»

Tom «Nu, ik zal ook niet zo makkelijk van mezelf zeggen dat ik een muzikant ben. Een muzikant drukt zich uit met zijn instrument. Ik druk me niet uit met mijn gitaar, maar met mijn stem. Maar dat ik zanger ben, krijg ik ook niet makkelijk over de lippen. Ik denk dat ik vooral songschrijver ben.»


Bepaalde kringen

HUMO Wanneer wist jij, Koen, dat dEUS iets te betekenen had?

Koen «Op een bepaald moment vielen de namen van dEUS en van Tom Barman heel vaak in mijn omgeving; ik was wellicht met totaal andere dingen bezig, want ’t kwam niet in me op om meer uitleg te vragen. Daar komt nog bij dat ik nogal snel denk ‘Jaja, ’t zal wel zijn’, als ik te vaak dezelfde namen hoor vallen. Maar toen ik een jaar of vier te laat een cd van dEUS kocht, begreep ik wel waarom die groep over de tongen ging. Ik voelde er zelfs een lichte jaloezie bij, omdat die muziek een beetje dieper en een beetje verder ging dan de muziek die Clouseau meestal maakt: vrijblijvende, mainstream pop.»

HUMO Denk je dat je deel uitmaakt van de showbizz, Tom?

Tom (lacht) «Showbizz is zo’n achterhaald, zo’n belegen begrip, alsjeblieft zeg. Hoewel: gisteren, tijdens de repetitie, heb ik het woord nog eens uitgesproken. Bij dEUS is het codetaal voor: ineens een halve toon hoger spelen. Daardoor zet je een melodie in de verf. Michael Jackson maakt daar heel veel gebruik van.»

Koen «Willens nillens zit Clouseau veel meer in de showbizz dan dEUS ooit kán zitten. Ik zou best andere muziek willen maken, maar ik kan het niet. Voor we aan een nieuwe cd beginnen, kunnen we wel zeggen: ‘Als we nu eens die of die richting zouden uitgaan,’ maar zodra het schrijfproces begint, komt er alleen uit wat er kán uitkomen, en dat is wellicht een verzameling van onze vroegste indrukken van muziek. Clouseau is ongetwijfeld beïnvloed door happy hitparademuziek uit de jaren zeventig – wij zijn dan ook geneigd te denken dat muziek vooral iets positiefs moet uitdragen. En dat zit zo te zien heel diep in ons geworteld.»

Tom «Ik kan je een grondige kuur King Crimson en Can aanbevelen: ook muziek uit de jaren zeventig (lacht).

» Ik ken de bagage van Koen, want ze is ooit ook míjn bagage geweest: ik herinner me dat ik Phil Collins in de jaren tachtig een meester vond. Maar de bagage van de minder evidente muziek heb ik óók, en vooral daarmee heb ik iets proberen te doen. Hoe dan ook, de bottom line blijft: mooie nummers proberen te maken.»

HUMO Ik vind dat de beste mainstream popmuziek iets slims heeft, iets weldoordachts, iets logisch zou ik haast zeggen.

Tom «Slim of dom vind ik geen geschikte categorieën in de muziek. Maar ik vind Clouseau niet dom.»

Koen «Ik eerlijk gezegd ook niet.»

Tom «Wat dEUS doet, vind ik dan weer niet bepaald slim. Toen ‘Theme from Turnpike’ net uit was, niet onze meest toegankelijke single, werden we in het toenmalige radioprogramma ‘Hallo Hautekiet’ voor de leeuwen gegooid. Eén van de bellers, een vrouw, zei: ‘Volgens mij zijn jullie te slim voor popmuziek.’ Dat vond ik zó’n dwaze opmerking dat ik met mijn mond vol tanden stond.»

Koen «Laat ik voor de gelegenheid het woord credibility eens gebruiken: als je het Sportpaleis een behoorlijk aantal keren doet vollopen met een publiek tussen zeven en zevenenzeventig, dan kun je wel fluiten naar credibility. Wij hebben geen aanhang in ‘bepaalde kringen’, en ‘bepaalde kringen’ zijn kennelijk onontbeerlijk voor enige credibility

Tom «Dat je speelt voor mensen van zeven tot zevenenzeventig is het probleem niet, volgens mij. Hoe ben je aan dat zeer brede publiek geraakt? Door heel vaak op de televisie te komen, een medium dat voor je credibility veel gevaarlijker is dan spelen voor Jan en alleman. Denk ik. Met dEUS hebben we van meet af aan, hoezeer we toen ook enige publiciteit konden gebruiken, neen gezegd tegen bepaalde televisieprogramma’s. Omdat we het simpelweg slechte programma’s vonden.»

Koen «Die houding is mij onbekend. Als we al eens iets weigerden, dan was dat wegens een overvolle agenda.»

HUMO Had jij het gevoel, Tom, dat je datgene wat dEUS volgens jullie was, moest bewaken?

Tom «Zeer zeker. Ook bij televisieprogramma's in het buitenland. We vragen altijd naar de reputatie van die shows, maar een enkele keer belanden we toch in iets fouts: in de Franse versie van ‘Top of the Pops’ bijvoorbeeld, waar we voor het eerst in ons leven geplaybackt hebben. ’t Was wel hilarisch, maar plezierig is anders. Al voelde ik me er nu ook weer niet door verkracht.»


Tranen om Stef Kamil

HUMO Koen, laatst stond er in De Standaard een interview met je, waarin je, onder de kop ‘Ik ben een echte VTM’er’, als een beleidsmaker van de VTM werd behandeld. Komt je rol als zanger niet steeds meer in de verdrukking?

Koen «Die indruk heb ik niet. Maar ’t is wel waar dat ik een echte VTM’er ben: ik was er al bij toen de zender opgang begon te maken, ik heb er gouden jaren meegemaakt. Ik was maar een schakeltje, en misschien ben ik dat nog steeds, maar hoe langer ik daar werk, hoe vaker ik er in de wandelgangen aangesproken word: ‘Zeg, wat vind jij nu van programma x of y?’ Ik hoef me niet met andermans programma’s te bemoeien, maar dat men er mijn mening over vraagt, streelt mijn ijdelheid.

»Maar daarom vind ik nog niet dat ik als zanger van Clouseau op het achterplan ben geschoven. Ik voel me nu zelfs veel meer zanger dan in mijn begindagen, puur omdat ik nu veel beter kan zingen dan toen.»

HUMO Clouseau lijkt me, qua samenhang, meer een onderneming dan een groep.

Koen «We spelen nu al jaren met dezelfde muzikanten: Eric Melaerts, Herman Cambré, Tom Vanstiphout, Frank Michiels, Hans Francken en Vincent Pierens. Op het podium zijn we een groep, maar Kris en ik nemen alle beslissingen.»

Tom «De groep is voor mij nog altijd van groot belang, maar je moet die gedachte ook kunnen loslaten: je als een gang gedragen wordt nogal snel onnozel. Ik vind wel dat een groep de samenhang van onontbeerlijke individuen moet zijn: als er één wegvalt, verandert er iets wezenlijks.»

Koen «Bij ons ook, hoor. Natuurlijk had ik liever gehad dat we de groep van vroeger waren gebleven, met Bob Savenberg, Karel Theys en Tjenne Berghmans, de bezetting waarmee we ooit zijn doorgebroken.»

Tom «Evolutionair gezien kun je onmogelijk verwachten dat volwassen mensen die alles met elkaar delen behalve seks, twintig jaar bij elkaar blijven. U2 en stilaan ook wel Radiohead zijn uitzonderingen.

»Die wonderlijke chemie tussen volwassen mensen in een rockgroep beleef je volgens mij maar één keer in je leven, maar ik heb het geluk dat ik het nu al voor de tweede keer mag meemaken. Zoiets is puur toeval, er valt weinig aan te sturen. Ik krijg weleens te horen: ‘Je hebt geluk dat je er Mauro hebt uitgepikt.’ Mijn standaardantwoord daarop is: ‘Mauro heeft óns eruit gepikt.’ Ik heb gehuild toen Rudy Trouvé en Stef Kamil Carlens dEUS verlieten, maar ik ben geen tweeëntwintig meer, en niet meer naïef, en ik weet ondertussen wel dat je niet eindeloos bij elkaar kunt blijven.»

HUMO Wil jij, Koen, er absoluut voor zorgen dat Clouseau blijft voortbestaan?

Koen «Tot elke prijs? Neen. Alle externe problemen die tot het einde van een groep kunnen leiden, zijn we in de loop der jaren te boven gekomen: gedoe met platenfirma’s, vrouwenhistories, drank en drugs ...»

Tom «... de bovenmatige aandacht voor de frontman...»

Koen «Dat ook, ja. Maar de enige valabele reden om ermee te stoppen is: dat de liedjes die Kris schrijft mij onverschillig zouden laten, of dat ik merk dat hij als songschrijver in gewoontes vervalt, zodat ik kan denken: ‘Mijn god, daar heb je dát soort bridge weer.’ Of misschien ziet Kris het op een bepaald moment ook niet meer zitten. Dan zullen we met een brede glimlach zeggen: ‘Zo, dat was dan. ’t Is op.’ ’t Zal natuurlijk wel vreemd zijn, want per slot van rekening ben ik toch al de helft van mijn leven met dat groepje in touw. Maar de vaststelling dat het voorbij is, zal volgens mij makkelijk zijn, en vooral: duidelijk voor ons allebei.»

HUMO Is het feit dat je met je broer in Clouseau zit geen extra reden om die groep zolang mogelijk in stand te houden?

Koen «Neen, al is onze familieband van groot belang: Kris houdt zich bezig met de zaken, ik veel minder. Op elke zakelijke vraag antwoordt hij zoals ik erop zou antwoorden: op honderd vragen zijn er nog geen vijf antwoorden van Kris waar ik het niet helemaal mee eens ben. Kris is de directeur artistique, punt uit, maar ’t is niet omdat hij mijn broer is dat onze samenwerking koste wat het kost moet blijven duren. Ik zou hem morgen al durven te zeggen: ‘Kris, ik zie het niet meer zitten,’ en geen ogenblik zal ik daarbij het gevoel hebben dat ik zijn toekomst op het spel zet. Hij heeft veel talent, en daar kan hij na Clouseau nog alle kanten mee uit.»

HUMO Daarnet had je het over ‘de bovenmatige aandacht voor de frontman’, Tom. Was dat een autobiografische opmerking?

Tom «’t Is vooral iets menselijks. Nu ja, ik zal op een bepaald moment wel bovenmatig veel aandacht hebben gekregen. Details moet je maar aan de rest van dEUS vragen. Maar goed: wie het hardst werkt, krijgt de meeste aandacht.»

Koen «Onze Kris vindt dat er iets grondig verkeerd zou zijn mocht de frontman níét de meeste aandacht krijgen. Maar die aandacht hoeft niet altijd recht evenredig te zijn met zijn inzet, of met zijn artistieke gewicht in de groep. Dat wéét ik (lacht)

Tom «De line-up van dEUS was altijd van dien aard dat elk bandlid sterk en kleurrijk genoeg was om het op zichzelf te kunnen rooien. Tegelijk is dat ook de fragiliteit van dEUS, het fragiele evenwicht, en dat is nu niet anders dan in 1992.»

HUMO Tom, jij ging er in het begin van dEUS al van uit dat rock internationaal was: grenzen waren er om overschreden te worden. Met Clouseau heb jij intensief in Vlaanderen en Nederland getourd, Koen, maar daar hield het dan ook mee op.

Koen «Ik weet nog dat we ooit ergens diep in Friesland optraden en dachten: ‘Denemarken en Duitsland zijn vlakbij.’ Niets wees erop dat onze muziek vijftig kilometer verder niet meer zou werken. Toen hebben we een aantal van onze songs in het Engels vertaald, onder andere ‘Anne’ en ‘Daar gaat ze’, terwijl we, met het oog op het buitenland, eigenlijk een totaal nieuwe cd hadden moeten schrijven.

»‘Close Encounters’, de Engelse versie van ‘Daar gaat ze’, heeft nog een tijdje in de Duitse hitparade gestaan, op negentien of zo. Dat was bemoedigend, en dus zijn we naar Los Angeles getrokken om er ‘In Every Small Town’ op te nemen, een cd waar niets mee gebeurd is: voor de Europeanen klonken we te Amerikaans en voor de Amerikanen te Europees. Enfin, ik heb fantastische herinneringen aan de promotietournee die we toen hebben gemaakt: op die leeftijd was dat heerlijk.

»Over het buitenland maak ik me ondertussen geen illusies meer: wij probeerden er iets te zijn dat we niet waren, iets dat dEUS wél is.»

Tom «In het buitenland spelen was voor mij evident, ook al hebben we daar nooit een plan de campagne voor opgezet. Ik dacht gewoon: laten we dáár en dáár gaan spelen, want ik heb er familie wonen - Noren zitten zo’n beetje overal in Europa.»

HUMO Vóór dEUS had de Belgische rock nogal eens last van remmende bescheidenheid.

Tom «En ook van een gebrek aan infrastructuur en ambitie. Maar hoe minder je op iets aast, hoe makkelijker je je doel bereikt, heb ik moeten inzien. In Londen speelden we ons allereerste buitenlandse concert als voorprogramma van Girls Against Boys, een groep die toen ‘de nieuwe Nirvana’ werd genoemd. De zaal zat vol vertegenwoordigers van platenfirma’s. Iedereen stond klaar om de hoofdact een contract aan te bieden, maar na het concert bleek iedereen voornamelijk in het voorprogramma geïnteresseerd, in ons! En wij kregen een contract bij Island. Het gebeurde gewoon.»

HUMO Ben jij eigenlijk wel ambitieus, Koen? Er is je veel te beurt gevallen, dat is een feit, maar zolang ik je ken, heb ik je eigenlijk nooit iets openlijk ambitieus horen zeggen.

Koen « Dat zal wel met mijn opvoeding te maken hebben: vooral niet te hoog van de toren blazen.

»Eigenlijk hebben wij ook nooit geaasd op succes en bekendheid: het overkwam ons, tot onze verbazing. We moesten ineens videoclips opnemen voor MTV, en daar scheen een bepaald uiterlijk vertoon bij te horen, waarvan ik dacht: ‘Dat zijn wij helemaal niet.’ Ineens werden we door stylisten begeleid, en er was geen weg terug. Kris en ik hebben elkaar toen dikwijls raar aangekeken, zo van: ‘Wat moet dít voorstellen? Weet jij het? Ik ook niet.'»

HUMO Wordt dEUS gestyled, Tom?

Tom «Voor videoclips wel, ja, maar voor de rest: ab-so-luut niet. Met alle gevolgen van dien: Craig Ward durfde weleens in een korte broek op het podium te verschijnen. Geen gezicht, maar wat kon ik anders doen dan er achteraf sarcastische opmerkingen over maken? Zolang hij er maar geen sandalen bij droeg. Er zijn grenzen (lacht).»


Ouderwets engagement

HUMO Koen, jij bent opgegroeid in een Vlaamsgezind nest in de rand van Brussel. Heeft dat nog gevolgen?

Koen «Niet meer voor mij, maar wel voor mijn zus Veerle, die schepen is in Sint-Genesius-Rode – zij heeft het Vlaamse engagement van mijn ouders overgenomen. Ik kan me wel nog ergeren als ik in de krant lees dat de Franstalige burgemeester van Sint-Genesius-Rode 7.500 exclusief Franstalige oproepbrieven heeft laten drukken. Waar zíjn die faciliteiten eigenlijk? Maar Franstalige verkiezingsaffiches gaan aftrekken? Ik denk er niet aan. Terwijl ik dat vroeger wél heb gedaan.»

HUMO Je kunt je dat als de publieke figuur Koen Wauters ook niet meer permitteren.

Koen «Neen, maar ik bedoel ook dat ik geen flamingant kan zijn, ook al stuiten onrechtvaardigheden aan de taalgrens mij nog altijd tegen de borst.»

HUMO Heb jij voeling met die problematiek, Tom?

Tom «Natuurlijk. Als ik in Brussel in het Nederlands een smoske met kaas bestel, voel ik een zeker engagement in me opkomen. Dat ik daar meestal in het Frans word bediend, irriteert me soms. Ik provoceer ze graag, zal ik maar zeggen. Als ze contraire doen, dan doe ik contraire terug. Hoewel er bij mij thuis veel Frans werd gesproken.

»Eigenlijk zie ik die hele taalkwestie niet als een problematiek: ik spreek beide landstalen, en dat komt me goed uit. Ik heb natuurlijk makkelijk praten, want ik woon niet in een faciliteitengemeente: ik ben niet rechtstreeks betrokken. Maar ik zal altijd wel blijven denken: ‘Wat is er in godsnaam verkeerd aan België?’ Misschien zelfs uit nostalgie.»

Koen «’t Is vooral een problematiek op politiek niveau: in Wallonië of in Vlaanderen heeft haast niemand er in het gewone leven last van. Ik spreek heel goed Frans; als er vroeger drie Franstalige jongens in onze voetbalploeg zaten, dan spraken wij, Vlamingen, voor de duidelijkheid Frans, want zij spraken nauwelijks een woord Nederlands. Zij gingen er trouwens van uit dat wij voldoende Frans kenden.»

Tom «We zijn het gewend ons aan te passen. Belgische filmtechnici staan wereldwijd hoog aangeschreven, onder meer omdat ze zoveel talen spreken.»

HUMO Laten we het nog wat meer over verdraagzaamheid hebben. Wat was de aanzet van 0110, Tom?

Tom «Ik zat in maart in de ICP-studio in Brussel, en ik dacht eraan om met dEUS in Antwerpen op te treden – ’t was per slot elf jaar geleden. Ik dacht er ook aan dat extreem-rechts daar steeds groter is geworden, en dat het een kant uitgaat die ik, vanuit mijn buikgevoel, in geen geval kan dulden. Toen kwam het idee van een gratis concert in me op, van iets positiefs dat tegen het gecultiveerde negativisme moest ingaan.»

HUMO Toen je daar in het openbaar over begon te praten, heb je meteen de naam Vlaams Belang laten vallen, waardoor je de onverdraagzaamheid eigenlijk specificeerde.

Tom «Ja, en ik neem geen woord terug van wat ik toen heb gezegd. Maar 0110 is ondertussen zo groot geworden dat het onmogelijk is dat alle deelnemers dezelfde accenten zullen leggen als ik. Dat niet iedereen even uitgesproken stelling zal nemen, is ook wel duidelijk. Maar dat eis ik ook niet. Dát ze meedoen is op zich al een teken van solidariteit. Dat Koen en ik die dag op hetzelfde podium staan, is een overwinning: we vinden elkaars muziek wellicht niet voortdurend fantastisch, maar die dag doen we het sámen. Het karakter van het festival vind ik nu al geslaagd. Er zijn twee-, driehonderd mensen fulltime mee bezig: dat zegt toch ook veel.

»In een column las ik dat het idee van 0110 ouderwets was. Waarom wordt het ervaren als ouderwets? Omdat het bon ton is om cynisch te doen over engagement. De cynische retoriek is nu al jaren in de mode; zij die er ooit mee begonnen zijn, worden gewoon nagekwekt, en die cynische toon is ondertussen wijd en zijd een gewoonte geworden, bijna een omgangsvorm. Daar wil ik niet aan meedoen. Er zijn in het buitenland nog meer muzikanten die niet bang zijn voor ‘ouderwets’ engagement: ik denk aan Hard-fi en Kaiser Chiefs, die nu voor Rock Against Racism optreden. Noir Désir en andere Franse rappers hebben in de jaren tachtig concerten gegeven tégen de opkomst van Front National. Het is dus niets nieuws, akkoord. En wat is daarop tegen?»

HUMO Voel jij het Vlaams Belang als een bedreiging aan, Koen?

Koen «Vast en zeker. Altijd al. Ik mag dan wel een Vlaming uit een faciliteitengemeente zijn die daar weleens voor z’n rechten is moeten opkomen, maar als ik aan het Vlaams Belang denk, ben ik vooral een Belg. Ik zou het zonde vinden mocht het circuit van Francorchamps ineens tot een land behoren waarvan ik geen burger ben. En ik geloof geen seconde in de zogenaamde gemakkelijkheidsoplossingen die het Vlaams Belang per strekkende meter aanbiedt.»

HUMO Je broer Kris heeft gezegd dat hij niet had toegezegd mocht hem expliciet gevraagd zijn mee te werken aan een festival tégen het Vlaams Belang.

Koen «Wij willen onze aanwezigheid en onze muziek nooit tégen iets gebruiken, maar vooral vóór iets, in dit geval: verdraagzaamheid. Wat niet wegneemt dat we tegen extremisme en racisme zijn. Op 0110 gaan we niet speechen tussen de nummers door, en we gaan ook geen politieke kreten lanceren: we willen er gewoon een mooi concert spelen.»


'Pas op voor je kindjes'

HUMO Wat denken jullie dat het Vlaams Belang, mocht die partij aan de macht komen, met de kunsten en het kunstbeleid zou doen?

Tom «’t Is simpel: ze kunnen niet om met de impliciete vrijheid van de kunsten, laat staan: met de verbeelding van kunstenaars. Als ze het al nodig vinden om Will Tura, de grootste Vlaamse zanger, en Helmut Lotti en Clouseau af te dreigen omdat ze straks meedoen, dan weet je het wel, zeker? En dan heb ik het nog niet over de oproep om cd’s te vernietigen. Dewinter zegt dat wij tegen één miljoen Vlamingen spelen. En dat wordt dan kritiekloos nagepraat, alsof men de onzin van zo’n uitspraak niet wil inzien.»

Koen «Ik heb in ieder geval niet de intentie om één miljoen Vlamingen te beledigen. Ik wil optreden voor al wie zich geroepen voelt om naar 0110 te komen, mensen die hopelijk voor verdraagzaamheid zijn. Ik kan me overigens niet inbeelden dat het hele kiespubliek van het Vlaams Belang tégen verdraagzaamheid zou zijn.»

HUMO In commentaarstukken las ik dat het dapper was van Will Tura, Laura Lynn, Clouseau en Helmut Lotti om aan 0110 deel te nemen.

Koen «In ons geval is er niets dappers aan. Na één gesprek met Tom was het al beklonken: ‘We gaan spelen voor verdraagzaamheid.’ Hoe zou je aan de goede bedoelingen daarvan kunnen twijfelen? Waarom zou je er moeilijk over doen? Net zoals ik het vanzelfsprekend vind dat ieder mens binnen zijn mogelijkheden iets bijdraagt tot ontwikkelingshulp, vind ik het ook evident dat je voor verdraagzaamheid bent.

»Nadien zijn we wel heel erg geschrokken van de toon van sommige reacties. Die had vaak iets met dommigheid te maken, maar in enkele gevallen ging er onmiskenbare dreiging van uit: ‘Je hebt nu kindjes. Pas maar op, want er zou weleens iets met ze kunnen gebeuren.’ Of: ‘We weten je wel wonen. Je kunt voortaan misschien beter ogen op je rug hebben.’ Zulke reacties geven meteen aan wat voor vlees we in de kuip hebben, hè. Gelukkig was dat soort bedreigingen schaars. Er waren veel mensen die vonden dat we ons niet met 0110 hadden moeten inlaten, maar daar bleef het bij. En we hebben ook een massa positieve e-mails gekregen.»

HUMO Tom, had jij hatelijke en hetzerige reacties voorzien?

Tom «De sfeer is in de loop der weken grimmiger geworden, maar dan wel grimmig van één kant.»

HUMO Goed, maar als initiatiefnemer ben je zowel boegbeeld als kop van Jut.

Tom «Laat ik zeggen dat ik niet zulke heftige reacties had verwacht: ik heb enkele minder aangename weken achter de rug, maar uiteindelijk valt alles toch in z’n plooi.

»Aan de andere kant vind ik die heftige reacties ook een goed teken. Enkele kopstukken van die partij hebben duidelijk hun cool verloren. Ze waren nochtans gewaarschuwd, want ik heb vooraf nadrukkelijk gezegd dat het geen intellectueel-artistiek feestje van de usual suspects zou worden. Er was maar één telefoontje nodig om Clouseau en Will Tura en Helmut Lotti te overtuigen. Veel andere artiesten belden zélf op, onlangs nog Bobbejaan Schoepen, en voor we het wisten was 0110 uitgegroeid tot een nationaal feest. Nog elke dag bieden artiesten zich aan, zodat we stilaan moeten puzzelen: de affiche van Antwerpen is eivol. En als ik straks naar het café ga, zal daar vast iemand aan mij vragen of we nog vrijwilligers nodig hebben.»

HUMO Word je ook aangesproken door mensen die het helemaal niet met je eens zijn?

Tom «Iemand wou me aan de Sint-Katelijnevest in elkaar slaan. In het kader van 0110 (lacht). Die vent kwam op me afgestapt en vroeg: ‘Zijt gij die Barman?’ ‘Zeg maar Tom,’ zei ik, waarna hij wou weten of die ‘Zonder Haat Straat’-affiches van mij waren. Voor ik dáárop kon antwoorden, begon hij al te fulmineren. Er kwam trekken en duwen van, en heen en weer brullen, maar ik had niets anders verwacht, zodat ik er cool onder bleef. Zo’n voorval is hooguit een béétje onaangenaam.

»Als iemand mij vroeger scheef aankeek, dacht ik: ‘Die houdt niet van mijn muziek’ of ‘Hij kan mijn kop niet uitstaan’, en nu denk ik: ‘Dat is vast iemand van het Vlaams Belang.’ Ik voelde mij een beetje zoals Elton John in de jaren zeventig, kort nadat hij zich geout had. Toen werden zijn platen ook verbrand, maar al met al is hij volgens mij gelukkiger geworden door zijn coming-out.

»Ik heb wel even gedacht: ‘Verdomme, ik moet ook nog léven in deze stad.’ Ik kan hier niet onderduiken, hè, en ik ben dat ook niet van plan. ‘Barman weet niet wat er lééft in Antwerpen,’ heb ik een aantal keren gelezen. Zulke mails zijn dan ondertekend door mensen die in Brasschaat wonen. Dan word ik bóós, hè, want ik woon al twintig jaar in de Antwerpse stationsbuurt: ik ken zowel de snobcafés als de volkscafés als de uitzuipcafés van de stad, ik ken veel Pakistaanse nachtwinkels, ik ken de pleintjes en de stegen, ik wóón hier namelijk, en ik neem hier elke dag deel aan het stadsleven.

» Maar goed, ik heb ook veel positieve reacties gekregen, en soms nog gênanter dan de negatieve: mensen die zodanig overdreven dat hun goede bedoelingen en politieke correctheid weer iets onverdraagzaams kregen. Los daarvan twijfel ik natuurlijk niet aan hun goede bedoelingen.»


0810

HUMO Weet je, Tom, dat je voorkomt in het internetdagboek van Marie-Rose Morel, de politica en zwembadbezitster uit Schoten die de total make-over van het Vlaams Belang moet verbeelden?

Tom «Ik ken haar alleen van naam.»

HUMO Ze schrijft dat ze met haar partijgenoten Dewinter en Vanhecke in de luchthaven van Rabat was, en dat ze jou daar zag zitten: ‘Op minder dan anderhalve meter van ons zat... Thomas Barman. Luistervinkend en weggedoken in de kraag van zijn jas. Ik knikte hem vriendelijk toe, maar in plaats van op die ‘poging tot communicatie’ – de aanhalingstekens zijn van haar – ‘in te gaan, verslikte hij zich bijna in zijn kop koffie en kroop zo mogelijk nog verder weg in zijn vies vestje.’

Tom «Wat een leugen!»

HUMO ‘Vanop een podium van ettelijke meters hoog van uw oren durven maken, mensen opjutten en geld uit hun zakken slaan, is niet moeilijk. Maar op een beschaafde en vriendelijke manier misschien eens van gedachten wisselen met je schietschijven, daar is moed en intellect voor nodig.’

Tom «Leugens! Niemand heeft me vriendelijk toegeknikt. Bovendien zou ik die Morel niet herkennen, ik weet niet hoe ze eruitziet, en mocht ze me hebben aangesproken, dan zou ik het zeker niet op een lopen hebben gezet. Filip Dewinter is de enige die ik heb zien zitten. Oogcontact hebben we niet gehad. Weggedoken in mijn vies vestje (lacht)

HUMO Voor verdraagzaamheid opkomen is trouwens nog wel wat meer dan het Vlaams Belang counteren, dacht ik.

Tom «Als ik aan verdraagzaamheid denk, denk ik sinds gisteren ook aan die kerel die mij bijna omverreed. ’t Was groen, ik stak het zebrapad over en halverwege sprong het licht op rood. Die man ging meteen op het gaspedaal staan, ik kon nog net wegspringen. Dat soort agressie is ook een vorm van onverdraagzaamheid.»

HUMO Tussendoor even een vraagje uit een tolerantietest: je loopt op straat en je ziet dat een kopstuk van het Vlaams Belang gemolesteerd wordt. Wat doe je?

Tom «In vijftien jaar heb ik nog nooit een kopstuk van het Vlaams Belang in Antwerpen zien rondlopen, in tegenstelling tot kopstukken van alle andere partijen. Als politici van het Vlaams Belang het over blanke stadsvlucht hebben, dan hebben ze het over zichzelf: ongezien komen ze lelijk drukwerk bij je in de bus steken, waarna ze terug naar Ekeren vluchten.»

HUMO ’t Was eigenlijk een meerkeuzevraag: a) Je loopt door en denkt: zijn verdiende loon, b) Je doet zelf ook mee, want dat was je allang van plan, c) Je loopt naar de dichtstbijzijnde politiepost en vraagt om assistentie, d) Je blijft kijken, om vooral niets te missen.

Tom «Ik loop naar de verste politiepost (lachje)

Koen «Ik naar de dichtstbijzijnde. Natuurlijk wel. Maar of het nu om een kopstuk van het Vlaams Belang gaat of niet, wie durft zich eigenlijk nog in zoiets te mengen? Wie durft er skinheads tegen te houden die een Pakistaan in elkaar aan het rammen zijn?»

Tom «Serieus: ik zou wellicht zo snel mogelijk andere voorbijgangers alarmeren, ook als het om een kopstuk van het Vlaams Belang gaat.»

HUMO Laten we het eens over de rekbaarheid van verdraagzaamheid hebben. Hoe verdraagzaam kunnen we zijn voor bijvoorbeeld het moslimfundamentalisme?

Tom «Of voor alle soorten fundamentalisme? Níét. Maar er zijn wetten die ons daartegen beschermen.»

HUMO Ja, terrorisme is verboden. Een hele troost.

Tom «Als fundamentalistische organisaties moorden plegen en terreur zaaien, moeten ze bij wet gestraft worden.»

Koen «Ik vind het moslimterrorisme een reëel gevaar - iets dat ons vroeg of laat zou kunnen overkomen dus - en ik ben nog altijd blij dat de Belgische regering geen troepen naar Irak heeft gestuurd: ik mag graag denken dat we daardoor niet zo hoog op het verlanglijstje van terroristische organisaties staan. Waarmee ik nu ook weer niet bedoel dat ik opgelucht ben als ze bijvoorbeeld in Londen of Madrid toeslaan.»

Tom «Ook in de kunst heb je puristen, óók een soort fundamentalisten met wie ik het niet eens ben. En voor de rest is 0110 tégen racisme, tégen alle extremisme, en tégen willekeurig geweld.»

HUMO Vijf jaar geleden greep 9/11 plaats. Heeft die doemdag jullie kijk op de wereld veranderd?

Tom «Neen, maar sinds 9/11 weet ik dat ik méér heb gezien; je kunt niet meer zeggen dat je niet op de hoogte bent. Van wat toen gebeurd is, kunnen we ons nooit meer afmaken. Die dag heeft de wereldpolitiek, of de politiek tout court, ook geweldig gepopulariseerd, denk ik. Dat doet me denken aan één van de reacties op 0110: ‘Muzikanten moeten niet aan politiek doen.’ Waar slaat dat in godsnaam op? En omdat ik zoveel dommigheid niet verwacht van mensen die ik op het eerste gezicht niet dom vind, stond ik alweer met mijn mond vol tanden.»

HUMO Bart De Wever schreef een column in die trant.

Tom «Ja. Hij is een politicus van wie ik durf te veronderstellen dat hij weet dat politiek iederéén aanbelangt. En die man zegt dan dat een zanger moet zingen en voor de rest zijn mond houden.

»De politiek heeft mij totaal niet gesteund. Politiek is om te beginnen een andere taal – ik heb ze nooit gesproken, en pas nu begin ik ze een béétje te begrijpen. Ik weet ondertussen wel dat het vertrekpunt van politici altijd weer hun politieke agenda is, en hun persoonlijke electorale belangen. Zo’n agenda heb ik niet, en electorale belangen zijn mij vreemd. De politici-in-functie hebben dus gezwegen als vermoord, wat nog maar eens onderstreepte hoe bang ze wel zijn. Bart De Wever had het in die column over drie kiezers die hij dreigde te verliezen door 0110. Dríé. En voor ik het vergeet: ik heb wél ondubbelzinnig positieve reacties gekregen van ex-politici zoals Willy Claes en Karel Van Miert.

»Ik ga het nog één keer zeggen: het is níét 0110 versus 8 oktober. Het is geen wedstrijd, geen kwestie van winnen of verliezen. Het draait allemaal om mensen die allang iets willen zeggen, en die dat nu ook gaan dóén, door middel van liedjes en een feest. En aan de eventuele politieke gevolgen van dat feest denk ik niet.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234