1 mei: Dag van de Arbeid [deel 1]

Bruno Tobback, voorzitter van de SP.A. wil de partij een nieuwe ideologische leidraad geven, en de waarden van de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en verbondenheid, heruitvinden. Maar hoe is het eigenlijk gesteld met het socialisme in België? In 2010 legden wij ons oor te luister bij een rijtje ervaringsdeskundigen: mensen die iets hebben met het socialisme. Of net niet.

(Verschenen in Humo 3634/17 op 27 april 2010)

'Het kapitalisme bestrijden? Maar dat is totale onzin!'

Ontwaakt, verworpenen der aarde! Want crisis of geen crisis, splitsing of geen splitsing: zaterdag 1 mei zal De Internationale opnieuw luid uit duizenden rode kelen klinken. En dit jaar zullen de vuisten nog ne?t iets hoger de lucht in gaan: het is precies 125 jaar geleden dat in het Brusselse cafe? De Zwaan de Belgische Werkliedenpartij werd opgericht, een fusie van Waalse en Vlaamse socialistische fracties.

De start van een bewogen geschie- denis die over hoge toppen en door diepe dalen leidde naar de SP.A van vandaag: een middenmoter van om en bij de 15 procent. En als het niet goed gaat, komen de pundits op de proppen: de SP.A is te links! Te rechts! Te modern! Te ouderwets!

Wij legden ons oor te luister bij een rijtje ervaringsdes- kundigen: mensen die iets hebben met het socialisme. Of net niet.

Steve Stevaert was de man die het socialisme tien jaar lang gezellig maakte. Met zijn ongewone aanpak leidde hij de SP.A in 2003 naar een historische verkiezingsoverwinning. Twee jaar later verdween hij plots in de coulissen: hij zong het nog een tijdlang uit als gouverneur van Limburg, maar vorig jaar verliet hij de actieve politiek definitief. Al bleven er hardnekkige geruchten dat hij achter de schermen nog altijd woog op de partij. Lang was het stil rond hem, tot nu: voor e?e?n keer laat Stevaert zijn licht schijnen op het socialisme van vroeger, nu en straks.

HUMO In Humo’s Wonderjaren omschreef u het Limburg van de jaren vijftig en zestig ooit als uw ‘paradijs’. Dat was dan wel een paradijs zonder socialisten?

Steve Stevaert «Er waren weinig ‘officie?le’ socialisten, maar eigenlijk waren ze met heel veel. Alleen wisten de meesten niet dat ze het waren (lacht). Ze dachten dat het socialisme iets is van de grootsteden, iets te?gen het geloof en vo?o?r verstaatsing. Terwijl socialisme

niets anders is dan: meeleven met andere mensen.»

HUMO Uw grootmoeder was zo’n ‘officieuze’ socialiste.

Stevaert (knikt) «Mijn grootmoeder stond in een winkeltje van een soort christelijke coo?peratieve, maar ze stemde voor de socialisten. Ze was oprecht gelovig, maar ze vond ook dat mannen en vrouwen gelijk waren e?n ze leefde mee met de ongehuwde moeders uit het dorp. Dan kan je toch alleen maar socialist zijn?»

HUMO Hoe was ze in contact ge komen met het socialisme?

Stevaert «Niet! De enige andere socialist uit de buurt was een dui- venmelker van verder in de straat. Maar dat was een gewone mens. Grote voormannen waren bij ons niet te vinden, in die tijd. Toen ik geboren werd (in 1954, red.), had de CVP 78 procent van de stemmen in ons dorp, Rijkhoven: ik moet daar geen tekeningetje bij maken, zeker? In die tijd was het ge?e?n luxe dat de stemming geheim is.»

HUMO Hoe bent u in de armen van het socialisme gevallen?

Stevaert «Ik heb daar nooit over getwijfeld, het was evident. Ik kon niets anders zijn. Ook al ontdekte ik in de loop van de jaren dat de socialisten rare manieren hadden.»

HUMO Zoals?

Stevaert «Ze begrepen bijvoorbeeld niet dat mensen graag een eigen huis wilden. Terwijl mijn stelling was: ‘Als iedereen een eigen huis heeft, moet er niemand zijn met te ve?e?l huizen.’ Dat vonden ze raar. Maar ook dat is socialisme: in de knoop liggen met de eigen dogma’s. Sterft, gij oude vormen en gedachten! Als alles bij de socialisten al perfect was geweest, had ik er niet meer bij moeten gaan (lacht)

HUMO U was wel een rare socialist: u was tegelijk kleine zelfstandige. Terwijl de socialisten – toen veel meer dan nu – de arbeidersklasse horen te vertegenwoordi- gen.

Stevaert «Ja, mensen begrepen dat niet. En ze snapten al helemaal niet dat ik ervoor uitkwam. Zelfs in mijn tijd werd er nog gezegd: ‘Steve is een goede jongen, het is zelfs een goede commerc?ant. Maar is het niet erg dat hij socialist is?’ Ik heb de mensen ervan kunnen overtuigen dat ik aan de kant van de zelfstandigen stond. Ik ben degene die gevochten heeft tegen die idiote zondagsopeningen waar de liberalen zo tuk op waren.

»Toen ik zelf opkwam voor het parlement, kreeg ik in mijn dorp rond de 50 procent van de stemmen. Een affiche ophangen? Hohoho, dat lag al veel moeilijker! Maar echte problemen heb ik nooit gehad. Ze waren allang blij dat ik geen communist was (lacht). Er hing een soort... mildheid rondom mij. omdat ze merkten dat ik niets tegen gelovigen had, ook al was ik zelf een vrijzinnige. Ik he?b ook niks tegen het geloof, want anders zou ik niets anders zijn. ook al ontdekte ik in de loop van de jaren dat de socialisten rare manieren hadden.»

125 jaar socialisme: Steve Stevaert

»Dat ik Vlaams was vonden mensen ook raar, omdat ik toch in de slipstream van Willy Claes zat. Maar door al die dingen zagen ze wel: ‘Dat is een socialist in wie wij ons herkennen.’ En niet te vergeten: ze verstonden wat ik zei.»

HUMO Uw keuze voor het socialisme was evident, vertelt u, alsof het kwam opborrelen. Maar later hebt u zich wel verdiept in de theoretische onderbouw van links.

Stevaert «Ik heb ze allemaal gelezen: Bakoenin, Kropotkin, de briefwisseling van Camille Huysmans met Lenin. Natuurlijk begreep ik daar maar de helft van, en ik vond ook dat we de mensen daar niet te veel mee moesten ambeteren. Zo doe je de kerk leeglopen.»

HUMO Met welke van de grote socialisten dweepte u?

Stevaert «Ik ben niet zo’n dweper. Maar ik was wel gefascineerd door de levens van Willy Brandt en Franc?ois Mitterrand. En dichter bij huis heb ik veel bewondering voor de gave van de verontwaardiging van Louis Tobback. Ik bezit meer de gave van de verwondering – ik zie iets en ik denk: ‘Daar is iets nie zjust.’ Ik zie vaker dan Louis dingen die nie zjust zijn, maar ik begin dan te bedenken wat we eraan kunnen doen. Terwijl: als Louis verontwaardigd is over iets... Aiaiai! (lacht luid)»

HUMO U zei ook: socialisme is solidariteit. Met welke andere waar- den associeert u het socialisme nog?

Stevaert «Modern socialisme moet goed zijn voor de sterken en sterk voor de zwakkeren. Zonder te vervallen in miserabilisme, want het socialisme moet ook aan de kant van het succes staan. Er is totaal niets mis met succes. Maar iemand die sociaaleconomisch succesvol is, kan bijvoorbeeld een andere seksuele geaardheid hebben en zo in een zwakkere seksueel maatschappelijke positie zitten.

»Of neem de aswolk: als jij een reis naar Canada had geboekt, dan sta je sociaaleconomisch niet zwak. Maar als de luchtvaartmaatschappijen binnenkort schadevergoedingen krijgen en jij kan fluiten naar je reis e?n een vergoeding, dan behoor je ook tot de zwakkeren.»

HUMO Wat is volgens u de grootste realisatie van 125 jaar socialisme in Belgie??

Stevaert «De emancipatie. De socialisten hebben bijgedragen tot een samenleving waarin het belangrijker is ho?e? je iets doet dan wa?t je doet. De strijd is nog niet helemaal gestreden, maar het is niet meer van tel of je werkmens bent of professor, zolang je maar een goede werkmens of een goede professor bent. De negatieve connotatie van de klak is verdwenen, en de positieve van de kravat ook.

»En het is zeker niet de verdienste van ons alleen, maar we hebben toch ook een belangrijke rol gespeeld bij het algemeen enkelvoudig stemrecht. Bij de mannen, dan. Toen het over het vrouwenstemrecht ging, hebben de socialisten even, euh, gehaperd. Belangrijk is dat de partij nu in vrouwenhanden is – en dus per definitie in goede handen.»

HUMO Was het verzet tegen de invoering van het vrouwenstemrecht het dieptepunt van 125 jaar socialisme?

Stevaert «Het was een dieptepunt, maar een verklaarbaar dieptepunt.»

HUMO De socialisten waren tegen omdat ze vreesden dat vooral de katholieke partijen er wel bij zouden varen.

Stevaert «Ik ben een strateeg, maar op een bepaald moment houdt strategie op en telt alleen wat belangrijk is. De socialisten hadden geen belang bij het vrouwenstemrecht, maar het was wel juist. Ik heb niets tegen electorale berekening – integendeel – maar op zo’n moment moet je zeggen: ‘De boom in. Wij steunen dat vrouwenstemrecht.’

»Ik ben altijd de grote verdediger van de opkomstplicht geweest. Nog altijd: het is echt niet zo moeilijk om op zondag je bed uit te komen en naar het kieshokje te waggelen. De socialisten zouden we?l varen bij de afschaffing van de opkomstplicht, onderzoek heeft dat uitgewezen. Maar wij willen dat niet, omdat het niet juist is. het migrantenstemrecht: idem dito.»

HUMO Volgens tegenstanders put de SP.A in grote steden als Antwerpen electorale winst uit het migrantenstemrecht.

Stevaert «Allez, wat is dat nu voor onzin? Denk je nu echt dat ik als voorzitter voor het migrantenstemrecht was omdat het mij stemmen zou opbrengen? Het heeft te?gen ons gespeeld. Nu is dat geen thema meer, toen wel.»

HUMO Wie is – als u uw ogen over 125 jaar geschiedenis laat glijden – de grootste Belgische socialist?

Stevaert (denkt lang na) «De onbekende Vrouw. Dankzij de vrouwen zijn de socialisten groot ge- worden.»

HUMO En als u moet kiezen uit de lange rij prominenten die de partij hebben geleid?

Stevaert «Er zijn er zoveel geweest, he?, en in elk van die figuren vind ik dingen die mij aanspreken. Het pragmatisme van Achiel Van Acker natuurlijk, maar ook het tegendraadse van Camille huysmans en het contre l’e?tat van Emile Vandervelde. Het ethische socialisme van Hendrik De Man staat me veel minder aan. En ik zie een grote toekomst weggelegd voor de nieuwe generatie – ik zeg dat niet vrijblijvend, en ik weet ook niet of ik gelijk ga krijgen.»

125 jaar socialisme: Steve Stevaert

HUMO Die generatie heeft het niet onder de markt: de partij is al een paar jaar bezig met een surplace rond de 15 procent.

Stevaert «Dat is normaal: het is crisis. Ze zeggen soms dat de so- cialisten het goed doen in crisistij- den, maar dat klopt niet. Socialisme moet bezig zijn met de noden e?n de wensen van de mensen, en nu zijn we alleen bezig met de noden. Sinds 2003, toen we de verkie- zingen wonnen, heeft het overgrote deel van de bevolking aan koopkracht gewonnen. Maar wie sindsdien zijn werk verloor, heeft juist aan koopkracht ingeboet. En doordat de socialisten – terecht – met die laatste groep bezig zijn, komen ze niet meer aan de wensen toe.

»Socialisme is brood en rozen, he? Het materiële moet in orde zijn, maar zolang we niet bezig zijn met het immateriële, gaat het slecht met ons. Van Miert heeft zijn grootste verkiezingsoverwinninggeboekt toen het over de kernwapens ging, een immaterieel thema bij uitstek. En nu zal ik u ’s verra sen: toen Tobback de verkiezingen won met de slogan ‘uw sociale ze- kerheid’ (in 1995, red.), was dat ook een immaterieel thema. Dat ging over rechtvaardigheid. Louis zei: ‘het moet rechtvaardiger.’ Niet: ‘Ik ga uw pensioenen verhogen.’

»Eigenlijk is de SP.A gewoon een voortzetting van de Belgische Werkliedenpartij. De omstandigheden zijn veranderd, gelukkig, maar de doelstellingen niet. Sla het Charter van Quaregnon er maar op na. De meeste mensen denken dat dat een dik boek is, maar dat is maar anderhalve bladzijde. In die tekst is ook sprake van het caritatieve. Dat zijn we misschien wat uit het oog verloren: socialisten zijn voor naastenliefde, de gemeenschap.»

HUMO In het Charter staat ook dat het kapitalisme asap moet worden vervangen door een collectivistisch systeem. Dat streven behoort al even tot het verleden, en sinds de sociaaldemocratie de Derde Weg is ingeslagen, luidt de kritiek dat de socialisten zich aan de zijde van het kapitalisme hebben geschaard.

Stevaert «Het kapitalisme bestrijden? Allez, dat is totale onzin. hoe ga je dat doen? het kapitalisme zal zichzelf wel bestrijden. Sinds de bankencrisis telt voor de rijken het socialisme en voor de armen het kapitalisme: de armen zijn hun huis kwijt, en de banken worden ondersteund door de staat.»

HUMO U hebt zich neergelegd bijhet kapitalisme?

Stevaert «Nee. Ik ben tégen het kapitalisme maar voor de vrije markt – als ze sociaal gecorrigeerd is. Als iemand me een beter systeem aan de hand kan doen: ik kom vandaag nog af. Maar er is geen beter systeem.»

HUMO Als het socialisme weer maar eens tegen het licht wordt gehouden, luidt de diagnose toch vaak: ‘De traditionele achterban vindt de economische koers van de partijen te rechts.’

Stevaert «Die analyses komen niet van de achterban zelf, he? De echte achterban, dat zijn niet de mensen die in humo of Knack over het socialisme lezen en zich op basis daarvan een beeld van de partij vormen. Dat zijn mensen van vlees en bloed die in een eigen huis willen wonen en hun kindje naar een goede school willen sturen.»

HUMO Uit de ledenbevraging die de SP.A vorige week openbaar maakte, blijkt onder meer dat de achterban de top op cultureel vlak te links vindt. De oudere, laagge- schoolde partijleden kijken met argusogen naar de cultureel correcte en hoogopgeleide loftsocialisten.

Stevaert «In Limburg bestaat het loftsocialisme niet. Er zijn maar zeventien lofts bij ons, en ik ken ze alle zeventien (lacht).

»Nee, dat loftsocialisme is zever in pakskes. Natuurlijk zijn er socialisten die in een loft wonen, en daar is niks mis mee. Als je maar de juiste bouwvergunning hebt.

»Veel van onze leden hebben een lidkaart omdat ze van de partij houden en omdat ze in ons geloven, maar daarom willen ze de ploeg nog niet opstellen. Ze hebben kritiek op dit en op dat, maar diep vanbinnen weten ze dat de coach het beter kan dan zij. Tenminste: zolang er resultaat is.»

HUMO Dat resultaat is er nu toch niet?

Stevaert «Als je de remedies van bepaalde leden zou volgen, zou je alleen maar minder succes hebben.»

HUMO Bedoelt u nu de mensen van SP.A-rood?

Stevaert «Ik bedoel niemand in het bijzonder. Maar er zijn mensen die wel het beeld van de partij bepalen, maar die de partij niet zijn. Zij komen dan aanzetten met die verhaaltjes over loftsocialisten, terwijl de partij veel geschakeerder is. De gewone leden willen solidariteit, want ze begrijpen dat dat een welbegrepen vorm van eigenbelang is. En ze haten kleinlinkse analyses, want wat klein is kan nooit socialistisch zijn.»

HUMO Criticasters zeggen ook dat de sociaaldemocratische partijen veel aanhang verloren hebben door hun verkrampte reactie op de mul- ticulturele samenleving.

Stevaert «Opnieuw: het gemekker van een kleine groep. Mijn standpunt was altijd heel duidelijk: een kindje met vlasblond steil haar en een kindje met zwart kroezelhaar zijn gelijk. En ze moeten zich ook alletwee gedragen. Punt.»

HUMO Frank Vandenbroucke meldde in het essay dat hij voor Knack schreef: ‘We hebben niet snel genoeg een antwoord gevonden op de gevoelens en vragen van de mensen die hun wijken zagen veranderen.’

Stevaert «Die kritiek is juist – alle kritiek is juist. Maar ik wil waar-schuwen voor intellectuele onjuistheden. Zoals die professoren die ongestoord mogen spreken over een ‘verloren generatie’.

»In Limburg hebben we proble- men met een aantal migrantenjongeren en met een aantal autochtone jongeren. het loopt niet fout met alle migrantenjongeren. Voor er migrantenjongeren waren, maakten veel mensen zich druk over ‘de jeugd van tegenwoordig’, met – wat was het alweer? – hun lang haar en oorbel.»

HUMO Wat denkt u als socialistische politici als Freddy Thielemans de rellen in Kuregem afdoen als ‘fait divers’?

Stevaert «Als hij dat al gezegd zou hebben, dan vind ik dat totaal ongepast. We moeten daar niet flauw over doen en de problemen aanpakken. Louis Tobback heeft nooit gesproken over faits divers, en hij kreeg daarvoor op zijn kop: te repressief! En ik heb zelf ooit voorgesteld om de wet-Lejeune op de vervroegde invrijheidstelling af te schaffen. Ik heb er geen probleem mee om criminaliteit aan te pakken; ik heb er wel een probleem mee dat al die jongeren nu over dezelfde kam worden geschoren.»

HUMO Kunnen we het tot slot nog eens over het politiek personeel van de SP.A hebben? Paul Schef fer zei onlangs: ‘Partijprogramma’s overtuigen niet meer, houdingen wel. Partijen dwingen geen respect af, personen wel.’

Stevaert «Maar geef die jonge ge- neratie toch een kans! Ik sta absoluut aan hun kant. Het is de enige optie.»

HUMO Heeft uw partij geen populaire tribunespeler nodig? Een linkse Dedecker?

Stevaert «Dat is een contradictie.»

HUMO Een nieuwe Steve Stevaert dan?

Stevaert «Een totale misvatting: ik was evenveel teamspeler als tribunespeler. Ik was voor een strenge ruimtelijke ordening, een hard verkeersbeleid en het migrantenstemrecht. Wat was ik toch een rare populist, he??

»Laten we maar niet te luid om een populistische socialistische leider roepen. Die zou weleens historische fouten kunnen maken en verkeerd afwegen wat stemmen opbrengt en wat niet. We hebben iemand nodig die veel stemmen kan halen door het juiste te doen. Maar je kan dat niet uitvinden, je moet dat met de hele ploeg doen. Dus: geef die jonge mensen wat kansen. Als ik niet in hen zou geloven, zou ik me veel meer moeien. En ik moei me bijna nooit meer.»

125 jaar socialisme: Geert Noels

Econoom Geert Noels wordt niet graag rechts of neoliberaal genoemd, maar daarom rekent hij zichzelf nog niet tot het linkse kamp. ‘Ik heb niets met het socialisme. Ik heb geen uitzonderlijke gevoelens voor welke partij dan ook. Ik vind bij iedereen interessante aspecten: het solidaire van rood, het duurzame van groen en het economische van blauw.’

HUMO U was kind tijdens de jaren 70. De BSP van toen was een andere partij dan de SP.A nu.

Noels «De BSP had in die tijd – en dat gold ook voor andere partijen – iets schreeuwerigs. Dat besef ik vooral als ik beelden zie van toen: de speeches zijn sloganesker, het

ging er allemaal bombastisch aan toe. Het discours van de socialisten was heel sterk ideologisch gekleurd, veel meer dan nu. En ze waren ook meer gericht op de confrontatie: de ene tegen de andere.

»Dat is verbeterd door de komst van mensen als Karel Van Miert: zij hebben het socialisme gemoderniseerd, weg van de klassenstrijd. Die evolutie is gee?indigd bij moderne figuren als Steve Stevaert, die veel meer de taal sprak van de nieuwere generaties. Ik zeg vaak bij wijze van boutade: in die partij begint iedereen rood, maar ze eindigen allemaal blauw.

»Patrick Janssens, Louis Tobback en vele anderen hebben ingezien dat de klassenstrijd niet meer aanslaat. En hun klasse, de werklieden, is ook moderner geworden. Die mensen willen niet meer aangesproken worden als werklieden; ze zijn medewerkers geworden, die nog altijd een sociaal beleid willen, maar niet langer in termen van confrontatie.»

HUMO Uw vader was bedrijfslei- der. Dat zal de manier waarop er bij u thuis naar de socialisten werd ge- keken, ook gekleurd hebben.

Noels «Het was zeker geen groot bedrijf, wij behoorden tot de middenklasse. Maar wij zijn wel opgegroeid met het idee: ‘We moeten werken. We moeten vooruit!’ Dus ja, wij keken soms meewarig als er weer eens gestaakt werd. In een film als ‘Daens’ zie je hoe de ar- beiders in de negentiende eeuw in opstand kwamen tegen uitbuiting, omdat hun waardigheid in het gedrang kwam. Maar in de jaren zeventig ging het niet meer over uitbuiting of hongersnood, maar over nog meer rechten. Wij vonden dat ze te snel naar de grote middelen grepen voor...»

HUMO Futiliteiten?

Noels «De socialistische partij was een vechtpartij. Maar waar moet je nog voor vechten als je al betaalde vakantie, een dertiende maand, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en brugpensioen vanaf 48 hebt? Ze zijn toen door een existentie?le crisis gegaan, en ze hebben een breder kader gezocht e?n gevonden.»

HUMO Een populair gezegde luidt: wie op zijn twintigste niet links is, heeft geen hart. Wie op zijn veertigste niet rechts is, heeft geen verstand. Hebt u ooit gedweept met links?

Noels «Nee, maar bij ons op school werd niet op die manier aan politiek gedaan.»

HUMO Het Xaveriuscollege in Borgerhout, niet bepaald een broei- haard van linkse idealen.

Noels «Dat zou ik niet zeggen, nee. Maar het was wel de bakermat van Groen! Er liep daar een zekere pater Versteylen rond, he?. En we werden wel aangespoord om kritisch na te denken – over ethische kwesties, bijvoorbeeld – en om verschillende invalshoeken naast elkaar te leggen. Zo merk je dat iedereen wel een be?e?tje gelijk heeft.»

HUMO U bent economie gaan studeren in het midden van de jaren 80: de hoogdagen van de neoliberaal Hayek en zijn Oostenrijkse School. Woei de wind aan de faculteit altijd uit die hoek?

Noels «Integendeel: alle handboeken waren nogal Keynesiaans gekleurd – da’s de economische strekking die in tijden van crisis naar de overheid lonkt. Wij zijn allemaal opgegroeid met de doctrine dat we problemen pas moeten oplossen als ze zich stellen, om de woorden van een politicus uit die tijd te gebruiken (lacht)

HUMO Het neoliberalisme gelooft, anders dan het socialisme, in de survival of the fittest. Wordt u da?a?rom niet graag neoliberaal genoemd?

Noels «Het is inderdaad een manco van de Oostenrijkse School dat ze het sociale niet meeneemt. Maar in mijn boek doe ik een poging om de verschillende visies te verzoenen. Je moet kansen geven aan iedereen, ook aan wie minder talent heeft en om welke reden dan ook niet meekan. Maar om alle wagonnetjes te kunnen trekken, heb je wel een sterke locomotief nodig.»

HUMO Hebt u ooit ‘Das Kapital’ gelezen?

Noels «Ik kan het niet uit het blote hoofd opzeggen, maar we hebben dat wel gelezen, ja. In de retorica, in de les filosofie, bij een pater als ik me niet vergis. Dat werd niet verketterd, nee. In dat boek staan dingen die niet helemaal gek zijn. Je moet het alleen in zijn tijd zien. Toen Marx ‘Das Kapital’ schreef, waren de relaties tussen bazen en arbeiders helemaal anders dan nu.»

HUMO Elio Di Rupo beweerde vorig jaar stellig: ‘De liberalen hebben de crisis veroorzaakt, wij niet.’

Noels (zucht) «Ik weet niet of ik daarop moet reageren. Het zou natuurlijk heel makkelijk zijn als we konden zeggen: ‘Het kapitalistische systeem heeft gefaald, de crisis is het gevolg van greed.’ Maar dat is niet voldoende. De crisis is niet de schuld van de liberalen. En al zeker niet van de Belgische liberalen.»

HUMO Ik heb de liberalen anders nooit horen roepen om het bankwezen strenger te reguleren. Dat lijkt me meer een socialistische eis.

Noels «Als ooit de definitieve analyse van de crisis wordt neergeschreven, zal men inzien dat een heel socialistische maatregel van Bill Clinton mee aan de basis ligt van de kredietcrisis. In ’99 heeft hij beslist dat e?lke Amerikaan recht heeft op een huis, en dat de overheid daarbij zou helpen.

»Daarvoor hebben ze Fannie Mae en Freddie Mac ingeschakeld (grote hypo- theekverstrekkers, na de kredietcrisis door de overheid onder curatele gesteld, red.). Dat heeft de huizenprijzen de hoogte in gejaagd, en uiteindelijk is die bubbel gebarsten. Door een links en heel nobel idee dat compleet ontspoord is: de wil om de armsten te betrekken bij de welvaart.»

HUMO Wie is volgens u de be- langrijkste socialist van de voor- bije 125 jaar?

Noels «Karel Van Miert. Omdat hij voor mij het einde van het confrontationele socialisme belichaamt. Bovendien heeft hij een mooi parcours afgelegd: nationaal, Europees e?n in het bedrijfsleven. Hij heeft veel constructief werk geleverd in verschillende raden van bestuur.»

HUMO In de jaren 90 zijn de mees- te Europese sociaaldemocraten de ‘derde weg’ van Blair-ideoloog Anthony Giddens ingeslagen: een vrijage van links met de vrije markt. Achteraf klinkt de diagnose: ze zijn te rechts geworden. Houdt dat steek?

Noels «Nee. Ze zijn er gewoon achter gekomen dat economie counterintuitive is: ze druist soms in tegen ons buikgevoel. Bijvoorbeeld: om de werkgelegenheid te beschermen, moet je werkgevers juist me?e?r vrijheid geven om mensen te ontslaan. Hoe raar het ook mag klinken: dat cree?ert jobs. Stel dat je een wet zou maken waardoor een werkgever nooit meer iemand kan ontslaan: dan zal geen enkele werkgever ooit nog iemand aannemen.

»Die sociaaldemocraten zijn dus niet ‘rechtser’ geworden; ze hebben een inzicht verworven, alleen is dat een inzicht dat ze moeilijk uitgelegd krijgen aan hun achterban. Maar als je iets wil bereiken, moet je soms via een grote bocht op je doel afgaan, in plaats van de rechte lijn te volgen.»

HUMO Wat is volgens u het hoogtepunt van 125 jaar Belgisch socialisme?

Noels «Ik ben geen politicoloog of geschiedkundige, maar ik denk dat we de socialisten mogen bedanken voor de grote hervormingen van na de Tweede Wereldoorlog, in het onderwijs en de sociale zekerheid.»

HUMO U pleit voor de gedeeltelijke privatisering van die sociale zekerheid. Dat is een erg on-socialistisch idee.

Noels «Dat begrijp ik niet: waarom zou iets slechter functioneren als het wordt uitgevoerd door een pri- ve?bedrijf? Ik geloof niet dat mensen alleen goed werken als ze in dienst zijn van de overheid.»

HUMO De liberalisering van de elektriciteitsmarkt heeft haar nut nog niet bewezen: stroom wordt nog altijd duurder.

Noels «Jamaar, dat heeft niks te maken met de liberalisering. De vrije markt kan niet spelen als er te weinig spelers zijn, wat op de Belgische elektriciteitsmarkt het geval is. Als we ruimte geven aan bijvoorbeeld meer lokale initiatieven, zal de markt we?l beginnen te werken en de prijs we?l beginnen te zakken.»

HUMO En wat is volgens u de grootste fausse-queue van 125 jaar Belgisch socialisme?

Noels «Wat ik links verwijt – al is ‘verwijt’ misschien een zwaar woord – is dat hun dogma’s een groot risico op afhankelijkheid inhouden. De meest sociale maatregel die ik mij kan inbeelden is: mensen zelfredzaam maken. Ervoor zorgen dat ze niet verslaafd raken aan een vervangingsinkomen of een job bij de overheid – zoals in Wallonie?, waar er een soort parallelle uitkeringseconomie is ontstaan die op lange termijn onhoudbaar is.

»Je moet mensen de kans geven om hun ta- lenten tot volle wasdom te laten ko- men, zodat ze hun lot in eigen han- den houden. Dat klinkt misschien individualistisch, maar dat is het juist niet. Een mens is op zijn gelukkigst wanneer hij ingeschakeld wordt, niet wanneer hij rondkomt met een uitkering.»

125 jaar socialisme: Lieven Scheire



Lieven Scheire (29) wordt als lid van Neveneffecten meer met absurde humor dan met partijpolitiek geassocieerd. Maar achter de stand-upcomedian en televisiemaker schuilt een politiek beest. Erger nog: een salonsocialist!

HUMO Kom je uit een rood nest?

Lieven Scheire «Helemaal niet: uit een tsjevennest (lacht). In de jaren zestig hadden we zelfs een CVP-senator in de familie, Oktaaf Scheire. Ik ben wel altijd links geweest, maar binnen de context van een plattelandsgemeente als Wachtebeke. Ik was er lid van de KSA en het jongerenkoor, en daar kreeg je het gevoel dat je tegelijk jong, christelijk en progressief kon zijn.

»Niet vergeten: in Wachtebeke heeft de CVP decennialang de absolute meerderheid behaald. In mijn jonge jaren was een socialist of een liberaal een exotische verschijning. Als er verkiezingen waren, was ik oprecht bang dat de CVP zou achteruitgaan (lacht)

HUMO Waar en hoe is het dan toch fout gelopen?

Scheire «Als student in Gent, begin 2000. Die stad ademde socialisme. Dat sprak me erg aan. In die periode las ik ook ‘Vergeten straat’ van Louis Paul Boon – nog altijd één van mijn favoriete boeken – en ik was verkocht. Ik maakte me los van het geloof van m’n jeugd, ik liet me zelfs ontdopen.

»De VLD was me te rechts, met figuren als Coveliers en Dedecker, en ik twijfelde tussen Agalev en SP. De eerste keer dat ik mocht stemmen voor de gemeenteraad, in Wachtebeke, heb ik wel nog voor een lokale CVP’er gekozen. Ik heb ook één keer voor de groenen gestemd, maar vanaf 2003 stem ik rood.»

HUMO Wie is voor jou de grootste nog levende socialist?

Scheire «Goh. Misschien is dit een tussengeneratie? Ze boezemt me niet hetzelfde vertrouwen in als de generatie van Louis Tobback of Johan Vande Lanotte, maar mis- schien is dat normaal. Toen Jean- Luc Dehaene in 1999 werd opgevolgd door Guy Verhofstadt, dacht ik ook: dat lukt nooit! Hoe zou zo’n mager mannetje met een brilletje dat imposante trekpaard kunnen opvolgen als premier?»

HUMO Is de SP.A nog altijd de partij van de kleine man?

Scheire «Nog zo’n moeilijke kwestie. Ik heb er mezelf keihard op betrapt dat ik eigenlijk toch maar een salonsocialist ben. En ik denk dat ik niet de enige ben. Wat is socialisme voor een jonge progressieve Gentenaar? Op je laptop wat zitten tokkelen in het café van de Vooruit?

»Ik weet het, het zijn clichés, maar de SP.A heeft toch wat de uitstraling van een partij voor de happy few, voor rijk links. Misschien ook wel onvermijdelijk: een socialistische partij die erin slaagt om het lot van de gewone man sterk te verbeteren, wordt bijna vanzelf minder links. En dan krijg je toestanden zoals het VB dat overweegt om zelf met een vakbond te starten. Dat is toch om te gieren?»

HUMO De partij doet het al een paar verkiezingen niet zo best en haalt nog nauwelijks 15%. Waaraan ligt dat? Aan de boodschap of aan de leiders?

Scheire «Ik heb soms het gevoel dat het aan de boegbeelden ligt, maar het is allemaal zo subjectief. Waarom slaat een figuur als Yves Leterme dan we?l aan? Dat is voor mij een compleet raadsel.»

HUMO Misschien omdat Vlaanderen een beetje Wachtebeke in het groot is?

Scheire (lacht) «Ja, en ik maak me daar echt zorgen over. Hoe kan het dat Leterme een paar jaar geleden zelfs door de Humo-lezers tot beste politicus werd verkozen?

»Ik vond Steve Stevaert een zeer goed partijleider. Toen hij nog voorzitter was, werd hij constant aangevallen. Tot hij gouverneur werd, toen regende het complimenten. Je merkt pas hoe goed een politicus is als hij afscheid neemt.»

HUMO Ben je zelf lid van de partij?

Scheire «Nee, en ik ga daar ook nog een tijd mee wachten. Ik heb te weinig tijd, en ik wil me op familiefeesten niet laten vastpinnen. Bij ons wordt er altijd over politiek gediscussieerd, en als er dan één of ander voorstel van de SP.A op de korrel wordt genomen, kunnen ze mij alvast niet verwijten dat mijn partij fout zit (lacht)

HUMO Zou je op een lijst staan als de SP.A je dat als Bekende Vlaming zou vragen?

Scheire «Nee, dat is veel te vroeg. Maar als ik veertig of vijftig ben: wie weet? Misschien vraagt ook Groen! me, dat zou eigenlijk ook wel kunnen.»

HUMO Tot slot: vind jij als comedyschrijver en -acteur de SP.A ook een partij met gevoel voor humor?

Scheire «Humor in de politiek, kan dat wel? Politici moeten zo? op hun woorden letten. Zodra ze wat scherper uit de hoek komen, steekt er een orkaan van lezersbrieven op waarin ze keihard worden neergesabeld. Maar om de socialisten iets te gunnen: Louis Tobback brengt me met zijn scherpe uitspraken geregeld aan het lachen. Of toch aan het grijnzen.»

125 jaar socialisme: Bert Anciaux

Bert Anciaux (50) is nog maar een jaartje lid van de SP.A, na een hobbelig parcours van de Volksunie over ID21 naar Spirit en Vlaams-Progressieven – inmiddels allemaal opgedoekt. Anciaux wilde zich niet ronduit socialist noemen, maar hield het liever wat omzwachteld op ‘progressief’ of ‘sociaal en democraat’. Hij werd dan ook niet door alle militanten met open armen ontvangen.

Bert Anciaux «Die mensen vrees- den dat de partij haar identiteit voor een stuk zou verliezen als ik en anderen van Spirit erbij kwamen. Maar ik ben zonder beloftes over wat dan ook lid geworden, en ik zet me keihard in als militant.»

HUMO Wie vindt u de belangrijkste voorman uit de partijgeschiedenis?

Anciaux «Ik denk spontaan aan Edward Anseele, en ook aan Camille Huysmans. Zij horen trouwens ook thuis in het rijtje historisch belangrijke figuren van de Vlaamse emancipatiestrijd.»

HUMO En wie zijn voor u de be- langrijkste socialisten van nu?

Anciaux «Dat is al iets moeilijker (lacht). Maar Louis Tobback en Norbert De Batselier reken ik daar zeker bij.»

HUMO Wat is de grootste verwezenlijking van de partij?

Anciaux «De invoering van het algemeen stemrecht. Vaak wordt de sociale zekerheid als belangrijkste verwezenlijking genoemd, maar eigenlijk is dat een gevo?lg van dat algemeen stemrecht. Dat was de grote katalysator voor heel wat historische ontwikkelingen.»

HUMO En het absolute dieptepunt?

Anciaux
«Agusta. Socialisten en pacifisten laten zich niet in met wapenhandel. Laat staan dat ze smeergeld aanvaarden van wapenhandelaars.»

HUMO Is de SP.A nog de partij van de kleine man?

Anciaux «Die kleine man is inmiddels flink gegroeid. In de oude partijcultuur had je een basis die opkeek naar zijn leiders en ze bijna blind vertrouwde en volgde. Die tijd is voorbij: mensen zijn mondiger geworden. De nieuwe partijcultuur moet er dus e?e?n van debat en dialoog zijn, en dat is nu de uitdaging. Caroline (Gennez) is zich daar heel goed van bewust.»

HUMO Niet de SP.A, maar vooral rechtse en centrumrechtse partijen trekken de jongste jaren kiezers aan.

Anciaux «Dat zal wel, maar moet je daarom de armen laten zakken? Je kunt mensen toch overtuigen van a?ndere inzichten? Wellicht doen we dat te weinig. Politici spelen naar mijn smaak te veel in op bestaande meningen. Linkse politici moeten opnieuw de straat op: de wijken heroveren met een verhaal van solidariteit.»

HUMO Volgens sommigen heeft de partij nood aan een linkse versie van bijvoorbeeld Bart De Wever of Jean-Marie Dedecker, iemand met een duidelijk e?n populair discours.

Anciaux «De sociaaldemocratische partijen zitten in heel Europa in de verdrukking. Daar kom je niet uit met een linkse Dedecker of De Wever, daar heb je een hele beweging voor nodig. Overigens: Dedecker en De Wever zijn tijdelijke fenomenen, individuen die niet geschraagd worden door een echte partij. Ik heb het zelf meegemaakt dat ik constant aan de top van de populariteitslijstjes stond: ik we?e?t hoe vergankelijk het allemaal is.»

HUMO Welke partij vertegenwoor- digt vandaag de dag het beste het socialistische gedachtegoed: de SP.A of de PS?

Anciaux «Allebei. Het verschil is dat ze in een totaal verschillende samenleving actief zijn: de SP.A in een ontzuild Vlaanderen, de PS in een Wallonie? dat nog veel klassieker gestructureerd is.

»Ik vind dat SP.A best wat kan leren van de politique de proximite? van de PS. Zo dicht mogelijk bij de mensen staan, duidelijk laten zien dat je rekening houdt met hun mening, allerlei vormen van directe democratie ernstig nemen. Ik geloof daar heel sterk in.»

HUMO Heeft de SP.A ook daar geen groot probleem? Uit een recent ledenonderzoek blijkt dat de partijtop vaak op een totaal andere golflengte zit dan de militanten. Bijvoorbeeld als het gaat over migratie en vreemdelingen.

Anciaux «Maar hoe komt dat? Ik denk: omdat linkse politici met veel te weinig enthousiasme en openheid de interculturele samenleving hebben verdedigd. We moeten ons over dat soort thema’s veel offensiever durven op te stellen. Alleen zo overtuig je mensen.»

HUMO Is het daarvoor niet te laat? De SP.A heeft zijn oude achterban voor een deel definitief zien overstappen naar het VB.

Anciaux «Dat klopt, maar je moet de mensen duidelijk maken dat er eigenlijk maar e?e?n keuze is: de keuze voor een interculturele samenleving. Wie iets anders beweert, is o?f kortzichtig o?f demagogisch.»

HUMO U komt niet bepaald uit een rood nest. Wanneer hebt u voor het eerst voor de socialisten gestemd?

Anciaux «Sinds het kartel Spirit-SP.A in 2003. Maar als jonge gast heb ik nog voor socialisten gestemd die op lijsten van kleinere linkse partijen stonden.

»Ik ben opgegroeid in een Volksunienest. Als het ging over communautaire of nationalistische thema’s, hadden wij weinig affiniteit met de socialisten. Maar we waren behalve Vlaams ook sociaal bewogen, en we voelden ons ook verbonden met bijvoorbeeld de rode Leeuwen in Brussel (eind jaren 60 opgericht als Brusselse scheurlijst van de toenmalige BSP, red.), met mensen als Lydia De Pauw-Deveen

HUMO Zingt u voortaan op 1 mei uit volle borst de Internationale mee?

Anciaux «Natuurlijk.»

HUMO U kent de tekst inmiddels even goed als de Vlaamse Leeuw?

Anciaux «Ik zal u iets bekennen: ik ken de Internationale alleen in het Frans, ik zal mijn Nederlandse versie nog wat moeten bijspijkeren (lacht). Maar ik vind zo’n hymne wel wat hebben. Hoeveel partijen hebben een lied dat wereldwijd wordt gezongen? De Internationale behoort tot het erfgoed van de partij. Dat moeten we koesteren.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234