null Beeld

1 oktober is Wereld vegetarisme dag, maar: 'Veganisten hebben veel empathie voor dieren, maar te weinig voor mensen'

Veganisme zit in de lift, maar zolang haar aanhangers zich star blijven opstellen, zullen ze hun nobele doel – een volledig veganistische wereld – nooit bereiken. De Gentse pleitbezorger Tobias Leenaert breekt een lans voor meer pragmatisme.

Zo’n twintig jaar geleden, toen hij nog aan de Universiteit Gent studeerde, zwoer Tobias Leenaert alle vlees, vis, zuivel, eieren en andere dierlijke producten af. Als overtuigde veganist lag hij aan de basis van EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief), een organisatie die ijvert voor plantaardige voeding en een diervriendelijke samenleving.

undefined

'Flexitariërs, die één dag in de week vegetarisch eten, sparen meer dieren uit dan alle veganisten bij elkaar.'

Met zijn levensstijl probeert Leenaert het lijden voor mens en dier in de wereld zoveel mogelijk te vermijden. Maar terwijl de veganistische manier van leven wereldwijd op steeds meer begrip kan rekenen, moeten veganisten zich volgens Leenaert ernstig bezinnen.

HUMO Wat doen veganisten volgens u verkeerd?

Tobias Leenaert «Stel: ik kom bij u eten, en u hebt speciaal voor mij een vegetarische lasagne klaargemaakt, denkend dat u daarmee wel goed zat. Maar helaas voor mij hebt u lasagnevellen gebruikt met ei erin. Veel veganisten zullen uw lasagne daarom weigeren en u haarfijn uitleggen waarom. Met als gevolg dat u zult denken dat alle veganisten even star zijn, en dat ze een onhaalbaar doel nastreven.»

HUMO U zou mijn lasagne gewoon opeten?

Leenaert «Ja, want ik doe er geen extra kwaad mee, en bovenal komt het niet alleen onze relatie ten goede, maar ook uw houding ten opzichte van het veganisme. We zouden beter iets meer ontspannen zijn in onze overtuiging. De regels zijn geen doel op zich, uiteindelijk willen we alleen het lijden zoveel mogelijk verminderen.»

HUMO Hameren veganisten te veel op het dierenleed?

Leenaert «Dat argument wekt inderdaad veel weerstand op. We moeten beseffen dat de meeste vleeseters óók zouden willen dat de dieren een goed leven krijgen voordat ze gedood worden, en dat ze ook weten dat dit in de praktijk niet het geval is – ze voelen zich daar zelfs een beetje schuldig over. Dan moeten wij veganisten er niet nog een schepje bovenop doen. Ze zouden met ons juist openhartig en eerlijk moeten kunnen praten over die innerlijke worsteling, zonder dat ze zich achteraf nog slechter voelen.»

HUMO Waarom is het voor zoveel veganisten moeilijk om die brug te slaan?

Leenaert «Er is onder veganisten veel empathie voor dieren, maar niet altijd evenveel voor mensen. Terwijl het voor activisten en wereldverbeteraars net belangrijk is om te kijken door de bril van een ander. Het probleem is dat we denken dat we de waarheid in pacht hebben, en daardoor vergeten we te luisteren. Zeker naar vleeseters, want hun bezwaren hebben we al zo vaak gehoord.»

HUMO Wat is dan de beste aanpak?

Leenaert «Je past je verhaal aan naargelang wie er voor je zit. Niet iedereen is geïnteresseerd in dierenrechten, maar misschien wel in de effecten van veeteelt op het milieu en het klimaat, of in de gevolgen voor hun gezondheid. Je kunt ook je overtuigingsstrategie achterwege laten, en eerst proberen om het gedrag van de mensen te veranderen. Veganisten gaan ervan uit dat ze eerst informatie moeten geven, zodat mensen hun houding tegenover dieren veranderen en uiteindelijk ook hun gedrag zullen aanpassen. Het is best mogelijk, maar in de gedragspsychologie zien we dat het ook anders kan: inspireer mensen eerst om minder vlees te eten, om welke reden dan ook, en je zult zien dat ze daarna makkelijker hun houding zullen veranderen. Vergeet niet dat er grote consequenties vastzitten aan de aanvaarding van onze argumenten over dierenleed. Mensen laten zich niet snel overtuigen dat ze moeten ophouden vlees te eten.»

undefined

'Uiteindelijk streven we niet naar een besloten clubje, maar naar een veganistische wereld'

HUMO De mens is van nature toch ook een vleeseter?

Leenaert «Van nature heeft de mens ook gemoord: dat wil toch niet zeggen dat we het daarom moeten goedkeuren? Wij zijn er om onze natuur te overstijgen. Vandaag zijn we perfect in staat om geen vlees te eten of dierlijke producten te gebruiken, en het heeft nog bewezen voordelen ook.»

HUMO Een veganistische wereld: niets minder is het ideaal in uw boek ‘How to Create a Vegan World’. Ligt die lat niet wat te hoog?

Leenaert «Een veganistische wereld klinkt heel ambitieus, maar maximaal streven naar minder gebruik van dierlijke producten is wel degelijk het doel dat we nastreven.»

HUMO Zo’n morele revolutie kost tijd.

Leenaert «Niet noodzakelijk. Kweekvlees kan al in de nabije toekomst een interessante rol spelen. Het is écht vlees: niet van dode dieren, maar gemaakt op basis van dierlijke cellen. Hoe beter en smakelijker de alternatieven, hoe makkelijker we anderen kunnen motiveren om minder dierlijke producten te gebruiken. Kweekvlees zou de technologische revolutie kunnen zijn die de morele revolutie kan inleiden én bespoedigen.»

HUMO In de supermarkt zien we steeds meer vleesvervangers, en in de steden zijn veganistische eettentjes helemaal hip. Kortom: de veganisten zijn aan het winnen!

Leenaert «Ja, maar we moeten uitkijken voor wishful thinking: het aantal mensen dat zich veganist of vegetariër noemt, blijft al jaren steken op 1 of 2 procent. De groei van vleesvervangers en veganistische eettentjes is vooral te danken aan de flexitariërs: anders dan de veganisten vormen zij een grote, interessante groep die veel invloed heeft. Zij zijn het die de vraag naar alternatieven stuwen, zoals groenteburgers en sojamelk. Bovendien heeft hun gedrag een enorm effect: flexitariërs sparen meer dieren uit dan alle veganisten bij elkaar.»

HUMO Is er onder veganisten dan alom waardering voor flexitariërs?

Leenaert «Niet echt. Veel veganisten redeneren dat je, door één dag in de week vegetarisch te eten, goedkeurt dat je voor de zes andere dagen dieren laat doden en opeet. Of ze zeggen dat je niet behoort te ijveren voor ruimere kippenhokken en meer vrije uitloop, omdat je daarmee de aandacht zou afleiden van het feit dat deze dieren helemaal niet in een hok thuishoren, en niet zouden moeten worden ingezet voor onze consumptie. Maar hoewel we natuurlijk moeten pleiten voor hun bevrijding, lijkt iedere verbetering in hun leven me óók belangrijk.»

HUMO U suggereert dat u binnen de beweging een uitzonderlijke positie inneemt, maar uw boek opent wél met vijf pagina’s vol steunbetuigingen van internationaal vooraan-staande veganisten.

Leenaert «Het zijn niet toevallig mensen met een hoge functie bij organisaties die rond veganisme of dierenrechten werken. Organisaties zoeken de samenwerking op en sluiten compromissen om hun doel te bereiken: daarom zijn ze per definitie pragmatischer dan de individuele activisten die thuis aan de computer laten zien aan anderen hoe strikt zij in de leer zijn. Zij gaan ervan uit dat anderen hen zullen respecteren als ze maar superconsequent zijn in hun keuzes. Dat zal wel zo zijn, maar het schrikt ook heel veel mensen af. Om succesvol te zijn, moet je blijven zoeken naar manieren om steun te verwerven voor je einddoel, en niet alleen maar de regeltjes volgen.»

HUMO Zijn veganisten te dogmatisch?

Leenaert «Vaak wel. Ze houden hardnekkig vast aan sommige standpunten, zonder ze verder te onderzoeken of in twijfel te trekken. Daarmee vertonen ze trouwens gelijkenissen met andere bewegingen.»

HUMO Wie bedoelt u? Religieuze bewegingen? De milieubeweging?

Leenaert «Allebei. Ideologie leidt tot een gebrek aan rationaliteit en tot groepsdenken, waarbij de denkbeelden onderdeel worden van je identiteit. Die wordt vervolgens heel nauwgezet bewaakt, zodat er geen verwatering kan optreden.

»Bij veganisten is het dogmatisme nog veel sterker dan bij mensen die zich groen of duurzaam noemen. Het is niet altijd even duidelijk hoe milieuvriendelijk je keuze voor één of ander product is, maar bij veganisten is die keuze heel scherp: een product is dierlijk of niet.»

HUMO Op uw website en in uw boek noemt u zichzelf ook veganist.

Leenaert «Dat klopt, maar eigenlijk is het etiket ‘veganisme’ meer geschikt voor producten en gerechten dan voor mensen. Ik pleit voor enige flexibiliteit, maar het is opvallend tot hoeveel kritiek dat leidt. Veel mensen voelen zich kennelijk veilig bij een strikte indeling – wél of niet veganistisch.»

HUMO Zegt u nu dat veganisten een marginale splintergroep willen blijven?

Leenaert «Voor de ware purist is een veganist iemand die geen dierlijke producten gebruikt en geen producten waarbij dierlijke ingrediënten zijn gebruikt, punt. Maar stel: u steunt ons doel om dieren niet langer te gebruiken en misbruiken voor onze consumptie, maar eens per jaar bent u op bezoek bij uw grootmoeder, en daar eet u haar traditionele rijstpap. Van mij mag u zich nog altijd veganist noemen: het zou overdreven tribaal zijn om u uit te sluiten. Toch is dat wat veel andere veganisten voortdurend doen, en het leidt alleen maar tot meer polarisatie. Ik denk dat we beter niemand uitsluiten, want uiteindelijk streven we niet naar een besloten clubje, maar naar een veganistische wereld.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234