15 tips om 100 te worden: 'Ellende en tegenslag achter je kunnen laten en doorgaan, dát is het geheim'

Stokoud worden hoeft nu ook weer niet, maar de meesten onder ons zouden het toch liefst zo lang mogelijk uitzingen in dit ondermaanse. Maar waarom worden sommige mensen schijnbaar zonder moeite 100 en zijn anderen de pijp uit nog voor ze goed en wel aan hun pensioen begonnen zijn?

Om een heel klein tipje van de sluier op te lichten, zochten de Nederlandse artsen Hans Van Hateren en Nanno Kleefstra tien krasse eeuwelingen op voor een uitgebreid gesprek. Het resultaat is ‘99+ Een geheim… of geluk?’, een mooi (foto)boek waarin in vogelvlucht het levensverhaal van enkele in al hun eenvoud toch opmerkelijke oudjes wordt geschetst.

Ook al gaat het om een beperkt staal, met enige goeie wil vallen er uit de getuigenissen toch wel enkele vingerwijzingen te destilleren voor wie een zo lang en gelukkig mogelijk leven ambieert. Wij zetten er vijftien op een rijtje.

Moge uw gooi naar de 100 hier starten. En stuur een kaartje als het ooit zover is!


1. Ziek zijn kan geen kwaad

HUMO Voor sommigen zal het misschien een geruststelling zijn, maar je hele leven kerngezond zijn, is kennelijk geen vereiste om heel oud te worden.

Hans Van Hateren «Bij de mensen die we hebben gesproken, zaten enkele heel vitale ouderen, maar toch ook een aantal die in hun leven best wel vaak ziek geweest zijn. Mevrouw Pennarts (103), die in Indonesië is geboren en pas in 1957 naar Nederland is verhuisd, had als kind doorlopend malaria. Ze is naar eigen zeggen ook altijd een heel slechte slaper geweest. Meneer Roelofs (100) was als kind altijd ziek. Hij was thuis de zwakste van alle kinderen. Maar hij heeft zijn broers en zussen wel allemaal ruim overleefd. En mevrouw Klein-Stroet (103) heeft op jonge leeftijd tbc gehad.

»Enkele 100-jarigen hadden ook ooit kanker gehad, maar het ging daarbij steeds om een niet te agressieve vorm van de ziekte.»


2. Stop op tijd met roken

HUMO Opmerkelijk: vijf van de tien oudjes hebben gerookt.

Van Hateren «Sommigen zelfs serieus veel, én zeer lang. Mevrouw Pennarts rookte liefst zestig tot zeventig sigaretten per dag tot in de jaren 50 of 60 – ze wist niet meer precies wanneer ze gestopt was. Het klopt dat de helft van onze eeuwelingen heeft gerookt, maar nog belangrijker is dat ze er ook allemaal mee gestopt zijn. Je zou kunnen concluderen dat je 100 kunt worden zelfs als je veel én lang rookt. Maar ik ben er vrij zeker van: als ze waren blijven roken, waren ze nooit zo oud geworden als nu.»

HUMO Maar dertig of veertig jaar roken hoeft dus niet noodzakelijk te betekenen dat je vroegtijdig het loodje legt.

Van Hateren «De juiste les lijkt mij: stoppen met roken loont op elke leeftijd. Hoe vroeger je stopt, hoe beter uiteraard. Maar ook op latere leeftijd heeft het zeker nog nut. Als je 80 bent en je je nog heel vitaal voelt, heb je gemiddeld nog wel wat jaren voor je liggen. Als je dan stopt met roken, komen er daar zeker nog wat bij.

»Jan-Willem Lucas (101) is daar het mooiste voorbeeld van. Die is op zijn 15de beginnen te roken en op zijn 76ste gestopt. En hij rookte fors, hoor. Hij is er trouwens van de ene op de andere dag mee opgehouden. Omdat hij met een hoestje zat dat volgens de dokter van het roken kwam (lacht).»

'Ouders zijn nu zo obsessief met de gezondheid van hun kroost bezig dat er soms problemen van komen'


3. Eet alles, maar matig

HUMO Ook wat hun eetgewoonten betreft, hebben ze geen van allen speciale inspanningen gedaan om zo gezond mogelijk te leven. Ze zijn allemaal 100 geworden zonder vegetarisch, veganistisch, glutenvrij, bio of paleo te eten. En op een borreltje meer of minder keken sommigen ook al niet.

Van Hateren «Ik ben er heilig van overtuigd dat je alles kunt eten wat je maar wil, zolang je het maar met mate doet. Je kunt best vlees eten, maar niet als je alleen maar of te véél vlees eet. Hetzelfde geldt voor alcohol: je mag wel alcohol drinken, maar hou het binnen de perken. Wat deze mensen allemaal gemeen hebben, is dat ze geen overgewicht hebben, en dat ook nooit hebben gehad.»

HUMO Meneer Roelofs zegt zelf dat hij naar de huidige maatstaven niet meteen gezond heeft geleefd.

Van Hateren «Hij heeft altijd veel roomboter en vet vlees gegeten, dingen die tegenwoordig niet bepaald als zeer gezond worden ervaren. Maar meneer Roelofs heeft natuurlijk wel de hongerwinter in de Tweede Wereldoorlog meegemaakt: net omdat het heel calorierijk is, had men er toen belang bij om dat soort voedsel te eten. Zijn die producten per se ongezond? Als je er te veel van eet wel. Maar de hoofdboodschap is: in principe kun je alles eten, zolang je maar enige matigheid betracht.»

HUMO Vegetariërs en macrobioten – voor zover die ondertussen niet zijn uitgestorven – zullen het graag horen.

Van Hateren «Onderzoek heeft aangetoond dat mensen die wit vlees eten, langer leven dan mensen die veel rood vlees eten. Vegetariërs hebben dus ergens wel een punt. Maar aan helemaal geen vlees eten zitten ook weer risico’s als je niet de juiste vervangende producten eet. Vegetariërs moeten bijvoorbeeld opletten dat ze genoeg vitamine B12 binnenkrijgen. Ik beweer niet dat vegetarisch eten ongezonder is, maar het is ook niet zo dat je kans om 100 te worden veel groter wordt als je geen vlees meer eet.

»Maar dingen als vegetarisme, paleo en glutenvrij zijn in de mode, hè. Ouders zijn nu zo obsessief met de gezondheid van hun kroost bezig dat er soms problemen van komen. Omdat kinderen bepaalde voedingsmiddelen niet meer mogen eten, zitten ze soms met tekorten. In Nederland is – wellicht net als in België – jodium aan het brood toegevoegd. Onlangs nog belandde er een kind met schildklierproblemen in het ziekenhuis, omdat het een ernstig tekort aan jodium had. Het kind at namelijk helemaal geen brood meer, omdat de ouders dat niet gezond vonden. Het doorschieten in al die super-foods, en denken dat je geen suiker of brood of koolhydraten meer mag eten, kan dus ook tot gezondheidsproblemen leiden.»

HUMO Zou het ook kunnen dat voeding vroeger gewoon beter en gezonder was?

Van Hateren «De kwaliteitseisen en controles in de moderne voedingsindustrie zijn zo streng dat ik niet zou durven te beweren dat vroeger alles beter was. Maar je kunt wel de keuze maken tussen biologisch en niet-biologisch. Voor de wereld en voor het milieu zou ik de voorkeur geven aan voedsel waar minder bestrijdingsmiddelen aan te pas zijn gekomen. En wat vlees betreft: voor vlees dat van een dier komt waarvan je weet dat het een beter leven heeft gehad dan andere lotgenoten.»


4. Een marathon hoeft niet

HUMO Ook opvallend: bij de 100-jarigen zitten geen fanatieke sporters. Hun beweging heeft zich altijd beperkt tot wandelen en fietsen. Niemand van hen heeft ooit marathons gelopen, triatlons afgewerkt of zich afgebeuld in de fitnessclub.

Van Hateren «Meer bewegen is natuurlijk nooit slecht. Maar dit geeft wel aan dat je niet noodzakelijk zeer intensief hoeft te sporten. Als je je boodschappen gaat doen met de fiets in plaats van met de auto, en geregeld een flinke wandeling maakt, heb je ook genoeg beweging. Je hoeft je niet elke dag urenlang in het zweet te werken.»

HUMO Die dwangmatige joggers, fitnessers en fietsers sloven zich dus voor niks uit?

Van Hateren «Het is nu ook weer niet zo dat intensief sporten slecht is. Al plegen échte topsporters op een bepaalde manier wel roofbouw op hun lichaam. Uit onderzoek is gebleken dat je langer leeft als je intensief sport. Maar als je níét intensief sport, maar wel veel beweegt, is dat niet meteen heel veel slechter.»


5. Blijf actief

HUMO Eveneens een constante: de oudjes in uw boek zijn geen types die achter de geraniums zitten te suffen. Allemaal zijn ze nog zeer actief. Sommigen zijn zelfs mee met de nieuwste technologie.

Van Hateren «Dan doelt u wellicht op meneer Van Zwol (100). Die leest dagelijks zijn krant op de iPad, heeft een smartphone en doet nog van alles op de computer. Hij is ook superhandig met die dingen. Als hij bij zijn huisarts een nieuwe afspraak maakt, heeft hij die sneller in zijn telefoon staan dan de verpleegkundige één en ander in de agenda heeft gestopt (lacht).

»Maar ze hebben inderdaad allen gemeen dat ze nog zeer actief zijn. Velen hebben op oudere leeftijd ook nieuwe activiteiten ontplooid. Meneer Roelofs is boeken gaan schrijven. Mevrouw Roelofs (101) is op hoge leeftijd gaan tekenen en heeft meegedaan aan een dichtwedstrijd. Meneer Van Zwol, die van beroep graficus was en altijd een grote interesse voor elektronica heeft gehad, heeft voor zijn 100ste verjaardag zelf foto’s bewerkt en daar een mooie uitnodiging van gemaakt. En mevrouw Pennarts maakt nog steeds al haar kleding zelf. Daar lijkt toch echt wel een deel van het geheim in te zitten.»

'Vroeger deden de mensen bijna allemaal fysiek werk. En dat is nu eenmaal zeer gezond'


6. Prikkel uw brein

HUMO Nieuwe dingen aanleren schijnt ook goed te zijn om je hersenen in conditie te houden.

Van Hateren «Onderzoek heeft uitgewezen dat je minder kans loopt om dement te worden als je veel puzzelt. Het is natuurlijk een beetje een ‘kip of het ei’-verhaal. Als je nog zo vitaal bent als deze eeuwelingen, is het een stuk makkelijker om actief te blijven. Maar het is een wisselwerking. Veel oudere mensen zullen ervaren dat sommige dingen steeds lastiger worden. Maar als je opeens stopt met die dingen te doen, pak je ze na een jaar niet opnieuw op. Blíjf je ze doen, dan hou je het ook langer vol.»


7. genen zeggen niet alles

HUMO Genen lijken ook niet alles te verklaren. Sommige 100-jarigen hadden meerdere mensen in hun familie die zeer oud waren geworden, maar anderen waren de enigen.

Van Hateren «Bij een deel van de mensen zullen sterke genen zeker een rol spelen. Zie ook die mevrouw uit Italië die met 116 jaar de oudste vrouw ter wereld is geworden. Al haar broers en zussen zijn zeer oud geworden. Maar met genen verklaar je niet alles. Er zijn genoeg mensen die oud worden en hun familie al decennialang kwijt zijn.»


8. Boeren doet deugd

HUMO Opvallend veel oudjes hebben ooit op een boerderij gewoond of gewerkt of hebben lang met het boerenleven te maken gehad. Heeft de gezonde boerenlucht mogelijk een positieve invloed?

Van Hateren «Omdat het maar om een kleine selectie van tien mensen gaat, kan het natuurlijk ook gewoon toeval zijn. Maar wat ze wel allemaal geleerd hebben is, zoals mevrouw Mulders (100) het uitdrukt: ‘Van hard werken ga je niet dood.’ Ze zijn hun hele leven bezig geweest. En lichamelijk werk is nu eenmaal zeer gezond. Vroeger deden de mensen bijna allemaal fysiek werk. Dat is vandaag wel anders.»

'Stoppen met roken loont op elke leeftijd, zelfs op je 80ste'


9. Kies een goeie partner

HUMO Een goed huwelijk lijkt ook te helpen. Al uw geportretteerden spreken vol lof en met veel liefde over hun (in bijna alle gevallen overleden) partner. In de woorden van meneer Roelofs: ‘Mijn allergrootste geluk was mijn vrouw Aaltje. (…) Samen hebben we een onbeschrijflijk mooie huwelijkstijd gehad. Het was niets aparts, maar met haar waren veel dagen een feest.’

Van Hateren «Een goed huwelijk draagt ongetwijfeld bij tot de levenskwaliteit. Maar tegelijk is het geen voorwaarde om de 100 te halen. Mevrouw Pennarts is daar een mooi voorbeeld van: haar man is vroeg gestorven, en ze heeft langer zónder dan mét hem geleefd. Toch is ze heel gelukkig oud geworden.

»Je levenspartner is de belangrijkste persoon in je leven, vaak samen met de kinderen en de familie. Als je die partner verliest, valt er een heel stuk van jezelf weg. En dan is het de vraag hoe je dat verwerkt. Ga je er goed mee om, dan hoeft zo’n verlies niet noodzakelijk slecht te zijn. Maar als je lang met je naaste kunt samenzijn, draagt dat wel bij tot het levensgeluk. Als het een goed huwelijk is, tenminste. En dat was bij deze mensen zeker het geval.»


10. Koester uw vrienden

HUMO De meesten wonen dicht bij hun familie of wonen soms zelfs bij hen in. Een goed familiaal netwerk lijkt van groot belang.

Van Hateren «Dat is zeker. Meneer Jannink (101) woont bij één van de kinderen in, en heeft daar een deel van het huis, met een aparte ingang en zo. De rest woont op zichzelf of in een meer beschutte omgeving waar wat meer zorg voorhanden is. Meestal wonen ze zelfstandig, maar allemaal hebben ze veel mensen om hen heen.

»Dat hoeft trouwens niet noodzakelijk familie te zijn. Kijk naar mevrouw Pennarts: al haar vriendinnen zijn overleden, maar de dochters van haar vriendinnen zijn nu haar vriendinnen geworden. Die dochters zijn natuurlijk ook al 70 of 80. Het verschil in leeftijd met de 103 jaar oude mevrouw Pennarts is relatief kleiner geworden. De dames gaan bij elkaar op de koffie en spreken elkaar vaak. Als je ook geestelijk gezond oud wil kunnen worden, is dat soort relaties essentieel.»


11. Vermijd het rusthuis

HUMO Slechts drie van de 100-plussers verblijven in een soort rusthuis. Is het aangeraden om zo lang mogelijk thuis te blijven? Men zegt weleens dat mensen sneller verouderen als ze in een rusthuis terechtkomen.

Van Hateren «Dat werkt ook weer langs twee kanten. Om thuis te kunnen blijven wonen, moet je natuurlijk gezond genoeg zijn. Maar als je er moeite voor doet, en meer in beweging blijft, zal het ook makkelijker zijn om lang op jezelf te blijven.

»In Nederland is het nu ook heel erg in om mensen zo lang mogelijk thuis te laten wonen. Verzorgingstehuizen heb je bij ons eigenlijk al niet meer. Of zo mag je het toch niet meer noemen. Ik denk dat dat een gunstige evolutie is. Maar als het niet meer kan, moet je wel goeie zorg hebben, en moet je mensen een plek kunnen bieden waar ze menswaardig worden opgevangen.»


12. Geloof in iets

HUMO Enkelen hebben het ook over hun geloof. Kunnen mensen daar kracht uit putten?

Van Hateren «Ik zag vandaag net een wetenschappelijk artikel waarin stond dat vrouwen die meer met geloof bezig zijn, langer zouden leven. Maar bij onze 100-jarigen zijn er ook die echt niks met het geloof hebben. Gelovigen hebben wel vaak een rotsvast vertrouwen. Ze lijken moed en energie te halen uit de manier waarop ze in het leven staan. Ze voelen zich door iets hogers gesteund. Maar dat hoef je niet noodzakelijk uit het geloof te halen. Je kunt het ook heel goed in andere dingen vinden.»


13. Zorg voor anderen

HUMO De mens is van nature een sociaal en altruïstisch wezen. We zijn pas gelukkig als we anderen gelukkig kunnen maken. Het is wellicht geen toeval dat veel van deze oudjes hun hele leven voor anderen hebben gezorgd.

Van Hateren «Wie goed doet, goed ontmoet,’ zegt mevrouw Mulders. Het zou heel goed kunnen dat dat zorgzame bijdraagt tot je eigen geluk. En als je gelukkiger bent, word je vaak ouder.»

'In '99+ Een geheim… of geluk?' wordt in vogelvlucht het levensverhaal van enkele krasse eeuwelingen geschetst'


14. Sta positief in het leven

HUMO Ook al was het leven niet altijd een pretje, al uw eeuwelingen vinden dat ze een zeer gelukkig leven hebben geleid. Uit hun levensverhalen blijkt echter ook dat gelukkig zijn toch een soort talent is. Eéntje dat deze mensen allemaal in grote mate lijken te bezitten.

Van Hateren «Ze hebben inderdaad allen het vermogen om gelukkig te zijn. Allemaal hebben ze veel mensen verloren. Mevrouw Pennarts heeft echt wel een hoop ellende gekend, en toch is die mevrouw oprecht gelukkig. Als je met haar praat, merk je gewoon dat ze echt van het leven geniet.

»Dat is een beetje het geheim van deze mensen: ondanks de ellende en de tegenslagen die ze gekend hebben, zijn ze toch in staat geweest om dat achter zich te laten en door te gaan – een belangrijke kwaliteit.»

HUMO Bij niemand van hen valt enige wrok of verbittering te bespeuren.

Van Hateren «Alle tien staan ze zeer positief in het leven. Meneer Lucas (101) misschien wat minder, omdat hij ook de minst vitale van het stel was. Hij zegt op het einde van het gesprek: als ik kom te overlijden, is dat ook goed. Wat niet wegneemt dat hij nog steeds straalt, dat zie je ook op de foto’s.»

HUMO De krasse knarren zijn ook geen van allen bang voor de dood. Ze lijken er zelfs, misschien op meneer Van Zwol na, ook niet geweldig van wakker te liggen. Het leven is mooi geweest: als er een einde aan komt, dan is het maar zo.

Van Hateren «Meneer Lucas en mevrouw Mulders zeiden echt letterlijk: het mag morgen afgelopen zijn. Ze genieten nog steeds van dingen, maar ze zijn alleen komen te staan of hebben last van bepaalde gebreken. Ze beseffen dat hun tijd zal komen, maar ze klampen zich niet uit alle macht aan het leven vast. Ze weten dat het nu eenmaal ooit moet eindigen, en verzetten zich daar ook niet tegen. Want dat soort mensen heb je ook.»

HUMO Wat ze ook gemeenschappelijk hebben, is een onwrikbare optimistische en nuchtere ingesteldheid. Ze hebben het leven altijd genomen zoals het kwam, en als het eens anders liep dan ze graag wilden, dan legden ze zich daarbij neer.

Van Hateren «Niemand van hen heeft zich ooit het hoofd gek laten maken. Het loopt nu eenmaal zoals het loopt. Je kunt je suf piekeren over sommige dingen. Waarom wordt iemand ziek? Waarom krijgt iemand kanker? Waarom gaat het leven zoals het gaat?

»Met de leeftijd word je vaak meer berustend, maar we hebben de indruk dat deze mensen dat op jonge leeftijd ook al waren. Mevrouw Pennarts heeft haar dochter en haar man verloren, en is daar op een heel bewonderenswaardige manier mee omgegaan. Als je dáár de kracht voor hebt, ben je ook in staat om van de rest van je leven wat te maken.»


15. Laat u niet opjagen

HUMO Hun mentaliteit lijkt welhaast het tegengestelde van wat tegenwoordig de norm is. In de huidige, razendsnelle wereld willen we graag alles, en als het even kan wel zo snel mogelijk.

Van Hateren «Het verschil is echt enorm – bijna om jaloers op te zijn. Als je lang met die mensen spreekt, word je je daar ineens heel erg bewust van: jeetje, waar ben ik mee bezig? Dat is voor mezelf ook wel leerzaam geweest. Er zijn toch wel dingen die ik anders wil en ga doen. Kijk, hard werken vind ik leuk, maar niet alleen maar werken. Je moet echt wel een evenwicht zoeken, en deze mensen kunnen dat als geen ander.»

HUMO Sinds we allemaal aan onze smartphone vastgeklonken zitten, is de wereld er nog sneller en jachtiger op geworden. Alles is binnen de milliseconde bereikbaar en beschikbaar, en wie dat wil, staat non-stop met de hele planeet in verbinding. Het lijkt in niets op de wereld die deze ouderen het grootste deel van hun leven hebben gekend.

Van Hateren «Tegenwoordig is het blijkbaar hip om je telefoon op vliegtuigmodus te zetten. Als de mensen uit ons boek vandaag jong waren geweest, zouden zij wellicht de types zijn die dat vaak doen.»

HUMO Ook mooi: zonder uitzondering blikken de oudjes met grote tevredenheid terug op hun leven.

Van Hateren «Ook al hebben ze veel ellende gezien. Ik denk dat mensen tegenwoordig – en vooral veel jonge mensen – toch wel veel te veel willen: een paar keer per jaar op vakantie, een mooie auto en een groot huis. Onze ouderen, daarentegen, zijn tevreden met zeer weinig. Niet dat ze speciaal weinig hebben, maar ze genieten van kleine dingen. Dat je daar ook levensgeluk uit kunt halen, is het mooie en het inspirerende van deze mensen.»

HUMO Tot slot, hebben deze gesprekken uw visie op ouderen of ouder worden veranderd?

Van Hateren «Toch wel, ja. Wij waren echt positief verrast dat mensen op deze leeftijd nog zo vitaal kunnen zijn. We hebben natuurlijk zulke mensen gevraagd, maar dat ze nog zó kwiek zouden zijn, hadden we niet durven te dromen. Tegelijk werd wat we al wisten bevestigd: gewoon gezond leven is nog steeds de beste basis. Doe niet te gek. En dan kom je al een heel eind.»

HUMO Als je alles bij elkaar optelt, lijkt zeer oud worden toch vooral een kwestie van geluk.

Van Hateren «De conclusie is: leef je niet gezond, dan word je niet oud. Leef je gezond, dan heb je nog steeds geluk nodig om zo oud te kunnen worden. En dat geluk kun je een handje helpen door actief te blijven en te proberen ook de kleine dingen in het leven te waarderen.»

HUMO De wetenschap blijft ondertussen naarstig zoeken naar manieren om de gemiddelde levensverwachting nog wat op te trekken. Heeft dat nut en zin? Vergeleken met de vorige generaties leven we nu al heel wat langer.

Van Hateren «Ik denk dat er meer winst te behalen valt met het langer gezond laten leven van mensen. Bij levensverlenging gaat het altijd over het toevoegen van jaren aan het leven. Ik denk dat het waardevoller zou zijn als je léven weet toe te voegen aan de jaren. Veel mensen moeten een groot deel van hun leven, vooral op latere leeftijd, met beperkingen leven. We kunnen miljarden in de ontwikkeling van allerlei pillen stoppen, tegen gewoon gezond leven kan nog altijd niks op. En daar gaan we met zijn allen helaas toch wel heel hard de mist in.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234