20 jaar doorbraakplaat 'Either/Or' van Elliot Smith

In 1997 brengt undergroundmuzikant Elliott SmithEither/Or’ uit. Een jaar later speelt hij op de Oscaruitreiking vóór Céline Dion. Nog eens vijf jaar later sterft hij na twee steekwonden in de borst. Zelfmoord?

'Elliott Smith kreeg de titel die ooit voor Jeff Buckley bestemd leek: singer-songwriter van het decennium'

Toen Elliott Smith zijn derde plaat ‘Either/Or’ uitbracht, kon hij niet bevroeden hoe nog geen jaar later zijn leven op z’n kop zou staan. Regisseur Gus Van Sant gebruikte de songs in zijn uiterst succesvolle drama ‘Good Will Hunting’ en Smith veranderde van een typische jongen uit de underground – zwerend bij home recordings en de bijbaantjes aaneenrijgend – in een Oscargenomineerde artiest met een dik platencontract bij major Dreamworks.

Wie de tegenstrijdigheden van de nineties nog eens wil aanschouwen, moet de optredens van de Oscaruitreiking van 1998 maar eens opzoeken. Eerst Smith in een slechtzittende, gehuurde witte smoking. Daarna Céline Dion met een orkest en haar zaaglied uit ‘Titanic’. We hoeven u niet te verklappen wie won en wie na afloop schouderophalend weer naar huis ging.

Smith combineerde de typisch Amerikaanse slacker indie-stijl, uit het Portland waar ook Sleater-Kinney en Stephen Malkmus van Pavement vandaan kwamen, met het popgevoel van Brian Wilson, de rock van Alex Chilton en de stem van John Lennon. Elliott Smith werd een Nick Drake die wél bij leven werd ontdekt, en kreeg de titel die eerder voor de betreurde Jeff Buckley bestemd leek: singer-songwriter van het decennium.

Maar eerst was er dus ‘Either/Or’. Een plaat vernoemd naar een werk van de 19de-eeuwse Deense filosoof Søren Kierkegaard. Kort samengevat: kiezen is verliezen. Dat is ook precies wat Smith met ‘Either/Or’ deed. Hij verruilde zijn woonplaats Portland voor Brooklyn en Los Angeles en verliet de groep Heatmiser, waarin hij tweede viool speelde naast zijn maatje Neil Gust. Die werd overigens zo jaloers op Smiths florerende solocarrière dat de vriendschap verwaterde. Belangrijke zaken achter je laten om eindelijk eens voor jezelf te kiezen is hét thema van ‘Either/Or’.

De plaat begint zoals Smiths eerdere werk. ‘Speed Trials’ is opgenomen met een cassette-recorder, maar de poppracht van de melodie is rijker dan wat de zanger daarvoor deed. Het nummer heeft een refrein waar zelfs Paul McCartney jaloers op zou zijn. Na die eerste song waaiert Smiths moderne folk uit. Akoestische gitaren worden elektrische, zoals in het prachtige ‘Alameda’, een treurige break-upsong waarin een mens zich afvraagt of hij misschien elders heen moet gaan. ‘Ballad of Big Nothing’ en ‘Pictures of Me’ klinken alsof ze opgenomen zijn met een groep in een echte studio, al speelde Smith naar goede gewoonte alles zelf.

Nog indrukwekkender is de diepte die Smith aanboort in ‘Between the Bars’, de bekendste én fraaiste song van de plaat. Het door een simpele gitaar en orgeltje gedragen zanglijn, van het niveau van The Beach Boys’ ‘Pet Sounds’, klinkt alsof het voltallige Russische staatsorkest én ballet er mee van doen hadden. Nog meer superieure huisvlijt: de fantastische moderne folk van ‘2:45 AM’ of ‘Angeles’, waarop Smith zich klaarmaakt om met het mes tussen de tanden verder te trekken: ‘Go ahead/lose the gamble/it’s the history of the trade’. Afsluiter ‘Say Yes’ lijkt een happy end, maar goede verstaanders weten wel beter: ‘They want you or they don’t/say yes’.

De door roesmiddelen, gebrek aan zelfvertrouwen en misbruik beschadigde Elliott Smith bloedde op z’n 34ste dood. Of hij zichzelf de twee fatale steekwonden heeft toegebracht, werd nooit opgehelderd. Met ‘Either/Or’ laat hij een werk achter dat ook twintig jaar later nog steeds een fabuleuze, perfecte en soms hartverscheurende inkijk in een getroebleerde ziel biedt.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234