null Beeld

20 jaar na 'Tox': Paul Mennes over zijn nieuwe roman 'Niets bijzonders'

Paul Mennes is terug. Exact twintig jaar na zijn debuut presenteert hij zijn achtste boek: ‘Niets bijzonders’, een in Pittsburgh gesitueerde roman over een aarzelende schrijver, een geenszins aarzelende seriemoordenaar en een hoop beroemde zombies uit The Factory van Andy Warhol.

Bart Vanegeren

HUMO Waar was je toch al die tijd, Paul?

Paul Mennes «Niet in Japan dus, zoals blijkbaar veel mensen dachten. Dat had best gekund, mijn vorige roman speelde niet toevallig in Osaka. Van de laatste vier jaar herinner ik me bijzonder veel vliegtuigen, bijzonder veel skypen en bijzonder veel afschuwelijks – er bestaat blijkbaar niet zoiets als een aangename scheiding, ’t is ongeveer zo tof als openhartchirurgie zonder verdoving.

»Ik ben dus gescheiden van de man met wie ik de helft van mijn leven samen ben geweest. Dat was het begin van een vermoeiende intercontinentale deurenkomedie. In een allerlaatste poging die relatie te redden, had ik plannen gemaakt voor een reis naar San Francisco. Maar toen de vertrekdatum zich aandiende, was de verhouding al gedesintegreerd en dus ben ik maar op m’n eentje vertrokken. En daar ben ik Gregory tegengekomen, geheel volgens de aloude wijsheid dat de liefde zich aandient als je er niet op zit te wachten. Vervolgens ben ik drie keer verhuisd, een paar keer over en weer naar Amerika gevlogen en druk in de weer geweest met een langeafstandsrelatie. Intussen is de rust weergekeerd: mijn Amerikaan en ik zijn getrouwd, we wonen in Antwerpen.»

HUMO Die intercontinentale deurenkomedie is natuurlijk ook verantwoordelijk voor de hiaat in je productie.

Mennes «Ten tijde van de scheiding heeft mijn hoofd vanzelfsprekend een poos echt niet naar het schrijven gestaan. Alles bij elkaar ben ik er meestal wel in geslaagd mijn vaste productie van één pagina per dag te halen. Maar schrijven wordt voor mij steeds meer schrappen; meestal hou ik van die pagina ’s anderendaags amper een halve zin over. De vuilste toets op het klavier van mijn computer is de deleteknop. En zo hoort het ook (lachje).

»Ik ben ook lang aan een ander boek bezig geweest, dat ‘Dubbele helix’ zou heten, tot ik als writer in residence drie maanden in Pittsburgh belandde. Na verloop van tijd kwam ik tot de ontdekking dat ik veel minder in dat manuscript geïnteresseerd was dan in wat er ter plekke allemaal speelde: ik woonde vlak bij de set van de Batman-film ‘The Dark Knight Rises’, het Andy Warhol Museum was een kwartier wandelen. Algauw begon ik verbanden te zien die me intrigeerden, dus heb ik dat andere boek terzijde geschoven en ben ik aan ‘Niets bijzonders’ begonnen.»

Zombie Warhol

HUMO Andy Warhol is een levenslange fascinatie van je: in je vorige werkkamer hingen vier metershoge reproducties van ‘Cow’, zijn roodgele koeienkop uit 1971.

Mennes «Als jonge snaak vond ik hem niet meteen een grote held, popart rook me toch iets te veel naar ouwe hippie. Marcel Duchamp en de dadaïsten stonden ook dichter bij wat me in de muziek bezighield: de postpunk van Einstürzende Neubauten en aanverwanten. Maar ik was wel met popart bezig, ik herinner me dat ik bij Warhols dood in 1987 in een lange brief naar een vriend uitlegde waar hij allemaal voor stond.

»Bij de grote overzichtstentoonstelling ‘A Factory’ in het Paleis voor Schone Kunsten in 1999 ben ik helemaal in de ban van Warhol geraakt. Omdat ik toen ook al een zeer chaotisch mens was, stond ik een dag te vroeg in Brussel. Alvorens de terugreis aan te vatten, mijn wanordelijke geest vervloekend, ging ik het PSK binnen op zoek naar een toilet. Daar moet ik ergens een foute afslag genomen hebben, want opeens stond ik oog in oog met dat gigantische portret van Mao boven aan een zeer monumentale marmeren trap. Dat had een enorme impact op me, wellicht ook omdat het zo onverwacht was. Het ís ook verrassend dat je een tentoonstelling in opbouw zomaar kunt binnenwandelen. ’t Heeft me in elk geval in die mate geraakt dat ik een keer of vijf naar ‘A Factory’ teruggegaan ben. De vijfde keer begon de man van de souvenirwinkel zich zichtbaar zorgen te maken: hij moet gedacht hebben dat ik iets van hem wou, en niet gewoon alle boeken die verkrijgbaar waren (lacht). En na ’99 heb ik me vrij systematisch verdiept in alles wat met Warhol te maken heeft.»

HUMO Was Warhol een visionair?

Mennes «Bij momenten zeker wel. Zijn films markeren de oerknal van reality-tv, het begin van de beroemdheid om de beroemdheid. Hij voorzag de explosie van het aantal media en ook de daardoor onvermijdelijke toename van steeds onbenulliger sterretjes om het allemaal te blijven voeden; iets als ‘Keeping Up with the Kardashians’ heeft hij zeker zien aankomen. Ook het consumentisme heeft hij voorzien. En dat mensen steeds minder zouden lezen en steeds meer beelden zouden consumeren. Het klopt ook wat ik Warhol in mijn roman laat beweren: Lady Gaga had net zo goed in zijn Factory kunnen rondlopen – het werkt vandaag dus nog altijd zoals hij het toen bedacht heeft.

»Nog zo’n bijzonder clevere stelling: ‘Death can really make you look like a star.’ Amy Winehouse is een prima voorbeeld. Iemand van wie gezegd werd: ‘Dat kind kan wel zingen, maar drinkt misschien toch wel een klein beetje veel,’ was ineens een getourmenteerde artieste van hetzelfde niveau als Billie Holiday – gewoon door te sterven. Doodgaan is een prima carrièrezet, nog altijd. Een gouden tip voor mijn collega-schrijvers. Na jullie! (grinnikt)»

HUMO Achteraan in het boek dank je Paul Warhola, zijn broer. Heb je hem gesproken?

Mennes «Die brave man woont nog altijd in Pittsburgh. Een beminnelijke krasse knar, die al mijn vragen over zijn broer beleefd en bij momenten ietwat routineus beantwoordde. De familie Warhola is oorspronkelijk van Oost-Europa, maar er woonden er nogal wat in die weinig riante wijk in Pittsburgh. Ik ben er geweest: een straatarme, bijna afgesloten gemeenschap die weinig met de rest van de stad te maken had. Daar komt Warhols werkethiek volgens mij ook vandaan – iemand moet zorgen dat er eten op tafel komt – én zijn extreem commerciële ingesteldheid in de tweede helft van zijn leven.

»Warhol blijft een mysterie, ondanks alle biografieën, documentaires en studies. De jongste tijd wint de theorie veld dat hij een aspergerpatiënt was, wat zou verklaren dat hij eerder koud en afstandelijk dan vriendelijk overkwam. Al is er natuurlijk altijd een verschil tussen hoe je overkomt en hoe je bent: ik ben bijvoorbeeld een beminnelijke en vriendelijke jongeman, die alleen maar overkomt als een chagrijnige teef van 47 (lacht).»

HUMO De titel ‘Niets bijzonders’ heb je ook van Warhol, die een tv-show zo had willen noemen.

Mennes (knikt) «Ik vond het een leuke titel, omdat alles tegenwoordig extreem bijzonder moet lijken. Iedereen is gigantisch bezig met aandacht op te eisen: ‘Kijk naar mij! Wat ik doe, is heel belangrijk!’ Daarom vond ik het nogal verfrissend een boek te schrijven en dat in de titel meteen al géén wereldschokkend bijzondere gebeurtenis te noemen. De neveneffecten zijn ook vrolijk. Iemand die gevraagd wordt wat hij aan het lezen is en antwoordt: ‘Niets bijzonders.’ Of iemand die gevraagd wordt wat hij voor zijn verjaardag gekregen heeft en antwoordt: ‘Niets bijzonders’. (lacht)»

HUMO ‘Niets bijzonders’ is onvermijdelijk ook een literair programma.

Mennes «Ik vind schrijven niet zo vreselijk bijzonder. Dat is me onmogelijk gemaakt toen ik als jongetje beseft heb dat mensen doodgaan en geen enkele greep hebben op wat er achteraf gebeurt. Ik kan me simpelweg niet van de indruk ontdoen dat het er uiteindelijk niet toe doet wat ik schrijf en hoe het onthaald wordt: als de zon uitdooft, is alles toch weg. Dus heeft schrijven volstrekt geen zin en is dat op zich niet eens zo erg, omdat immers helemaal niets zin heeft. Dat is misschien niet direct een vrolijk perspectief, maar het is wel het mijne. Het zet ook een domper op alle mogelijke vreugde, maar ik ben nu eenmaal van dat gevoel doordrongen.»

Twintig jaar somberen

Mennes «Ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat ik ben beginnen te schrijven voor de man met wie ik de helft van mijn leven samen ben geweest. Ik heb me dus ook even over mijn beroep moeten bezinnen: ’t was niet vanzelfsprekend dat ik schrijver zou blijven. Maar toen heb ik me gerealiseerd dat het niet vanzelfsprekend is dat ik, na twintig jaar schrijven, nog altijd graag lees – en eigenlijk ook nog graag schrijf. Dan moet ik er verder niet moeilijk over doen, en maar vrolijk Quentin Crisp parafraseren: ’t heeft geen zin om twintig jaar vis op de markt te verkopen en dan te beweren dat je eigenlijk prima ballerina bent.»

HUMO Speelt dat baltsgedrag nu nog?

Mennes «Dat blijft een grote motivatie, ook al is mijn echtgenoot de Nederlandse taal niet machtig – hij begint morgen aan zijn cursus Nederlands. Geef toe: ’t zou nogal vreemd voor hem zijn samen te wonen met iemand die de hele dag in een kamertje zit te tikken en nu eens slechtgemutst en dan weer welgezind terug in de woonkamer verschijnt. Daar moet zo nu en dan toch een boek van komen, anders zal hij zich gauw zorgen gaan maken over wat ik daar zit uit te vreten (lacht).»

HUMO Je bent twintig jaar schrijver. Zie je zelf een evolutie?

Mennes «Ik ken mijn eigen werk niet denderend goed. Ik heb die boeken nooit herlezen, God zal me bewaren (lacht). Misschien zou ik ‘Web’, mijn eerste poging om van een verhalende lijn af te stappen en iets gefragmenteerds te maken, nog weleens willen lezen. Over een jaar of dertig. Met het oog op een musicalbewerking.»

HUMO ‘Niets bijzonders’ is je minst publieksvriendelijke boek: ’t is eerder een soort collageachtige installatie dan een verhaal, en de toon is inktzwart.

Mennes «Zou het mijn lot zijn dat wat ik tegenwoordig literair gesproken interessant vind, mensen niet noodzakelijk massaal leuk om te lezen vinden? Tja, het boek gaat nu eenmaal over Warhol, ook in de uitdrukking van zijn idee dat mensen nog de aandachtsspanne van de lengte van een blog of van iets tussen twee reclameblokken hebben. Dan kom je onvermijdelijk bij iets gefragmenteerds uit, eerder dan bij een episch verhaal.

»Dit is inderdaad mijn donkerste boek sinds mijn debuut. ’t Is een curieuze cyclus van twintig jaar: gaandeweg zijn mijn boeken minder somber geworden, met het feit dat in ‘Kamermuziek’ een happy end tot de mogelijkheden zou kunnen behoren als hoogtepunt, en nu is het terug naar af. ’t Was me al opgevallen toen ik eraan bezig was. Die scheiding zit er voor een groot deel in, vanzelfsprekend. De volgende zal, kortom, van een vrolijkheid van heb-ik-me-jou-daar zijn: ‘Paultjes moppentrommel’ (lacht).»

HUMO De donkerte woekert ook in een venijnige vrouwonvriendelijkheid.

Mennes «Er is een verschil tussen een vrouwonvriendelijk boek en een boek over een vrouwonvriendelijk onderwerp. Sinds Warhol door Valerie Solanas was neergeschoten, was hij een stuk minder op vrouwen gesteld. Daarom ademt mijn boek dat ook, al zal altijd wel iemand een zekere soul ontdekken die er vroeger minder was.

»Met name die haatrijke alinea tegen Solanas is redelijk intens. Die passage had ik al heel vroeg, ’t heeft lang geduurd voor ik eruit was of ik ze nu al dan niet zou gebruiken. Het alternatief is het onderwerp helemaal negeren, maar dan zou ik pas echt seksistisch bezig zijn. Als er iemand gerustgesteld moet worden: ik heb de afgelopen week de uitnodigingen voor de boekvoorstelling verstuurd en het percentage vrouwen is nog altijd 40 procent. Om precies te zijn: ik ga met zes mensen om en daar is tweeënhalve vrouw bij.»

HUMO Nog een cyclus van twintig jaar: je voert opnieuw een serial killer op.

Mennes «Daar werd destijds hartelijk om gelachen, alsof ik maar wat Amerikanen had nageaapt en over iets had geschreven wat in Vlaanderen nooit zou kunnen gebeuren. Intussen zijn we een tijdje verder en is er één en ander gebeurd. Dat vond ik fijn om even aan te stippen. En verder paste het simpelweg bij dit boek: James Eagan Holmes heeft bij de première van ‘The Dark Knight Rises’ in Colorado in het publiek geschoten en twaalf mensen vermoord. Ik laat ’m in mijn roman ook op de filmopnames rondlopen: hij wil graag in massascènes figureren, zodat hij bij zijn aanslag op de première tezelfdertijd op het bioscoopscherm te zien is. Een totale pervertering van Warhols beroemdheid om de beroemdheid. Maar dat is tegenwoordig ontegensprekelijk één van de drijfveren van seriemoordenaars, terwijl dat bij Gilles de Rais heel zeker niet zo was. Al is hij wel degelijk beroemd geworden, want we kennen ’m zes eeuwen later nog altijd.»

HUMO Tot slot nog een vintage Mennes-quote: ‘Televisie zoals we die aan het begin van de 21ste eeuw kennen, is het exact omgekeerde van een toilet. Je gaat zitten, hopend op wat ontspanning, en de stront vliegt je om de oren.’

Mennes «Mijn vorige boeken zijn van de hand van iemand die veel tv keek en met iemand samenwoonde die alle nieuwsuitzendingen wilde zien. Mijn leven werd dus door media bepaald – niet zozeer door wat ik deed, maar door wat ik allemaal binnenkreeg. Gaandeweg interesseerde het me steeds minder en begon tv me gigantisch te irriteren. Ik kon alleen maar concluderen dat ik blijkbaar niet tot de doelgroep behoorde. Dit boek is het eerste dat ik geschreven heb zonder tv – ik heb nog wel een toestel, maar ik kijk uitsluitend naar dvd’s. Daarom interesseert het me wel welke kant het met Netflix opgaat. Tv is een stervend medium, als het al niet dood is. (Fronst) Met dat soort uitspraken slinken mijn kansen om dit boek op tv te promoten wellicht drastisch, niet? (lacht) Dat komt me dan goed uit, want ik kom nog altijd niet graag onder de mensen. Om het met mijn favoriete Warhol-quote te zeggen: ‘One’s company, two’s a crowd, and three’s a party.’»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234