20 jaar Woestijnvis: van vriendenclub tot miljoenenmachine, deel 2

Vorige week kon u lezen hoe Woestijnvis, het productiehuis van Wouter Vandenhaute en Erik Watté, uit de startblokken dokkerde en met ‘Man bijt hond’ en ‘Alles kan beter’ meteen z’n eerste successen boekte. In aflevering twee palmt het miljoenenbedrijf de Reyerslaan in, en wordt de riante glorietocht ondanks enkele kleine inzinkingen voortgezet. ‘Uiteindelijk zijn we maar gestopt met champagne drinken.’


Lees ook de andere afleveringen van '20 jaar Woestijnvis'

'Iemand van de VRT riep: 'De invasie is begonnen!' Toen dacht ik: 'Enfin!' Maar nu snap ik het wel: Woestijnvis stelde zich dominant, zelfs hautain op'


Lees ook: Deel 1: de pioniersjaren

‘Wie is de mol?’ Michiel Devlieger debiteert het zinnetje voor het eerst op 6 december 1998. Armen gekruist, strenge stem, iets zorgelijks in de ogen. Negen weken lang zullen de vier woorden Vlaanderen in de ban houden. ‘De mol’, het programma dat markante internationale televisieprijzen als de Gouden Roos en Humo’s Prijs van de Kijker zal winnen, is na ‘De XII werken van Vanoudenhoven’ het tweede kijkcijferlekkers-op-zondagavond van Woestijnvis. De handtekening van Bart De Pauw, Tom Lenaerts, Michiel Devlieger en Michel Vanhove staat eronder: vier ‘Schalkse ruiters’ die in 1998 hun contract bij Woestijnvis ondertekenen.

Michiel Devlieger «Al voor wij bij de BRTN ‘Schalkse ruiters’ maakten, vertelde Wouter Vandenhaute Bart De Pauw en Tom Lenaerts over zijn plannen om een eigen productiehuis op te richten, en probeerde hij hen warm te maken om mee te doen. Toen het echt zover was, keek iedereen de kat wat uit de boom. Ergens tijdens het tweede seizoen van ‘Schalkse ruiters’ hebben Bart en Tom zich toch door Wouter laten overtuigen, en is de hele ploeg mee overgestapt.»

De vier moeten een programma verzinnen en herinneren zich een pre-Woestijnvisidee: ‘De schalkse ruiters gaan te ver’.

Devlieger «Bart en Tom zouden in elke aflevering een ander soort reis maken: een trektocht in Schotland, een roadtrip door Zuid-Amerika, een groepsreis naar Lourdes... Goed plan, alleen zou het minstens twee jaar duren om dat programma te maken. Maar in één van de nevenideetjes – dat er in de groepsreis ook een intrigant zit die de rest van het gezelschap manipuleert – zat iets, dat voelden we. We wisten dat we goud in handen hadden en dat we snel moesten zijn – voor iemand anders dat goud zou vinden.»

Snel betekent in dit geval héél snel: eind juni 1998 wordt ‘De mol’ opgestart, op 6 december van datzelfde jaar wordt het kind in primetime geboren.

Devlieger «Twintig weken hadden we om ‘De mol’ te maken. De opdrachten voor de kandidaten verzinnen was het meest helse karwei. Met ons vieren – Michel, Bart, Tom en ik – gingen we vijf dagen in een huurauto rondrijden in de streek waar we zouden opnemen. Het bleek al snel een slecht idee. Zagen we daar in Frankrijk een kasteel en kwamen we niet verder dan: ‘Schoon kasteel, ja, héél schoon kasteel zelfs. Maar welke opdracht kunnen we hierbij verzinnen?’ We begonnen ons op elkaar af te reageren, puur uit frustratie door die tijdsdruk. Het werden heel pittige discussies, doorgaans over triviale dingen. Zei Tom, luid: ‘Wat een pittoresk pleintje!’ Dan reageerde Bart, nog luider: ‘Wadde? Noemde gij da pittoresk?’ Michel en ik probeerden dan discreet van tafel te gaan om een biljartje te steken. Waarop die twee, plots wél eendrachtig: ‘Neeje! Ge blijft zitten! Dit is belángrijk!’»

Onder hoogspanning gemaakt, onder hoogspanning bekeken: ruim anderhalf miljoen Vlamingen zien de finale van dat eerste seizoen. Uiteráárd komt er later een tweede reeks. En – veel minder uiteraard, uitzonderlijk zelfs – ook een derde: bij Woestijnvis vonden ze jarenlang dat je alleen bij het eerste en het tweede pintje van het vat de kraag keurig kunt afschuimen.

Vandenhaute en Watté beseffen dat ze een levensverzekering hebben afgesloten voor hun productiehuis, nu Vanhove, Devlieger, De Pauw en Lenaerts aan boord zijn. ‘Ik heb veel ongelooflijk getalenteerde mensen zien werken bij Woestijnvis,’ zegt Liesbeth Wyns, de eerste werknemer van Woestijnvis (zie Humo 4016). ‘Maar voor mij behoort Bart De Pauw – samen met Jan Eelen – tot de allergrootste creatieve breinen.’

Liesbeth Wyns «Zijn fantasie, zijn ideeën, die altijd woekerende chaos in zijn hoofd: waanzinnig.»

Mark Uytterhoeven «Een paar jaar vóór Woestijnvis had Tom Lenaerts me Bart De Pauw al getipt. Ik heb toen zelfs nog een redactievergadering van ‘Buiten de zone’ meegemaakt (stel dat u hier te jong voor bent: check YouTube en geniet, red.), omdat die toevallig in Mechelen plaatsvond. Bart deed het net zoals ik: ideeën, ideeën, ideeën – en alleen maar het béste idee overhouden. Maar er was ook al wel een groot verschil: Bart zoop tijdens zo’n brainstorm soms zeven Duvels, terwijl ik volkomen waardeloos word zodra ik alcohol in mijn lijf heb. Bart werd almaar zatter, maar zijn ideeën bleven even goed.»

‘En zo mooi aan dat soort briljante geesten: dat ze eeuwige twijfelaars zijn,’ zegt Tom Bevernage, die vanaf 2004 zal meeschrijven aan ‘Het geslacht De Pauw’.

Tom Bevernage «Hij plakte zijn bureau vol met post-its, keurig gerangschikt per aflevering. Net voor de opnames begon hij die post-its van plaats te veranderen. Met als resultaat dat de voorlaatste en de laatste aflevering nog leeg waren toen we begonnen te draaien – en hij dus moest schrijven tijdens het filmen. Jan Eelen heeft dat ook: die was de tweede reeks van ‘Het eiland’ al aan het opnemen terwijl hij ze nog aan het schrijven was.»

Wyns «Studenten die pas de dag voor het examen beginnen te studeren, hè. Bij Bart werd dat op een efficiënte manier opgelost: dan kwamen Michiel Devlieger, Tom Lenaerts en Michel Vanhove zijn bureau binnen, terwijl ze heel luid een ambulance met sirenes imiteerden. Dat was exact wat ze kwamen doen: eerste hulp verlenen. (Denkt na) Misschien is dat wel wat ik het allermooiste vond aan Woestijnvis: dat niemand van al die breinen, al die ego’s, het succes helemaal voor zichzelf wilde.»


NEERGESABELD

In 1999 heeft de openbare omroep een verzoeknummer. Het verlaten steegje tussen primetime en het laatavondjournaal moet een boulevard met veel kijkers langs de weg worden. Of Woestijnvis dat kan laten gebeuren? Bruno Wyndaele heeft het al even geprobeerd met ‘Wijlen de week’ en wordt het gezicht van ‘De laatste show’.

Uytterhoeven «Tot dan was dat late tijdstip een verloren uur op de Vlaamse televisie, zeker voor eigen producties. Maar Bruno slaagde erin om een amusante show in elkaar te steken. Het was zijn verdienste dat we dat uur veroverden. Ik herinner me nog dat ik eens te gast was, en nadien tegen Wouter Vandenhaute zei: ‘Ja, dít zou ik nog weleens willen presenteren.’»

Vier jaar lang is Wyndaele de gastheer, met dat ironische monkellachje dat plots in empathie kan openspatten. Woestijnvis heeft het laatavondslot buitgemaakt en dus is iedereen blij: kijker, productiehuis, zender. Maar binnenshuis stapelen de problemen voor Wyndaele zich op. Het eerste heet Bonanza, ‘het nieuw fijn weekblad van Woestijnvis’. In ‘De XII werken van Vanoudenhoven’ heeft Guy Mortier Rob Vanoudenhoven uitgedaagd om in één week tijd een weekblad bij elkaar te nieten dat méér verkoopt dan Humo – in die tijd is dat nog een prestatie. Het lukt, en dat zet Wouter Vandenhaute aan het denken. In januari 2001 spuwen de persen de eerste editie van Bonanza uit. Wyndaele is de feitelijke hoofdredacteur, maar blijft intussen ook ‘De laatste show’ presenteren. ‘Een blad maken én een dagelijkse talkshow presenteren: die constructie was onzin,’ zegt Luc Kempen. En hij kan het weten, want Kempen is één van de journalisten die weggesnoept worden bij Humo.

Luc Kempen «Op papier was het heel aantrekkelijk: Woestijnvis, nog geen twee jaar oud, nam het op tegen de Van Thillo’s van deze wereld. Ik was gecharmeerd. Maar al na de eerste vergadering dacht ik: ‘Dit loopt fout.’ Wyndaele, die in zijn radiojaren ooit een handvol Humo-interviews had geschreven, had bij Vandenhaute afgedwongen dat hij tegen alles zijn veto kon stellen. Met fatale gevolgen.»

Wyns «Niemand binnen Woestijnvis wilde dat ook, een tijdschrift.»

Kempen «Het was de droom van Wouter, ja. Wat een vreselijke periode: Guy Mortier die zich verraden voelde, Bart De Pauw en Tom Lenaerts die ostentatief positie kozen door op de cover van Humo te gaan staan, Bruno Wyndaele die zich helemaal onmogelijk maakte... Niet de vrolijkste etappe uit mijn carrière, nee.»

Uytterhoeven «Toen Bonanza flopte, schreef een krant: ‘De briljante geesten van Woestijnvis konden blijkbaar geen tijdschrift maken.’ Maar ik ken niemand van de briljante geesten van Woestijnvis die echt aan Bonanza hebben meegewerkt. Wij zaten aan programma’s te sleutelen, terwijl dat tijdschrift door andere mensen werd gemaakt.»

Bonanza slaat niet aan en leeft uiteindelijk maar negen maanden.

Kempen «Zijn tv-sterren hebben Wouter erop gewezen: stoot dat af of je bent ons kwijt.»

Wyndaele bekommert zich weer fulltime om ‘De laatste show’. Maar opgewekt is de sfeer daar niet: hij clasht vaak met zijn eindredacteurs. Vandenhaute en Watté duiden een waakhond aan, iemand die hen elke dag moet komen vertellen wat er op de redactie gebeurt. En ondertussen is Wyndaele het zélf een beetje beu, en wil hij een quiz maken: ‘De slimste mens ter wereld’.

Uytterhoeven «Dat jaar (2002, red.) hebben Bruno en ik een wisselseizoen gemaakt: om de beurt zes weken presenteren. Dat was het slechtste seizoen ooit van ‘De laatste show’, omdat kijkers vastigheid wilden in de presentatie. Ik kreeg natuurlijk de meeste kritiek, omdat ik als het storende element werd beschouwd.»

Ondertussen werkt Wyndaele aan zijn quiz, maar het proefprogramma wordt intern neergesabeld.

Uytterhoeven «Ze belden mij in Frankrijk, omdat het zo slecht was. Ik zei: ‘Stuur mij een dvd, zodat ik het kan bekijken en verbeteren.’ Maar dat vonden ze niet eens de moeite, zo dramatisch was het.»

Wyns «Er is toen een grote crisisvergadering geweest. Het was daar dat Bruno uitriep: ‘Kunnen jullie nu niet eens iets gewóóns maken? Een programma dat passeert? Dit is er zo eentje, en meer moet dat niet zijn.’ Dat was vloeken in de Woestijnviskerk, hè.»

Uytterhoeven «Letterlijk elke creatieve geest binnen Woestijnvis heeft toen zijn licht laten schijnen op ‘De slimste mens’, om er toch nog een goed programma van te maken. En het is uiteindelijk gelukt.»

Wouter Vandenhaute komt dat eerste seizoen naar elke opname: hij wil het van nabij opvolgen. Wyndaele presenteert, maar het ontslag van zijn partner – die ook bij Woestijnvis werkt – is de druppel: na één seizoen ‘De slimste mens’ stapt hij op.

Bevernage «Een einde in mineur, maar je mag het belang van Wyndaele niet onderschatten. Hij had bijvoorbeeld een bijzondere neus voor mensen die een tv-persoonlijkheid konden worden. Toen hij voor het eerst Annemie Struyf liet opdraven, dacht iedereen: ‘Die stém! Dat wordt nooit wat op televisie.’ Maar jaren later haalde Annemie op een maandagavond 1,7 miljoen kijkers met een reportage over nonnen in een klooster – du jamais vu. Hetzelfde met Rik Torfs: die is ook door hem gelanceerd.»

'Bij Annemie Struyf dacht iedereen: 'Die stém! Dat wordt nooit wat op televisie.''

‘De laatste show’ heeft een nieuwe presentator nodig. Erik Van Looy en Tom Coninx worden getest, maar het is uiteindelijk Mark Uytterhoeven die het overneemt. Van Looy krijgt ‘De slimste mens’, en de rest is kijkcijfergeschiedenis.

Uytterhoeven «Critici zeiden dat ik ‘De laatste show’ te veel rond mezelf liet draaien. Maar dat was exact de bedoeling: ik wilde een personalityshow. Ik vond niet dat ik het aan mijn gasten kon overlaten om een spitse aflevering te maken. De meeste mensen zijn niet geweldig interessant of grappig, dus moest ik situaties creëren waarin ik de kans op humor gevoelig verhoogde. Dat kostte natuurlijk veel energie. Ik presenteerde zes maanden aan een stuk, en op de momenten dat anderen even pauze zouden nemen, chargeerde ik net nog harder. Dan ging ik bijvoorbeeld speciale afleveringen maken tussen kerst en nieuwjaar, die nóg meer energie vroegen.»

Na drie seizoenen ligt Uytterhoeven in de touwen, Frieda Van Wijck neemt over.

Uytterhoeven «Ik was fysiek een wrak. Je moet weten: ik heb nooit echt rendabel kunnen werken. Ik werkte altijd veel te hard, of helemaal niet. Er werd vaak gezegd: ‘Uytterhoeven is weer gaan herbronnen in Frankrijk.’ Larie, want ik deed daar meestal helemaal níéts. Dat geldt trouwens voor alles in mijn leven: ik doe iets ofwel veel te hevig, ofwel helemaal niet. Ik kan me bijvoorbeeld heel goed te pletter zuipen, net zoals ik heel goed niets kan drinken. Maar weinig drinken: dat gaat niet. Waarschijnlijk is dat de ongezondste vorm van leven die er is.

»In het jaar na ‘De laatste show’ had ik nergens zin in. Ik was niet eens in staat om een eindje te gaan fietsen.»

De geestigste KV Mechelensupporter ter wereld neemt een drastisch besluit.

Uytterhoeven «Niet alles kan altijd beter: ik vond dat ik alles wat op tv-vlak mogelijk was, al minstens één keer gedaan had. Het was voorbij.»


BOTER BIJ DE VIS

In 2004 komt Wouter Vandenhaute met een merkwaardig huppelpasje de ‘Man bijt hond’-redactie binnenlopen. Hij heeft namens Woestijnvis net een exclusiviteitscontract met de VRT getekend: ‘De volgende zeven jaar zitten we gebeiteld.’ Een understatement, want in totaal zal Woestijnvis elk jaar dertig miljoen euro krijgen van de openbare omroep. Daar staat een groot volume aan dagelijkse en wekelijkse programma’s tegenover. Een fictie-episode mag bijvoorbeeld 300.000 euro kosten, een avond ‘De pappenheimers’ 93.600 euro, een ‘Man bijt hond’-aflevering 25.000 euro. Plus: riante succespremies – tot 28.000 euro – voor elk programma dat de top drie van de kijkcijfers haalt.

'Met 'De laatste show' verovert Woestijnvis het slot tussen primetime en het laatavondjournaal'

Wyns «Die bedragen kenden wij toen niet, maar het was duidelijk dat Vandenhaute en Watté ontzettend blij waren. Alle werknemers werden toen uitgenodigd op een walking dinner in Couvert Couvert, het restaurant van Vandenhaute. Hij benadrukte heel erg dat het dankzij óns was dat Woestijnvis dat contract had binnengesleept. We voelden zijn waardering. Ook financieel, ja: de werknemers van het eerste uur kregen toen een bonus.»

Jan Eelen «Het feit dat het succes van de VRT en Woestijnvis perfect parallel liep, had de onderhandelingspositie van Wouter natuurlijk bijzonder comfortabel gemaakt. De kijkcijfers van ‘De XII werken van Vanoudenoven’ en ‘De mol’ spraken voor zich.»

Kempen «Ik denk dat dat geld ook nódig was. Woestijnvis was een kampioen in geldverslindende producties. ‘Bal mondial’, uit 2002: je wilt niet weten hoeveel dat gekost heeft. ‘Man bijt hond’ hield ook niet op bij de grens in Menen, hè, en ‘De mol’ was al zeker niet goedkoop.»

Eelen «Bovendien klikte het goed tussen Aimé Van Hecke (toen algemeen directeur televisie bij de VRT, red.) en Wouter.»

Olivier Goris (programmadirecteur, thans Eén-netmanager) «Tot 2006 verliep het contact tussen de VRT en Woestijnvis voornamelijk via Wouter en Aimé Van Hecke. Alles passeerde via de directe lijn tussen die twee bazen. Dat zou vandaag niet meer kunnen, maar toen bood dat geweldige voordelen. Onze productie kreeg de wind in de zeilen, omdat we niet via die logge machine van de VRT moesten passeren. De ruggengraat van het Eén-zendschema, zoals dat vandaag nog steeds bestaat, is onder die alliantie ontstaan: de tv-avond die begon met ‘Man bijt hond’ en eindigde met ‘De laatste show’. Dat Wouter en Aimé alles onder elkaar regelden, zorgde soms ook voor frustraties: Woestijnvis en de VRT waren twee bedrijven die intens samenwerkten, maar elkaar nauwelijks kenden.»

Bevernage «We voelden wel dat we bij de VRT een béétje met de nek aangekeken werden: Woestijnvis was the enemy within

Wyns «Dat was van bij het begin zo. Toen we indertijd het proefprogramma van ‘Man bijt hond’ maakten in de studio’s van de VRT, kregen we nauwelijks medewerking. Ik blijf Jan Van Rompaey eeuwig dankbaar dat hij ons toen zijn schminkkamer uitleende. Ik herinner me ook nog dat iemand van de VRT heel luid ‘De invasie is begonnen!’ riep. Toen dacht ik: ‘Enfin, zeg!’ Maar nu snap ik het wel: ik heb een paar vergaderingen met de VRT meegemaakt waarin Woestijnvis zich heel zelfzeker – zeg gerust: hautain – opstelde. In het begin kwam dat voort uit onzekerheid, denk ik. Maar daarna werd die attitude gevoed door de successen.

»We waren a pain in the ass, omdat we deden wat we wilden. Woestijnvis bepaalde de inhoudelijke invulling van de programma’s en duldde nauwelijks inspraak van de VRT. En we beslisten zélf wanneer ze aan de Reyerslaan iets konden zien. Productiehuizen moesten een programma een poosje voor de eerste uitzending inleveren, maar wij zeiden: ‘We brengen het binnen wanneer het klaar is.’ Vaak was dat maar een uur voor de uitzending. Ze hebben bij de VRT meermaals programma’s uitgezonden die ze zelf niet op voorhand gezien hadden.»

Kempen «Het gebeurde ook dat er van bij Woestijnvis gebeld werd: ‘We krijgen het programma niet klaar, het zal drie maanden later zijn. Excuus.’ En dan moest de VRT maar snel een alternatief zoeken.»

Bevernage «Dat was de arrogantie van de macht, die we hadden afgedwongen door direct met een paar goeie dingen te komen. Er was al jarenlang niets meer te zien geweest op de VRT, dus zij hadden daar weinig tegen in te brengen.»

Goris «Andere productiehuizen vonden onze positie zeer frustrerend. De VRT stuurde hen vaak wandelen: ‘We zouden jullie wel uitzendtijd willen geven, maar Woestijnvis heeft dat blok in handen.’ Ze schermden daar vaak ten onrechte mee. Langs de andere kant werden succesformules ook gekoesterd. Als Jan Eelen op een idee zat te broeden, werd daar rekening mee gehouden in het zendschema. Na twee jaar ‘Alles kan beter’ wilden Christa Eersels, Bart Matthijs, Jakke en ik – de musketiers van Uytterhoeven – bijvoorbeeld een nieuw programma maken. Wouter Vandenhaute ging de VRT dan inlichten: ‘Het monstersucces ‘Alles kan beter’ komt niet terug, maar Marks ploeg – een bende snotneuzen – heeft een ander idee. Oké?’ (lacht) En hop, daar kwam het fiat voor ‘In de gloria’.»


PASWOORD VERPLICHT

In de hoogdagen staan er, afgezien van het legertje freelancers, meer dan 100 mensen op de loonlijst van Woestijnvis. Toch krijgt de managementgekte die in die tijd in veel bedrijven woedt geen vat op het productiehuis: de gemiddelde Woestijnvisser merkt nauwelijks dat hij in een miljoenenbusiness werkt.

Kempen «Die corporate dingen zijn heel lang buiten de deur gehouden. Vandenhaute en Watté wilden korte lijnen. Wat dus ook betekende: de afspraken en geheimen met zo weinig mogelijk mensen delen.»

Goris «Wij vonden ‘bedrijfsstructuur’ lange tijd een vies woord. Maar vanaf een bepaald moment hebben werknemers wel een béétje structuur nodig. Het was een moeilijke oefening om die erin te krijgen zonder dat mensen plots merkten dat ze in een ‘bedrijf’ werkten.»

Wyns «Vooral Watté wilde dat: meer structuur, een echt bedrijf worden.»

Bevernage «De verhuis van Zaventem naar het grote gebouw in Vilvoorde was het kantelpunt: alles werd professioneler, en er kwam een grotere afstand tussen het management en de vloer. Maar dat leek ons logisch, het hoorde bij het volwassen worden.»

'Jan Eelen, hier met Tom Van Dyck: 'Woestijnvis was een laboratorium waar je iets kon uitproberen.''

Martin Heylen «In Vilvoorde was iedereen plots veel meer met z’n eigen programma bezig. Maar het kon niet anders: het barstte uit z’n voegen in Zaventem.»

Wyns «Toen we een eerste rondleiding door de gebouwen in Vilvoorde kregen, was er nog geen licht, en dus kregen we allemaal een zaklamp. Een collega zei me tijdens die tour: ‘Vandaag is Woestijnvis een beetje gestorven.’ Toen begreep ik dat niet, maar achteraf gezien klopt het wel: we waren héél groot aan het worden.

»Het was moeilijk om van die fijne chaos naar een cleane, heel gestructureerde omgeving te verhuizen. Plots hadden we officiële vergaderruimtes, kwamen er allerlei regels over waar je je auto mocht parkeren, en was het verplicht om een paswoord te hebben op je computer. En het was er heel klinisch: pas na lang zeuren kregen producer Peter Ceustermans en ik een kast in ons bureau. We hebben toen een receptie gehouden voor het hele bedrijf: ‘De plechtige opening van De Kast’.»

Waar een ander bedrijf de gigantische inkomsten van het VRT-contract in pakweg merchandise zou steken, stroomt het geld bij Woestijnvis terug naar de bron: de mensen die baanbrekende, vernieuwende programma’s maken.

Devlieger «Het idee was: laat de creatievelingen onbekommerd hun zin doen. Alle geldzaken lossen Wouter, Erik en Olivier wel op. Als programmamakers moesten wij nauwelijks rekening houden met de budgetten.»

Kempen «Negentig procent van het personeel was dag in dag uit met creatieve dingen bezig. Je moet daar even afstand van nemen om te beseffen hoe uitzonderlijk dat is.»

Luc Haekens «Ik kwam van de VRT, waar elke euro werd omgedraaid. En plots zat ik in een bedrijf waar alles kon en mocht. ‘Je wil morgen iets gaan draaien in Bolivië? Vraag het daar maar even, dat wordt geregeld.’»

Eelen «Woestijnvis was echt een laboratorium waar je iets kon uitproberen. En als het niet werkte, gooide je het gewoon weer weg.

»Zo dacht ik ooit dat ik echt op een topidee was gestoten, dat ik het ‘Rad van fortuin’ had heruitgevonden. We waren bij ‘Man bijt hond’ op zoek naar een goede afsluiter, en ik dacht aan ‘De lachspiegel’: je ging zitten voor een half doorlaatbare spiegel waar een camera achter stond, en achter je zag je allerlei grappige taferelen. De opdracht was om zo lang mogelijk je lach in te houden. Tijdens de testopnames brachten we een acteur binnen: Tom Van Dyck die, verkleed als Freddie Mercury, ‘I Want to Break Free’ begon te zingen. Maar de testpersoon voor de spiegel gaf geen krimp. Daarop gooiden we Marc Van Eeghem in de strijd, verkleed als vliegtuig. Nog altijd niets. Wat bleek? De proefpersonen bleven gewoon focussen op één punt in de spiegel, dus dat werkte totaal niet. Tom en Marc hebben me achteraf nog gezegd dat die testopname één van de vernederendste momenten uit hun acteurscarrière was: ‘Je staat daar maar te geven en te geven, en er komt níéts.’»

Haekens «Laurens Verbeke had ooit ook een heel ambitieus programma-idee. We zijn dat helemaal in Alaska gaan draaien, maar uiteindelijk werd het hele project afgeblazen, omdat het nét niet goed genoeg was. Al die dure buitenlandopnames werden gewoon weggegooid.»

Goris «Als programmadirecteur fungeerde ik als een soort verkeersleider: goed aanvoelen waar al die creatievelingen mee bezig waren, en zien dat alles vlot verliep. Maar ik moest geen programma’s bestellen bij de redacties. Alle straffe programma-ideeën werden nog altijd door de creatievelingen zelf verzonnen. En bij Woestijnvis gingen we niet eerst uren achter een wit blad zitten; bij een pril idee werd al snel geopperd: ‘Ga dat eens gewoon proberen met een cameraploeg.’»

Heylen «Dat mislukken mág, dat geeft vertrouwen. Maar: dat betekent niet dat je mag aanmodderen. Na een jaar of acht bij Woestijnvis had ik iets gemaakt dat helemaal mislukt was. Ik kreeg te horen dat ik mocht vertrekken: het was óp. Maar toen kreeg ik, terwijl ik met Wim Lybaert voor ‘Man bijt hond’ ‘Winter in Siberië’ monteerde, het idee om in de zomer terug te keren en er een apart programma van te maken. In drie minuten was dat beklonken met Vandenhaute en Watté – ik was gered.»


HAK ZIJN VOET AF!

Toch is de geboorte van ‘Terug naar Siberië’ geen kwestie van benen in de beugels en persen maar.

Heylen «De testvisie was enorm kritisch. Ik voel nog altijd pijn in mijn borst als ik eraan terugdenk. Jan Eelen is er nog eens met een andere monteur doorgegaan, en het resultaat was veel beter. Ik heb bij Woestijnvis een wijze les geleerd: ‘Jongen, laat je ego achter.’

»Wim Lybaert en ik zaten in Oostende te monteren toen de kijkcijfers van de eerste aflevering binnenliepen: 790.000. Even later belde Watté: ‘De cijfers gezien? Zie je wel? Fantastisch!’ Ik vertelde dat tegen Wim, die net als ik op zijn tandvlees zat, waarop we samen een potje zijn gaan huilen op het balkon.»

Een intern controlemechanisme noemen ze het bij Woestijnvis, die testvisies. De strengste kijker? Mark Uytterhoeven.

Uytterhoeven «Ik zei altijd: ‘Als je denkt dat je topprogramma’s à la Woestijnvis kunt maken tijdens de kantooruren, mag je het vergeten.’ Ik eiste veel, maar dat heb ik altijd al gedaan. Na een maand ‘Het huis van wantrouwen’ zag ik het al niet meer zitten, omdat ik de lat zo hoog had gelegd voor mezelf. Tom Lanoye en Guy Mortier zijn toen nog, op vraag van mijn vrouw, met me gaan eten om me weer moed in te spreken.»

Als Uytterhoeven iets zegt, wordt er geluisterd – ook na zijn afscheid van het scherm.

Kempen «Als iets niet van een positieve stempel voorzien werd door Uytterhoeven, betekende het niets. Ik vond die verafgoding toch een beetje ongezond. Zijn grote successen hingen als een schaduw over het bedrijf. De sfeer veranderde ook als hij binnenkwam. Het is een godsgeschenk voor Woestijnvis dat de jonge mensen die er nu binnenstromen Uytterhoeven nooit op televisie gezien hebben – tenzij misschien in de late periode van ‘De laatste show’.»

Wyns «Mark was dominant aanwezig, ja, maar terecht: hij vond heel vaak de oplossing. Hij zorgde ervoor dat mensen weer verder konden.»

Ook Jan Eelen, Erik Watté, Michel Vanhove, Bart De Pauw en Tom Lenaerts treden regelmatig op als kwaliteitscontroleurs.

Heylen «Jongens jongens, dat was altijd een gevecht. En niet voor gevoelige zielen: ‘Je kind is mooi, maar hak zijn voet af.’ Je werd gedwóngen om het goed te krijgen.»

Uytterhoeven «Ik heb nooit rekening gehouden met de mogelijkheid dat mensen gekwetst zouden worden door mijn opmerkingen. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. En ja, er zijn wel een paar mensen die ik pijn heb gedaan, omdat hun programma er nooit gekomen is.

»Tegenwoordig sturen ze me trouwens nog altijd testvisies op ter beoordeling. Vroeger was dat op een videocassette, via de post: het duurde vaak weken eer die aankwam, en meestal was ze dan nog kapot ook. Ik kon mij daar dus gemakkelijk uitlullen: ‘Ik heb niets gekregen, hoor.’ Sinds de komst van het internet gaat dat helaas niet meer.»


DIEETKOEKEN

Eén van de rampzaligste testvisies in de geschiedenis van Woestijnvis is wel die van ‘Basta!’, het programma waarmee het Neveneffecten-collectief definitief zou doorbreken. In 2004 spoelen die vier Neveneffecten – Jonas Geirnaert, Lieven Scheire, Jelle De Beule en Koen De Poorter – aan bij Woestijnvis. Ze zetten de traditie van erbarmelijke Woestijnvis-sollicitaties vrolijk verder.

Jonas Geirnaert «Wij hadden geen concrete programma-ideeën, we wisten gewoon dat we heel graag bij Woestijnvis wilden werken. We hadden wel een plan bedacht voor als het gesprek niet echt zou vlotten: om het ijs te breken zouden we, zoals in de maffiafilms, een zwart koffertje gevuld met koeken doorschuiven naar Wouter Vandenhaute en Erik Watté. Toen dat moment zich ook effectief aandiende tijdens de sollicitatie, reageerde Wouter droog: ‘Ik ben op dieet’ (lacht). Daarna heeft hij zeker een kwartier lang uitgelegd hoe moeilijk en duur het was om een tv-programma te maken. Ik dacht: ‘Zeg nu maar gewoon dat we het moeten afbollen.’ Maar tot onze grote verbazing concludeerde hij zijn monoloog met: ‘Bon, komen jullie maar eens drie maanden op proef werken.’

' 'Moeten we de stekker er niet gewoon uittrekken en ons ontslag aanbieden?''

»We waren er zeker van dat op onze eerste werkdag het Grote Woestijnvisgeheim eindelijk onthuld zou worden: het mysterieuze recept waardoor al die programma’s een succes werden. In plaats daarvan viel de receptioniste compleet uit de lucht toen we binnenkwamen: ‘Wie zijn jullie? Ah, komen jullie hier werken? Ik weet van niets.’ Na een tijdje is er dan iemand naar ons toegekomen: ‘Kijk, hier is een bureau, hier heeft de koers deze zomer gezeten, maar nu is hij weer vrij. Dus zet u en begin maar.’ Ze lagen daar niet bepaald wakker van onze komst (lacht)

Hun eerste worp wordt de cultreeks ‘Neveneffecten’. Daarna maken ze samen met Bart De Pauw het zich uit elk tv-korset wurmende ‘Willy’s en Marjetten’.

Wyns «Het zootje ongeregeld dat de Neveneffecten zijn, en dan Bart De Pauw erbij: dat gaf ongelooflijke chaos.»

Kempen «In de gloriejaren kon Woestijnvis het zich veroorloven om met iets anarchistisch als ‘Willy’s en Marjetten’ te komen. Of met kwetsbare, niet voor de hand liggende dingen: ‘De school van Lukaku’, ‘0032’. Die programma’s zeggen voor mij minstens evenveel over de ziel van Woestijnvis als de grote kanonnen.»

En dan is er dus ‘Basta!’. Al was dat programma zonder Mark Uytterhoeven waarschijnlijk geaborteerd.

Geirnaert «We hadden al behoorlijk wat goeie filmpjes gedraaid, onder meer over Sabam en de belspelletjes, maar we bleven onze tanden kapotbijten op de vorm die we ‘Basta!’ zouden geven. Op vraag van Woestijnvis hebben we toen een testaflevering opgenomen in een studio: wij vieren achter een bureau, terwijl we teksten aflazen op een autocue. Dat was... tenenkrullend slecht. De toon zat ook helemaal fout: belerend, met het vingertje.»

Uytterhoeven «Die proefaflevering leek inderdaad meer op schooltelevisie uit de jaren 70 dan op een baldadige jongensreeks.»

Geirnaert «Na die studiotest waren we radeloos: ‘Moeten we de stekker er niet gewoon uittrekken en ons ontslag aanbieden?’»

Uytterhoeven «Erik Watté heeft me toen met spoed opgebeld in Frankrijk: ‘Iedereen heeft al naar ‘Basta!’ gekeken, en niemand krijgt het beter. Jij bent onze allerlaatste kans. Anders betekent dit het einde van Neveneffecten bij Woestijnvis.’

»Ik ben toen in mijn auto gestapt en naar de redactie in Vilvoorde gereden, om daar met Michel Vanhove, Inge Sierens en die gasten samen te zitten: ‘Geef mij een groot wit bord en een paar stiften, dan gieten we jullie ideeën nu in een programma van zes afleveringen.’»

Geirnaert «Mark en Michel hebben toen naar ons materiaal gekeken en alle moeilijke knopen doorgehakt. Onze regisseurs plooiden zich dag en nacht dubbel in de montagecel, en in geen tijd doemde daar een pracht van een programma op: ‘Basta!’ was gered.»

Tevoren is Bart De Pauw altijd het kompas geweest van de Neveneffecten.

'Bart De Pauw schrok toen de details van het exclusiviteitscontract met de VRT uitlekten: 'Kust mijn gat, ik ben hier weg.''

Geirnaert «Jelle is er jarenlang van overtuigd geweest dat Bart De Pauw uit goud en chocolade bestond: zo hard keken we naar hem op.»

Maar ten tijde van ‘Basta!’ moeten de vier het voor het eerst zonder hun mentor stellen. In 2007 neemt De Pauw immers ontslag. Dat de financiële details van het exclusiviteitscontract met de VRT in De Morgen zijn uitgelekt, speelt mee in zijn beslissing: De Pauw is geschrokken van die bedragen, en vindt dat er geld op zijn rug verdiend wordt.

Bevernage «Ik vond het raar, de hysterie daarover. Wat je verdient hoeft toch niet alleen naar lonen en makers te gaan? Dat steek je toch ook in een nieuw gebouw, in nieuwe programma’s? Ik was net blij toen ik die cijfers las: het bewees dat we niet zomaar wat deden bij Woestijnvis, dat er een managementidee achter zat.»

Wyns «Vandenhaute en Watté hadden alle risico’s genomen, en zij verkochten al die programma’s aan de VRT. Daar stond natuurlijk een prijs op, en ik vond niet dat ik die prijs hoefde te kennen.»

Eelen «Tom Lenaerts zat er ook mee in zijn maag. Zij hadden daar ook meer verstand van dan ik (lacht). Mij maakte dat allemaal niet uit. Ik herinner mij een vergadering met Bart, Tom, Michiel, Wouter, Erik en ik. Tom en Bart waren serieus van hun kloten aan het maken, en Michiel zat ook misnoegd te grommen. Ik ben uit die vergadering vertrokken toen Bart over het loon van zijn schoonmoeder begon. Dat was de concrete aanleiding voor zijn wrevel: Barts schoonmoeder speelde destijds mee in ‘Het geslacht De Pauw’, en hij wou haar daar wat meer voor betalen. Maar volgens Wouter was dat financieel niet mogelijk. En plots stonden die gigantische winstcijfers in de krant. Bart is toen vertrokken: ‘Kust mijn gat, ik ben hier weg.’ Eigenlijk is hij de moedigste geweest van iedereen.»

Het vertrek van De Pauw is, net als dat van Wyndaele eerder, een kleine inzinking in wat voor het overige één riante glorietocht is. Tussen 2009 en 2012 gaan zowel ‘De slimste mens ter wereld’, ‘De ronde’ als ‘De pappenheimers’ vlotjes over de 2 miljoen kijkers. Eerder katapulteerden ‘Van vlees en bloed’ (1,99 miljoen), ‘De mol’ (1,94 miljoen), ‘De XII werken van Vanoudenhoven’ (1,84 miljoen), ‘Mannen op de rand van een zenuwinzinking’ (1,69 miljoen) en ‘Het Rob-rapport’ (1,62 miljoen) zich al de kijkcijfertop 50 aller tijden in.

Haekens «Telkens als een programma een miljoen kijkers haalde, dronken we champagne – dat was traditie. Maar we hebben die gewoonte op een bepaald moment moeten afschaffen, omdat het té vaak gebeurde. Ik heb toen regelmatig tegen collega’s gezegd: ‘Dit succes blijft niet duren, dus laat ons er nu van profiteren.’ Maar het bleef wél duren, en na verloop van tijd was mijn scepsis ook weg. Stom, natuurlijk. Ik had mijn rol van Madame Soleil moeten volhouden: ‘Jongens, dit blijft niet duren.’»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234