21 jaar 'Mezzanine': Massive Attack gaat op verjaardagstournee

Massive Attack werd in 1988 bijna per toeval opgericht in het Britse Bristol, door een handjevol hiphoppers met dezelfde vrienden maar nul andere raakpunten. Door de hitsingle ‘Unfinished Sympathy’ werden ze in ’91 wereldberoemd, en tegen wil en dank de speerpunt van een beweging.

Weinig groepen zouden dat overleefd hebben, maar kijk: nu donderdag komt Massive Attack naar Paleis 12 in Brussel om samen met u de 21ste verjaardag van hun derde plaat ‘Mezzanine’ te vieren. Over spinnen, kruisbogen en spuitbussen: Humo sprak met 3D van Massive Attack.

Het komt minder vaak voor dan omgekeerd: ‘Mezzanine’ klinkt in 2019 nog even fris als in 1998. Dat maakt van de nieuwe remastering – besteld voor de reissue die in april uitkomt – eigenlijk weggesmeten geld. ‘Mezzanine’ was de Massive Attack-plaat waarop de gitaar haar intrede maakte in de groepssound. Iedereen kent ‘Teardrop’, maar er staat ook proto-mumble rap op (‘Risingson’), een masterclass in crescendo (‘Angel’), een oergezellige lap reggae (‘(Exchange)’) en een vertelling over de buurman from hell (‘Man Next Door’) – die laatste drie met de in koninginnenbrij gedipte stem van Horace Andy.

Op het meesterwerk ‘Mezzanine’ staat geen noot te veel of te weinig, en toch heeft het weinig gescheeld of de plaat klonk helemaal anders. Omdat de toenmalige drie kernleden van de groep – Mushroom, Daddy G en 3D, artiestennamen van respectievelijk Andrew Vowles, Grant Marshall en Robert Del Naja – elkaar niet meer konden luchten, zijn veel beslissingen naar verluidt genomen om dwars te liggen. En veel hing af van het toeval. ‘Angel’ was, tot net voor ze de studio indoken, nog gewoon een cover van ‘Straight to Hell’ van The Clash. En als Mushroom had mogen kiezen, zou het tijdloze ‘Teardrop’ ingezongen zijn geweest door godbetert Madonna. Het is Cocteau Twins-frontvrouw Elizabeth (Liz) Fraser geworden: zij schreef ook de tekst, en het is een slecht bewaard geheim dat die in bedekte termen gaat over haar ex-vriend Jeff Buckley, die een jaar eerder was verdronken in een zijtak van de Mississippirivier.

De verjaardagstournee is voor de fan niet alleen een uitstekende gelegenheid om nooit eerder gespeelde tracks live te horen (‘Black Milk’, het prachtige ‘Dissolved Girl’), er wordt ook een totaalspektakel aangekondigd met nieuwe beelden en een ‘hergeboorte’ van de songs. Meer uitleg over de tournee, de voor april geplande reissue en de geestelijke gezondheid van de band krijgen we aan de telefoon van Del Naja (3D), spilfiguur en de facto aanvoerder van Massive Attack.

Hij kwam de afgelopen jaren minder vaak in het nieuws met nieuwe muziek – sinds hun laatste plaat, ‘Heligoland’ uit 2010, kwam er enkel een ep met vier songs uit – dan met, tot zijn ergernis, de hardnekkige theorie dat 3D en Banksy één en dezelfde persoon zouden zijn. Het is er niet op verbeterd sinds Goldie, met beiden bevriend, vorig jaar in een interview per ongeluk de naam ‘Robert’ liet vallen toen hij het over Banksy had. Van de platenfirma mogen we er niets over vragen: ‘Questions about the new tour only.’

Maar eerst willen we iets weten over kevers.

HUMO Er is een kever naar Adolf Hitler genoemd, één naar een personage uit ‘Game of Thrones’, en een andere moet als de Katewinsletae door het leven. Het lijkt me unfair dat geen enkele naar Massive Attack is genoemd. Met de albumhoes van ‘Mezzanine’ hebben jullie meer voor het imago van de kever gedaan dan de andere drie samen.

3D (lacht, meteen daarna ernstig) «Je hebt helemaal gelijk. Vooral omdat de kevers op de hoes, die destijds door Nick Knight in het Londense Natural History Museum zijn gefotografeerd, allemaal naamloze, niet geclassificeerde dieren waren. Als mensen hun naam aan een hemellichaam kunnen geven omdat ze ’s avonds graag door hun telescoop kijken, hadden er nu toch stilaan Mezzanine-kevers mogen rondlopen. Zoals je zegt: we gave those little creatures a platform.»

HUMO Gastzangers Horace Andy en Liz Fraser maken deel uit van de Mezzanine XX1-tourkaravaan, die op maandag 28 januari in Glasgow van start ging. Mogen de mensen daarnaast nog nieuwe gezichten verwachten?

3D (verbaasd) «Nee. I’ve taken a very anal approach to this, ik ben daar heel specifiek en koppig in: dit gaat om de verjaardag van ‘Mezzanine’ en alléén om ‘Mezzanine’. En behalve Horace, Liz, Grant en ik zingt op die plaat bijna niemand anders. De mensen die een kaartje hebben gekocht moeten goed begrijpen dat we niet snel alle nummers van ‘Mezzanine’ zullen afhaspelen om daarna ook nog een uurtje greatest hits te doen. Nee!

»Er is een ongeschreven contract tussen een muziekgroep en het publiek. En voor de meeste fans staat daarin iets als: ‘Jullie muzikanten mogen op het podium doen wat jullie willen, zolang dat maar hetzelfde is als wat wij willen.’ (lachje) Aan dat contract hou ik me dit keer niet. Geloof me: onze nieuwe concertreeks zal níét zijn wat jullie ervan verwachten. Ik weet dat sommige fans het zullen haten. Ik hoop dat anderen het fantastisch zullen vinden.»

HUMO Horace Andy – geboren als Horace Hinds en de stem op Massive Attack-classics ‘Angel’, ‘Hymn of the Big Wheel’ en ‘Man Next Door’ – wordt binnenkort 68. Als hij straks op pensioen wil, of zijn dokter verbiedt hem om nog op wereldtournee te gaan, hebben jullie een probleem. Zijn stemgeluid is onvervangbaar.

3D «Hij ís de voorbije jaren al een paar keer niet komen opdagen voor optredens. (Monkelend) Omdat hij in zijn thuisland Jamaica in de zon zat en dacht: ‘Fuck it, ik vlieg eens een keertje níét naar Europa, het is daar te koud.’ Ik was eerlijk gezegd een beetje bezorgd dat hij er deze keer ook weer geen zin in zou hebben. Maar men heeft hem intussen gepolst en naar verluidt komt hij zeker af.»

HUMO Jullie hadden de tour dus al georganiseerd, voorbereid en aan promotoren verkocht vóór jullie Horace Andy hadden gevraagd?

3D (wimpelt weg) «Binnenkort maakt dat soort dingen niet meer uit. Wanneer Horace straks in Londen is, zullen we hem volledig laten inscannen, zodat we hem in de toekomst op het podium kunnen projecteren en hij ook met ons kan optreden als hij géén zin heeft. Nog even en we hebben Horace dus altijd bij ons (lacht).

»We zijn trouwens van plan om die full body-3D-scans – compleet met een uitgebreide set gelaatsuitdrukkingen – met álle leden en vaste gasten van Massive Attack te doen. Als iemand van ons iets overkomt, hoeft de groep daar dan niet meer onder te lijden: Massive Attack is groter dan elk van ons.»

HUMO Ik zie de ‘Massive Attack: The Never Ending Tour’-concertposters van 2105 al voor me.

3D «Er kleven natuurlijk risico’s aan. Iemand zou die 3D-scans kunnen stelen om ons te laten opdraven in reclamefilmpjes voor een deodorantmerk of hondenvoeding... (Ernstig) Als we de intellectuele eigendomsrechten niet snel in orde brengen, zouden we straks weleens in de problemen kunnen komen.»


Spuitbus Mezzanine

HUMO De meeste songs van ‘Mezzanine’ stonden de afgelopen decennia op één of meer soundtracks. ‘Angel’ alleen al is in minstens tien films te horen, waaronder ‘Snatch’, ‘Go’ en ‘Pi’, en ‘Teardrop’ was de openingstune van ‘House M.D.’. Waar kwamen jullie songs volgens jou het meest tot hun recht? In welke scènes vulden beeld en geluid elkaar het best aan?

3D (blaast) «Bij die vraag moet ik vooral denken aan de grootste gemiste kans. In ’99 vroeg regisseur Sam Mendes of hij ‘Teardrop’ mocht gebruiken als titelsong voor ‘American Beauty’. Een film die we, toen we ’m gezien hadden, allemaal fantastisch vonden – maar destijds hadden we alleen het scenario kunnen lezen en dat vonden we niet bepaald veelbelovend. En dus hebben we Mendes wandelen gestuurd. Achteraf bekeken: niet één van onze beste beslissingen. Om het erger te maken hebben we dan weer wel vaak ‘ja’ gezegd tegen barslechte, goedkoop ogende en met clichés gevulde straight-to-video-films. Meestal wilde een regisseur dan ‘Angel’ in een scène op de achtergrond laten spelen om de kijker duidelijk te maken dat er iets ergs stond te gebeuren, ook al is dat qua tekst helemaal geen dreigende song en is hij ook niet onheilspellend bedóéld.

»Daarom ben ik zo blij dat de fantastische documentairemaker Adam Curtis speciaal voor deze tournee nieuwe beelden heeft gemaakt. Het resultaat is niet alleen een reeks concerten die cinematografisch veel mooier en indrukwekkender zullen zijn dan wat we vroeger deden, het geeft ons ook de kans om onze songs te spelen bij beelden die er écht bij passen.»

'Fans, opgelet: het wordt géén trip down memory lane'

HUMO Kan het iets vager?

3D «We wilden vermijden dat de ‘Mezzanine XX1’-tour een trip down memory lane zou worden. Ik vind nostalgie niet zo interessant. Ook al omdat ik weet dat herinneringen zelden accuraat zijn. Het menselijk brein is heel bedreven in het creëren van luchtspiegelingen en waanbeelden. Hoe we ons een bepaalde gebeurtenis menen te herinneren, staat vaak mijlenver af van hoe het écht was. Het is veel interessanter om erbij stil te staan hoe wij, als band en als maatschappij, de voorbije twintig jaar veranderd zijn. Adam heeft daarom een heel krachtige collage van oud en nieuw beeldmateriaal gemaakt, met aandacht voor de manier waarop onze relatie met technologie, politiek en de maatschappij de voorbije twintig jaar is geëvolueerd.

»Die oefening hebben we ook voor de songs gemaakt. In plaats van ze gewoon in te oefenen in de versies die de mensen al een paar decennia kennen, gingen we op zoek naar de essentie. We hebben alle tracks ontleed en terug opgebouwd. Neem nu de artiesten die we gesampled hebben voor ‘Mezzanine’ – van The Cure en The Velvet Underground tot Ultravox, Pete Seeger en Horace Andy zelf. Zou het niet interessant zijn om die oorspronkelijke songs meer tot hun recht te laten komen, en ze live misschien zelfs te coveren? Dat hebben we allemaal opnieuw bekeken.

'In plaats van de nummers gewoon in te oefenen in de versies die de fans al een paar decennia kennen, gingen we op zoek naar de essentie. We hebben alle tracks ontleed en terug opgebouwd.'

»En het gaat verder. Resample it, repurpose it, break it down and rebuild it: dat was het uitgangspunt. We zijn echt op zoek gegaan naar de naakte essentie van de plaat, en hebben de muziek vertaald naar binaire code, die op haar beurt weer werd omgezet in een soort synthetisch DNA, dat we nu in andere vormen kunnen hergebruiken. We kunnen 3D-printen met ‘Mezzanine’-DNA als basismateriaal, we kunnen er zelfs parfum van maken. Met andere woorden: we hebben ‘Mezzanine’ geremixt op moleculair niveau.»

HUMO In april komt er ook een beperkte reissue van ‘Mezzanine’ uit in de vorm van een spuitbus met zwarte verf. Volgens mij ben ik niet slim genoeg om te begrijpen hoe zoiets mogelijk is.

3D (lacht) «En toch kán het. Het bestaat nu al in de vorm van tattoo-inkt. Je kunt het DNA van ‘Mezzanine’ op je vel laten zetten, als je dat wilt.»

HUMO Een paar jaar terug in Brussel zag ik de geweldige Young Fathers in jullie voorprogramma. Ken je nog meer groepen die jou doen denken: ‘De opvolging is verzekerd’?

3D «Een paar. Er zijn tegenwoordig enkele hiphopacts die interessante dingen doen. Ho99o9, Saul Williams, Shabazz Palaces... In TV On The Radio zitten een paar verwante geesten. En Young Fathers bestaat uit drie compleet verschillende karakters die – door toeval samengebracht – elkaar toch vinden in de studio en zo muziek weten te maken die uniek klinkt. Ik heb dat soort dynamieken en energieën altijd fascinerend gevonden, allicht omdat het voor mij zo herkenbaar is.»

HUMO Terzijde: waarom praten we met elkaar over de eenentwintigste verjaardag van ‘Mezzanine’, en niet – iets gebruikelijker – de twintigste?

3D «Kunnen we overgaan naar een vraag die intellectueel wat uitdagender is?»

HUMO Ik vond het net goed passen: als band hebben jullie nooit de geijkte paden gevolgd.

3D (zwijgt)

HUMO Oké. Een paar jaar geleden werkte jij mee aan het ontwerp van de Fantom, een muziekspeler die op eigen houtje nummers remixt op basis van invloeden uit de omgeving: beweging, tijdstip, hartslag, enzovoort. Zijn jullie daarmee nog iets van plan?

3D «Blij dat je het vraagt. We zijn daar altijd mee blijven experimenteren, en we werken ook aan een algoritmisch model dat films analyseert en aanpast. Dat nemen we trouwens mee op onze concertreeks. De vraag is dan: is zo’n aangepaste film, die in wezen niets meer met de werkelijkheid te maken heeft, nog even overtuigend als het origineel? Niet onbelangrijk in het huidige medialandschap: weet jij nog wanneer je je ogen kunt geloven? Wat is dezer dagen een betrouwbare bron van informatie?»

HUMO Wat denk je zelf?

3D «Ik denk dat het de meeste mensen, zolang je hun er niet expliciet naar vraagt, niet zoveel kan schelen (lachje).»

HUMO Neem je zelf maatregelen om aan de alomtegenwoordige algoritmes te ontsnappen?

3D «Ik ben er in de eerste plaats door gefascineerd. Het is een wezenlijk onderdeel van ons leven: het zit in onze auto’s, in onze smartphones, in onze huizen... Je kúnt je daar niet aan onttrekken, tenzij je op het platteland gaat wonen, ergens off the grid, buiten de maatschappij. Als een prepper, een survivalist, zo’n kerel die op alles voorbereid is, met een kruisboog rondloopt en zijn eigen voedsel teelt. (Denkt na) En dat is slechts mijn plan B.»


Identiteitscrisis

HUMO De platen van Massive Attack verschillen niet alleen drastisch van het peloton, ze verschillen ook enorm van elkaar. Zeker in de jaren 90 bedachten jullie elke plaat met een nieuw geluid, telkens het resultaat van een lange martelgang. Herinner je je nog het precieze moment waarop je besefte dat de puzzelstukken van ‘Mezzanine’ op de juiste plaats vielen?

3D (denkt heel lang na) «Sorry, nee.

»Onze eerste plaat, ‘Blue Lines’, was het resultaat van een raar experiment. Mushroom en ik waren eind jaren 80 al een tijdje aan materiaal voor Neneh Cherry aan het werken toen Cameron McVey (producer en echtgenoot van Cherry, en later de krankzinnige manager van Massive Attack, red.) potentieel in ons zag. Hij sloot ons zes maanden lang op in zijn huis, in de hoop dat er iets zou uit komen. We sliepen er op de vloer, en al die tijd ademden, consumeerden en lééfden we muziek. Met de hulp van producer Jonny Dollar leverde dat demo’s op die later de, euh, blauwdruk van ‘Blue Lines’ zouden vormen.

'Bij de opnames van 'Mezzanine' hadden we eindelijk begrepen dat we geen echte groep waren en dat ook nooit zouden worden'

»Een paar jaar later waren de opnames van ‘Protection’ weer helemaal anders. Intussen wilden Mushroom, Grant en ik ons als een echte groep voelen en gedragen – een ráre, disfunctionele groep, maar toch – en ook zo klinken. Met andere woorden: we hebben onszelf opnieuw moeten uitvinden. En dan waren de opnames van ‘Mezzanine’ nóg vreemder, want intussen hadden we begrepen dat we toch geen echte groep waren en dat ook nooit zouden worden. Vanaf een bepaald moment zorgden we er zelfs voor dat we nooit tegelijk in de studio stonden, want we konden elkaar niet meer uitstaan. Om het extra moeilijk te maken wilden we bovendien iets doen met klanken die we nooit eerder gebruikt hadden. Onder invloed van producer Neil Davidge werkten we plots met samples uit de new wave en de punk. Pas toen we naar de Olympic Studios in Londen verhuisden, om er de zanglijnen op te nemen en alles te mixen, beseften we wat we in handen hadden.»

HUMO Eind goed, al...

3D «...Waarna het nóg erger werd. Want door de immense populariteit van ‘Mezzanine’ zagen we ons verplicht om uitgebreid op tournee te trekken. Zij het dan op míjn voorwaarden: zoals we het voorheen hadden gedaan, met dj’s en samples, wilde ik het niet meer. We moesten er als een hechte gróép staan. Maar hoe doe je dat wanneer je groep als los zand aan elkaar hangt? Op één of andere manier zijn we er toen wel in geslaagd, maar tegen het einde van die tournee was de identiteitscrisis compleet. Echt: we had no idea who or what we were.»

HUMO Is het intussen al duidelijker?

3D «Eerlijk: niet echt. Mushroom zit niet meer bij de groep, zoals je weet. En Grant en ik werken nu fulltime in afzonderlijke studio’s – een onconventionele, onorthodoxe aanpak, but it suits us fine (lachje).»

HUMO Ten tijde van ‘Mezzanine’ ontwikkelde je naar verluidt een ongezonde obsessie voor spinnenwebben.

3D «Ik had er nachtmerries over. Ik zag ze overal, en ze deden me denken aan van die fractale patronen die eeuwig blijven doorlopen. Ik kon niet ophouden met ernaar te kijken, in mijn dromen én in het echt. Ik vond ze verontrustend, angstaanjagend en begeesterend tegelijk. Het was aanvankelijk de bedoeling om zo’n spinnenweb op de hoes van ‘Mezzanine’ te zetten, maar na een paar brainstormsessies zijn de spinnen dus kevers geworden, en nog later werd het een hybride van een paar vermangelde, in elkaar geknutselde kevers, wat naar auto-ongelukken moest verwijzen. De enige referentie naar de spinnen die de plaat gehaald heeft, is de rorschachtest in het midden van het boekje.

»Die nachtmerries heb ik nu niet meer, al voel ik in de herfst nog altijd de drang om naar de spinnenwebben in de struiken en bomen te kijken. Maar euh, altijd van op een afstandje (lachje).»

HUMO Je bent zelf graffiti- artiest. Vind je ook niet dat die hele Banksy ontzettend overschat wordt?

3D (snel) «Sorry maat, wat zei je? Ik moet ervandoor. Daddy G is hier net de studio komen binnenwandelen. Daaag!»

‘Mezzanine (21st anniversary edition)’ komt op 19 april uit bij Universal. Massive Attack speelt op 31 januari in Paleis 12. Info en tickets.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234