25 jaar 'Blue Lines' van Massive Attack: 'Wat zij deden heeft de toekomst van de muziek bepaald'

In 1991 verscheen ‘Blue Lines’, het debuut van Massive Attack. Toen de single ‘Unfinished Sympathy’ vooruitgestuurd werd, moest de Attack even wijken, want met een Golfoorlog aan de gang klonk dat nét iets te agressief om de Britse radio te behagen. 25 jaar later mag de groepsnaam allang voluit en is ‘Blue Lines’ een regelrechte klassieker. Zondag in Gent zet het collectief ongetwijfeld weer een beklijvend concert neer, wij legden ons oor even te luisteren bij Vlaamse muzikanten bij wie deze triphoppioniers ooit diepe kraters hebben geslagen.

'Die hebben verdorie míjn verlanglijstje zangeressen afgewerkt'


Alex Callier (Hooverphonic) ‘‘Blue Lines’ heeft mijn ogen geopend’

Kunnen we niet omheen als het gaat om triphop in Vlaanderen: Hoover-phonic-padre Alex Callier. Want al was het enkele jaren na Massive Attack, Tricky en Portishead, ook hij heeft toch maar mooi een momentje creatief-met-Isaac Hayes op zijn cv staan. Maar laten we beginnen bij het begin.

Alex Callier «Het cassetje herinner ik me nog heel goed. Ik had een Golf 1 geërfd van mijn grootvader, en één van de vaste tapes daarin, met aan de ene kant ‘Blue Lines’ van Massive Attack en ‘Dummy’ van Portishead aan de andere, heb ik letterlijk kapotgedraaid. ‘Blue Lines’ heeft mijn ogen geopend. Die mannen gebruikten een sample van Wally Badarou, uit een plaat die ik kende. Plots zag ik wat voor coole dingen je zo kon doen. Op het RITCS leerden we werken met programming en sampling om er soundscapes mee te maken, Massive Attack maakte daar popmuziek mee. Dat was interessant!

»‘Blue Lines’ heeft me ook, samen met ‘Little Fluffy Clouds’ van The Orb en ‘Debut’ van Björk, van de gitaar doen terugkeren naar de elektronica. Ik was in de jaren 80 wel fan van de synth-pop van Depeche Mode en zo, maar dit was nog iets anders, iets dansbaarders. Ik heb wel moeten wachten tot ik een job bij de VRT had voor ik mezelf met mijn eerste pree een sampler, sequencer en synthesizer kon kopen.»

HUMO Je hebt de reputatie de triphop in Vlaanderen te hebben geïntroduceerd.

Callier «En daar ben ik het niet helemaal mee eens. Op ons debuut ‘A New Stereophonic Sound Spectacular’ hoor je veel meer dreampop à la Cocteau Twins. Dat ijle geluid, dat had je niet bij Massive Attack, maar natuurlijk: we hebben net als zij én Portishead een Isaac Hayes-sample gebruikt in ‘2 Wicky’, en dat heeft ons in die triphopscene gekatapulteerd. Ik snap het ergens wel hoor, maar het was vooral een tijdsgeest. Zoals nu elke zangeres duizend krullen in haar stem moet leggen – deden ze niet in de jaren 90 – zo hoorde je dat sfeertje toen overal, en wij pikten daar onbewust op in. Nu, het gekke is: alle zangeressen waar Massive Attack ooit mee heeft gewerkt, stonden ook op mijn verlanglijstje. Liz Fraser van Cocteau Twins, Tracey Thorn van Everything But The Girl, Hope Sandoval van Mazzy Star… Ergens moeten we dus toch naar dezelfde muziek hebben geluisterd.»

HUMO Eind jaren 90 hebben jullie nog in het voorprogramma van Massive Attack getourd. Toffe mannen?

Callier «Goeie herinneringen aan, ja. Altijd boeiend ook om te zien hoe zo’n band met de technologie op het podium omgaat. Wij liepen op dat vlak in België al redelijk voorop, maar die Britten waren nog een stukje professioneler. Ze waren dan ook langer bezig; nu zijn wij even professioneel, natuurlijk. Erg sympathieke gasten, maar het was een beetje dubbel. Zodra ze een camera zagen, werden ze plots ijskoud, ‘cool’. Nu ja, liever zo dan omgekeerd.»


Stefanie Callebaut (SX) ‘Wat zij deden, heeft de toekomst van de muziek bepaald’

Die lome vibe. Die etherische zang. Die aanstekelijke beats. Iéts zegt ons dat SX weleens van Massive Attack heeft gehoord. Klopt dat, Stefanie Callebaut?

Stefanie Callebaut «Ik was pas 4 in 1991, misschien net dat tikje te jong om toen al het vernieuwende van Massive Attack te voelen. Dat kwam pas toen ik me rond mijn 20ste intens met muziek bezig ging houden. Toen viel het me op hoe wat zij begin jaren 90 deden, de toekomst van de muziek heeft bepaald. Die toen zo bijzondere fusion van genres is nu het heden. Dat krijg je natuurlijk als alle leden van het collectief hun eigen ding in de mix gooien. Dan creëer je magie. Technologisch waren ze overigens ook ver vooruit. Wat voor ons evident is qua productie, was voor hen in 1991 een zoektocht. Geschift wat zij allemaal al konden.»

HUMO Voor jouw generatie is ‘Unfinished Sympathy’ er altijd geweest. Kun je dat dan nog echt ontdekken?

Callebaut «Absoluut. Op één of andere manier komt dat nummer nog altijd stevig binnen, door die dromerige sfeer. En dan was er nog die clip. Bijna een voorloper van slow tv, hoe Shara Nelson daar in één shot door de straten loopt. We hebben met SX recent onze versie van zo’n streetwalk-clip uitgebracht. De herkenbaarheid van zo’n wandeling in real time, zonder cuts, werkt dan ook rustgevend, omdat de echte tijd het verhaal mag brengen.»

HUMO Ik vond altijd dat Shara Nelson vocaal de performance van haar leven geeft in dat nummer.

Callebaut «Legendarisch, die zanglijn. Maar zo werkt het bij een klassieker. Alle elementen moeten juist zitten. Ook de rest van dat nummer is tot in de puntjes af. Ik heb ooit een paar nummers van hen moeten analyseren qua arrangementen en harmonieën, en het is ongelofelijk hoe complex dat in elkaar zit. Maar dat is de kunst: iets moeilijks als heel simpel verkopen.»

'De invloed van 'Blue Lines' heeft zich trager verspreid, maar ik vind die plaat nu belangrijker dan 'Nevermind' van Nirvana'

HUMO Heeft ‘Blue Lines’ zijn sporen nagelaten op SX?

Callebaut «Dat denk ik wel. Vooral dat bevreemdende sfeertje, hoe ze elementen die niet per se bij elkaar horen, zoals reggae, psychedelische rock en soul, samenbrengen, vinden we interessant. Dat zorgt voor spanning. Daarom hoor je hun invloed overal. Maxi Jazz van Faithless heeft voor zijn vocals best wel bij Massive Attack geleentjebuurd, en Kanye heeft ook goed naar hen geluisterd.»


Pascal Deweze ‘Het was een feest, maar dan wel een droevig feest’

Metal Molly verwelkte, Sukilove is vergaan, maar Pascal Deweze zal altijd blijven bestaan. En zelfs al was zijn eerste groepje in die eerste helft van de jaren 90 vooral geïnteresseerd in gitaarlawaai en Beatlesiaanse harmonieën, de triphop van ‘Blue Lines’ deed hem toch ook de oren spitsen.

Pascal Deweze «18 was ik, een leeftijd waarop alles zo nieuw aanvoelt dat het moeilijk zeggen is wat écht belangrijk is. ‘Blue Lines’ is zo’n plaat die er gewoon wás. Iedereen had die wel ergens op een cassette staan. Je kon het niet ontwijken, dat nieuwe geluid. Hiphop kende ik. Public Enemy, de eerste Beastie Boys... dat kon ik wel appreciëren, maar het was me steevast toch net íéts te hoekig en onsexy. Massive Attack veranderde dat. Met hetzelfde soort beats maakten ze muziek die én melancholisch, én sexy, én dronken en paranoïde klonk. Meer dan de songs of de zanglijnen zorgde dát ervoor dat ‘Blue Lines’ zo’n impact op me had. Het was een party, maar dan een droevige, en het gevoel jankend op de dansvloer te staan heeft me altijd aangetrokken. Alleen melancholie is saai, enkel ritme is ook wat dom, maar die twee samen kunnen zo schoon zijn.»

HUMO In 1991 was jij eigenlijk een jongen van de andere kant. Van Nirvana’s ‘Nevermind’, dat hetzelfde jaar verscheen.

Deweze «Klopt. ‘Nevermind’, dat was een feest van energie. Met Metal Molly ging het erom onze jeugdige energie eruit te knallen. We waren ook maar met dríé, en konden bijlange niet goed genoeg spelen, noch producen, om zo’n groove te creëren als die van Massive Attack (lacht). Op dat vlak was het een ver-van-ons-bedshow, al luisterden we er wel naar. Pas toen ik rond 2000 met een sampler en een akoestische gitaar nachtelijke muziek ging maken, kwamen de klanken van Massive Attack terug.»

HUMO Was het kiezen of delen, of kon je ze allebei goed vinden?

Deweze «Niet meer dan dat het tien jaar later kiezen was tussen The Strokes en The White Stripes. Ik neigde iets meer naar het rauwe van die laatste, maar The Strokes heb ik ook grijsgedraaid. Het grootste verschil is dat Nirvana ook een culturele golf was. Er is een vóór en een ná, spelregels die veranderden, wat je met Massive Attack niet hebt. Alleen: de invloed van ‘Blue Lines’ heeft zich trager verspreid, maar je hoort er nu meer sporen van dan van ‘Nevermind’, dat mij ondertussen wat gedateerd aanvoelt.»


Andrew Claes (STUFF.) ‘Toen ik naar het plafond lag te staren, voelde ik plots hoe diep die muziek was’

9 jaar was Andrew Claes, meester-toeteraar bij jazzcollectief STUFF., toen hij voor het eerst aan Massive Attack werd blootgesteld. Een kwart-eeuw later noemt hij zichzelf een superfan, zelfs al vroeg dat tijd, vrienden en niet nader genoemde substanties. Menen we te hebben begrepen.

Andrew Claes «Eigenlijk luisterde ik vooral naar instrumentale muziek. Dub en zo. Het was maar omdat Massive Attack regelmatig in één adem werd vernoemd met de artiesten die ik goed vond, dat ik er echt eens aandacht aan heb besteed. Onder druk, zeg maar (lacht). Op huisfeestjes – beetje dansen, beetje hangen – passeerde wel eens iets van hen of van Boards Of Canada: alternatieve elektronische muziek met dubinvloeden, maar toch ook duidelijk anders. We lagen al eens op de grond naar boven te kijken, waar computervisualisaties werden geprojecteerd, en plots voelde ik hoe diep dat ging, hoe hard er was nagedacht over hun klanken en samples.»

HUMO Kortom: drugs helpen om Massive Attack te begrijpen.

Claes «Ik denk het wel. Veel popmuziek gedijt met ‘iets’, of het nu alcohol is bij rock of eerder een jointje bij Massive Attack. Zonder drugs te willen promoten: het is in elk geval geen zuipmuziek (lachje).»

HUMO Begreep jij als kind die clip van ‘Unfinished Sympathy’? Wat dat was met die vrouw die door de stad banjert?

Claes «Ik verstond er niets van. Je voelde dat er iets van melancholie hing, maar dat zag je niet. Je had enkel dat alledaagse beeld van die wandelende vrouw. Was daar iets aan de hand? Je hebt geen idee, maar door de gejaagdheid van de anderen krijg je wel de suggestie. Neneh Cherry heeft later in de video voor ‘Woman’ een soortgelijke desolate sfeer opgeroepen.»

HUMO Heb je als fan Massive Attack vaak live gezien?

Claes «Neen. Enkele jaren geleden wilde ik wel gaan kijken, maar was ik te laat voor kaarten. Ik heb die tour later op video gezien, en dat ontgoochelde me toch wat. Ik vrees dat ik iets te veel uit de jazz kom om van een optreden te houden dat precies zoals op plaat klinkt. Dan luister ik liever thuis naar het origineel terwijl ik naar de WinAmp-visualisaties kijk (lacht). Maar als ze ooit een impro-dubshow doen met nummers die ze helemaal anders spelen, dan sta ik op de eerste rij.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234