25 jaar 'Doolittle', de allerklassiekste Pixies-klassieker

Toen ‘Doolittle’ (‘89), de allerklassiekste Pixies-klassieker, twintig jaar werd, ging de groep ’m over de hele wereld live brengen. Nu, om de vijfentwintigste herfst te vieren, wordt de plaat op 1 december opnieuw uitgebracht in een luxe-uitvoering, compleet met b-kantjes en sterke ‘Peel Sessions’.

1989: het klinkt vreemd en achteraf kan je er om lachen, maar als frontman Black Francis het geluid van zijn Pixies omschrijft als ‘wat een moeder uitstoot als ze haar baby op de grond ziet vallen en breken’, dan is dat in die tijd precíés het geluid waar het de wereld nog aan ontbreekt. De Pixies waren anders dan wat er was, en kwamen daarmee maar net op tijd.

Op het moment dat ‘Doolittle’ werd opgenomen – november ’88 – bestond de band nauwelijks twee jaar, maar ze hadden al twee keer keihard uitgehaald: eerst met de ep ‘Come On Pilgrim’, daarna met het indrukwekkend voldragen debuut ‘Surfer Rosa’. In Amerika was de pers nieuwsgierig, hoewel nog niet helemáál bekomen van hun crush op haarspray en powerakkoorden – maar in Europa waren de recensies laaiend, de verwachtingen groot en de luim uitstekend.

‘Doolittle’ is ontvlambare popmuziek, een perfecte storm van wringende, wroetende en elkaar tegenwerkende natuurkrachten. Dementerende punkgitaren, een springerige baslijn (door Deal omschreven als ‘boingy-boingy-sproingy’), de oerschreeuw van Black Francis, een schijnbaar onuitputtelijke voorraad perfecte bubblegum-melodieën en net genoeg surrealisme in de teksten om de groep geheimzinnig en intrigerend te maken. Black Francis was, boven alles, bedreven in het leggen van puzzels. ‘Doolittle’ zou zijn grootste puzzel blijken.

Gevraagd om de plaat in drie woorden samen te vatten, kwam drummer David Lovering op ‘dieren, geweld en humor.’ Omdat de songs zowel handelen over dieren als het beest in de mens, en omdat het allemaal toch maar om te lachen is.

Worstelen met Gil

Producer van ‘Doolittle’ was Gil Norton, die onder meer ‘Born Sandy Devotional’ (The Triffids) en het debuut van Throwing Muses op zijn actief had. Maar de keuze voor Norton was er één van het label geweest, niet van Black Francis, die élke producer een noodzakelijk kwaad vond. Op persoonlijk vlak konden ze het vinden, muzikaal stonden beide partijen aldoor klaar om de messen te trekken. ‘Doolittle’, zeiden zowel Norton als Black, is het geluid van een groep die luidruchtig worstelt met zijn producer.

Black Francis «Hij heeft er alles aan gedaan om ons – hoe noem je dat? – vlotter te laten klinken. Het is zijn job, ik neem het hem niet kwalijk. Maar we hebben ons vel duur verkocht.»

Norton maakte de songs trager, voegde laagjes toe, wilde de tracks naar verluidt ook voortdurend langer maken dan ze bedoeld waren. Ongeveer halverwege zei Black Francis: ‘Laten we gaan wandelen, Gil.’ Het ging naar de platenwinkel om de hoek, de frontman bladerde drie minuten door de hoezen en haalde dan een ‘Greatest Hits’ van Buddy Holly boven. ‘Op deze plaat duurt elke song anderhalve minuut, hoogstens twee. Als het goed genoeg is voor Buddy, dan ook voor ons.’ Norton zuchtte: ‘Wat valt daar nu tegenin te brengen?’

Zonder boodschap

Over de meeste songs op ‘Doolittle’ zijn universitair verantwoorde essays geschreven, wij houden het bij enkele voetnoten. ‘Dead’ gaat over Koning David van het Oude Testament: die zag op een dag één van zijn vrouwelijke onderdanen naakt baden, verleidde/verkrachtte haar en stuurde heur echtgenoot in het leger op een zelfmoordmissie. Het verhaal van ‘Debaser’ kent u, compleet met beelden van doorgesneden oogballen – naar het recept van ‘Un chien Andalou’, een film van surrealisten Luis Buñuel en Salvador Dalí. ‘La La Love You’ is volgens Black Francis géén liefdessong. Niet eens in de buurt: het gaat over cynisme en – ‘First base/Second base/Third base/Home run’ – platte seks.

In Pixies-songs zit NOOIT een diepere betekenis, het was altijd al hun bedoeling om volstrekte nonsens te zingen. ‘Monkey Gone to Heaven’ komt nog het dichtst in de buurt van een boodschap. Het gaat over 10.000 ton slib uit New York en New Jersey dat een paar kilometer verder in de zee de vissen zweren bezorgt. Dat brengt Black Francis zonder kennis van zaken bij het gat in de ozonlaag. Over ál zijn songs zegt hij: ‘Ik bedoel er niets mee, het klinkt alleen goed. Ik blijf het maar herhalen, maar niemand gelooft mij ooit.’

Ben Sisario wijst er ons in de 33 1/3-gids over ‘Doolittle’ overigens nog op dat, van alle platen die tot de popmuziek gerekend kunnen worden, ‘Doolittle’ één van de allergewelddadigste is. Niet noodzakelijk qua body count, wel in zijn vindingrijkheid van doodsoorzaken. Doorgesneden oogballen, vampirisme, wurging, verstikking onder tonnen afval, kogelregens. Dat ‘Doolittle’ doorgaans als vrolijk wordt omschreven, is alleen omdat niemand ooit naar teksten luistert.

‘Doolittle’ had aanvankelijk een andere werktitel: ‘Whore’. Omdat dat mooi kleurde bij het vaakst terugkerende thema in de teksten van Black Francis: de combinatie van bloot vlees en afkeer, walging. Maar ook omdat het in het Engels nog altijd een hard woord is, met veel connotaties: er is naast de Bijbelse (‘the whore of Babylon’), ook een economische en een politieke betekenis. En ten slotte paste het perfect bij de situatie waarin deze onafhankelijke, alternatieve rockband zich bevond op de vooravond van een vet contract bij een major. Dat was in die tijd nog een daad waarover geschreven werd.

Kanariegele Cadillac

In 1989 tourden de Pixies ter promotie van ‘Doolittle’ de westerse wereld rond: van thuisstad Boston over Parijs, Brighton, Cambridge naar het al een beetje smeulende Belgrado, Zagreb en Ljubljana. Enzoverder, tot ze terug in Boston waren. In het dagboek dat Black Francis bijhield voor Melody Maker, lees je onder meer dat hij tijdens twee shows halverwege beslist van het podium te stappen omdat er water van het plafond lekt en hij bang is geëlektrocuteerd te worden (‘Iedereen denkt nu dat ik een mietje ben’), dat hij in San Diego de toegang tot de concertzaal ontzegd wordt door een security van ex-Hell’s Angels, en dat ze in Schotland hun pizza’s in frietvet bakken.

En ook: ‘2 juli, België: we treden op om 10.30 u. ’s ochtends, dit is Torhout-Werchter. Vandaag is tevens de dag dat ik Nick Cave & The Bad Seeds voor het eerst live heb zien optreden, en ik geloof niet dat ik ooit zo van muziek gehouden heb als nu. Achteraf gaan Joey en ik iets eten. Nick Cave en Mick Harvey vergezellen ons. Ik kom een beetje klaar in mijn broek.’

De Pixies hadden in hun eerste periode volgens Francis de fans die ze toen verdienden: ‘Lawaaierig, moeilijk, vervelend’.

Black Francis «In kleine zaaltjes hebben we altijd veel stagedivers aan ons been. Tot daar aan toe, maar om één of andere reden trekken wij de slechtste divers aan die je je kan voorstellen. Ze hebben een uur nodig om het podium te beklimmen; als ze daar eindelijk in geslaagd zijn, trekken ze je microfoonstatieven omver of beginnen ze mee te zingen – verschrikkelijk! En als puntje bij paaltje komt, springen ze niet eens echt. Dan beseffen ze dat ze te dronken zijn en laten ze zich gewoon weer van het podium zakken.»

In Londen doen ze twee superbelangrijke concerten. Tijdens het eerste spelen ze alle songs in alfabetische volgorde, in het tweede draaien ze de setlist om. Ze beginnen met één bisnummer, gaan af en komen dan weer op om de set te spelen.

Tussendoor koopt de zanger zich, nog in 1989, met de allereerste royaltycheque van 16.000 dollar, een kanariegele Cadillac van 13.000 dollar.

Black Francis «Ik weet niet of ik me ervoor moet schamen... (Stilte) Nee, het zit zo: ik doe een heel jaar niets anders dan touren, touren, touren, veertig weken per jaar. Een leuke job, maar tegelijk een heel zware. Ik heb een kleinigheidje verdiend.»

Zere tenen

Nu we het over geld hebben: de productiekosten van ‘Doolittle’, waarvoor de groep drie weken in twee verschillende studio’s doorbracht, bedroegen in totaal zo’n 40.000 dollar. Vier keer meer dan ‘Surfer Rosa’, maar een excessief bedrag was het ook niet. En sowieso véél minder dan wat aan de volgende platen zou worden uitgegeven: de rekening van het veel onregelmatigere ‘Bossanova’ zou 200.000 dollar bedragen, die van omstreden zwanenzang ‘Trompe le monde’ 250.000.

In de periode rond ‘Doolittle’ verschijnen er voor het eerst grote scheuren in het plamuur dat de Pixies bij elkaar houdt. Er wordt beweerd dat Black jaloers is op de aandacht en de lof die Deal krijgt voor haar zanglijnen. Het zou kunnen, maar los daarvan zijn hij en Deal ook gewoon geen gemakkelijke mensen.

Black Francis (in 1990, als antwoord op een vraag over wat hij die avond gaat eten) «Af en toe heb ik zin om te zeggen: ‘Fuck deze klotegroep! Ik haat ze allemaal! Ik kan niet wachten tot het voorbij is!’ Maar ik hou me in, omdat ik zo beleefd ben.»

Kim Deal «De rest van de groep is natuurlijk weer te bang om aan de keizer te zeggen dat hij geen kleren aanheeft.»

Voor een concert in Stuttgart komt Deal te laat. Black gaat door het lint en stampt op het podium een akoestische gitaar in haar richting. Afstand en rust kunnen in zo’n geval wonderen doen, maar de tijd ontbreekt hen: er moeten nog vier maanden Amerikaanse concertzalen worden afgewerkt, op een tour die ‘Fuck or Fight’ heet, dus zit er niets anders op dan elke dag opnieuw maar op de bus en elkaars zere tenen te stappen.

Over een concert in thuisstad Boston berichten lokale media achteraf dat Deal zo bezopen was dat ze tegen een pilaar moest leunen om rechtop te blijven. Dan is het de beurt aan Joey Santiago om door te slaan. Halverwege ‘I Bleed’ slaat hij zijn gitaar tegen de grond, vervolgens tegen een versterker, een luidspreker en een betonnen zuil. De rest van het optreden brengt hij door aan de zijkant van het podium: hij heeft zijn hand meer schade toegebracht dan zijn gitaar. Les Paul-gitaren zijn solide bakbeesten.

Black Francis (in 2005) «Kim voelde zich altijd benadeeld. Ze voelde zich uit de studio weggedrukt. Onzin: iedereen werd even hard weggedrukt. Door mij. Iedereen moest weg, plaats maken voor mijn ego. (Schouderophalend) Het is wat er gebeurt als je vierentwintig bent en de mensen je maar blijven vertellen hoe goed je bent. Zeker als je een periode meemaakt waarin je belachelijk eenvoudig en snel songs schrijft. Als iemand me had proberen in te teugelen, had ik gezegd: ‘Fuck you, ik ben weg. Ik start wel een nieuwe band.’ Ik had er geen twee keer over nagedacht, ook. ‘Hey man, I’m king of the fucking college-rock heap here! I’m fucking Brian Wilson here. Don’t fucking tell me what to do. I’m trying some shit out here!’ Ik kreeg, om kort te gaan, een beetje een attitude.»

Woordje van de fans

Stap achteruit: wat hebben de strubbelingen, het geld, de ego’s en dat handvol wereldsongs (bij de laatste telling nog altijd 15) eigenlijk opgebracht? Om te beginnen: u zou ‘Surfer Rosa’ de betere plaat van de Pixies kunnen vinden, maar het lijdt geen twijfel dat ‘Doolittle’ die met de langste schaduw is, de plaat die de invloedssfeer van de Pixies in 100 verschillende richtingen deed vertakken. Via ‘Gouge Away’ kom je bijvoorbeeld rechtstreeks bij Kurt Cobain en Nirvana terecht – de baslijn van ‘Gouge Away’ is niet toevallig dezelfde als die van ‘Smells Like Teen Spirit’ – en van daar kan het naar The Smashing Pumpkins, Bush en Girls Against Boys. ‘I Bleed’ leidt naar PJ Harvey, die liet weten pas bij het horen van die song ‘een richting gevonden te hebben’. ‘Charmer’ van Kings Of Leon is gewoon een schaamteloze kopie van ‘Tame’, de tweede track op ‘Doolittle’. Damon Albarn wil al zijn hele carrière een nieuwe ‘Here Comes Your Man’ schrijven, Thom Yorke dacht anders na over muziek nadat hij ‘Hey’ gehoord had, en volgens Chris Martin zijn de Pixies met ‘Doolittle’ de grootste groep aller tijden geworden.

Een laatste keer namedroppen: Marnix Peeters schreef ooit in Humo dat de Pixies ten tijde van ‘Doolittle’ leken ‘op ‘Twin Peaks’ met luide gitaren’. Ook niet mis. Het concert van de Pixies op Rock Werchter 2014 wordt één van de indrukwekkendste livemomenten van dit jaar genoemd. U kan thuis nog eens in alle rust vaststellen waarom dat ook alweer was.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234