null Beeld

25 jaar Moeders Voor Moeders: vondelingen, voedselbedeling en vreemde sms'jes

In 2000 opende de vzw Moeders Voor Moeders een eerste, felomstreden vondelingenstek in Borgerhout. Door de zachte handen van de Moeders, die dit jaar hun 25-jarige bestaan vieren, zijn daar intussen negen te vondeling gelegde boorlingen gepasseerd.

'Ik hou mijn hart vast voor de dag dat hier een kind staat en zegt: 'Wat hebben jullie mij aangedaan!''

Dat de vzw veel meer doet dan als doorgeefluik fungeren voor ongewenste baby’s van anonieme moeders, merk je al op de stoep voor het magazijn: op deze barkoude donderdagochtend staan mensen geduldig aan te schuiven. Monique Verdickt (foto), de oermoeder van de Moeders, heeft het razend druk aan de intakebalie, waar ze moet oordelen wie wél en wie niet in aanmerking komt voor het gratis voedselpakket. Katrin Beyer, ook actief sinds het begin, bemant intussen het gloednieuwe kantoor. Als iemand belt om te informeren welke paperassen precies nodig zijn voor een intake, sluit ze het korte gesprek af met een welgemeende: ‘Goeie moed, hè.’ Moed zal nodig zijn: de wachtlijst telt meer dan 6.000 namen. In totaal zijn hier zo’n 1.000 gezinnen ingeschreven voor één of andere vorm van hulp – de Moeders delen ook kleding en babyspullen uit, en spelen jaarlijks voor sint. De wekelijkse voedselpakketten worden verdeeld onder de happy few, zo’n 350 mensen.

Maar we zijn hier dus voor dat kleinood in glas en aluminium, waarvan we kunnen aannemen dat het al het leven van negen achtergelaten hummeltjes redde.

KATRIN BEYER «Met het luik in Brussel hebben we op zich niks te maken, maar ze zijn zich hier wel komen informeren. Die Brusselse vzw was de eerste organisatie waarvan we dachten: ‘Die gaan dat precies écht doen.’ Want er zijn er door de jaren al veel langsgekomen om hun licht op te steken: Gent, Leuven, twee organisaties uit Wallonië... Eén luik vinden we sowieso te weinig. In Duitsland hebben ze er meer dan 80 – de laatste keer dat ik het checkte, zaten ze aan 300 vondelingen.»

HUMO In Duitsland zijn jullie destijds zelf de mosterd gaan halen.

BEYER «In april 2000 stonden de kranten vol berichten over het vondelingenluik in Hamburg. Monique is diezelfde dag nog naar daar gereden. Terug thuis was ze overtuigd: ‘Katrin, dat moeten we hier ook hebben.’ Ja, Monique is nogal een impulsieve. Ik zeg altijd: ‘Monique is de bulldozer, ik ben de rem.’ Ze is geen diplomaat, maar ze krijgt wel dingen gedaan. Toen we stoemelings beslisten om met het vondelingenluik te beginnen, hebben we gewoon een ramenman en een alarmman onder de arm genomen. Met de instructies van Monique hebben ze dat luik gebouwd.»

HUMO ‘Stoemelings,’ zegt u?

BEYER «Ja. Dat is ook de raad die we aan elke organisatie geven die ermee wil beginnen: ‘Zwijg erover en installeer het. Breng dan pas het parket op de hoogte. Anders laten ze je nooit doen.’ Nochtans is er geen juridisch bezwaar. Toen ons luik klaar was en we het parket belden, hebben ze heel laconiek geantwoord: ‘Wij nemen daar nota van.’ Het vondelingenluik is nooit uit de napoleontische wet gehaald, dus het is niet strafbaar om het te installeren.»

HUMO Maar een mama die haar baby achterlaat in het luik, begaat wel een strafbaar feit.

BEYER «Die wet is dringend aan herziening toe. In Duitsland maakt de wet een onderscheid: als je een kindje in een schoenendoos in de kou achterlaat, pleeg je een moord. Maar een mama die niet kan – of wil of durft – tevoorschijn komen en een organisatie als de onze als tussenpersoon neemt om haar kind anoniem voor adoptie af te staan, begaat géén misdaad. Aangezien anoniem bevallen in België niet mogelijk is, biedt het vondelingenluik een oplossing. Ik geef toe: onze oplossing is verre van ideaal, maar het is tenminste iets.

»(Op dreef) De anonieme bevalling, dat is mijn stokpaardje. Ik snap de redenering wel: onze overheid wil een kind het recht niet ontnemen om zijn roots te kennen. Maar daardoor ontnemen ze sommige kinderen het recht op léven. Daar kan ik niet inkomen. Wij willen eerst en vooral dat het kind leeft, door de moeder een laagdrempelige oplossing te bieden om anoniem te blijven. Want een Belgische mama die nu anoniem wil bevallen, moet de grens over naar Frankrijk.»

HUMO Toch geen gek idee, dat elk kind het recht heeft z’n roots te kennen? Dezelfde discussie woedt nu ook al een tijdje bij kinderen van anonieme zaaddonoren.

BEYER «Als een mama naar een ziekenhuis kan stappen voor een anonieme bevalling en ze wordt daar door een psycholoog benaderd die eens rustig alle mogelijkheden kan uitleggen, dan is de kans heel groot dat ze haar gegevens toch achterlaat. We weten intussen ook dat moeders die van plan zijn hun kind af te staan voor adoptie in 90 procent van de gevallen hun kindje toch houden.»

HUMO Maar voorlopig blijft het dus strafbaar om hier een baby achter te laten. Doet de politie ook pogingen om de moeder op te sporen?

BEYER «Ze komen wel een summier onderzoek doen, maar meer dan eens bij de buren polsen of ze iets hebben gezien, is dat niet. Ze nemen ook vingerafdrukken van het luik, maar daar staan altijd zo veel vingers op – daar valt zeker niks mee aan te vangen.»

'Af en toe krijgen we kliktelefoontjes: 'Die zet al jullie spullen op eBay!' Oké, misschien zitten er 10 procent profiteurs tussen, maar moet je daarvoor de rest straffen?'

undefined

VALS ALARM

Wie de vrouwen zijn die gebruikmaken van het luik, blijft ook voor de Moeders een mysterie.

BEYER «In het begin dacht ik dat het 16-jarige meisjes zouden zijn, maar dat is niet zo – die zullen eerder voor abortus kiezen. Onze inschatting is dat de mama’s tussen de 25 en de 35 zijn. Dat leert ook de ervaring uit Duitsland.

»Samen met het vondelingenluik heeft Moeders Voor Moeders een noodnummer, dat automatisch wordt doorgeschakeld naar mijn gsm. Af en toe krijg ik dus zo’n wanhopige vrouw aan de lijn. Het kan best zijn dat ik al met een mama gesproken heb die later haar kindje in het luik heeft achtergelaten.»

HUMO Wat voor verhalen hoort u dan?

BEYER «Van alles. Soms is het een jong meisje, compleet in paniek. Eerst probeer ik haar te kalmeren en zeg ik dat ze een zwangerschapstest moet doen. Als ze me haar woonplaats geeft, dan zoek ik voor haar alle informatie op: waar ze terechtkan voor een abortus, enzovoort. Soms krijg ik dan ’s avonds een opgeluchte telefoon: ‘Vals alarm.’

»Er zijn er ook die zeggen: ‘Ik durf geen abortus te plegen, want dan komt mijn naam op een lijst terecht of sturen ze de rekening naar mijn ouders.’ Ik ben dat zelf nagegaan bij een abortuscentrum, maar het klopt niet: je kunt anoniem een abortus laten uitvoeren. Eigenlijk vind ik dat wel een lacune: 20.000 abortussen per jaar in België kunnen anoniem gebeuren, maar een mama die te laat was voor een abortus of het niet over haar hart kreeg, kan niet anoniem bevallen.»

HUMO U bent tegen abortus?

BEYER «Ik spreek me niet uit voor of tegen. Ik ben ervan overtuigd dat het een héél zware beslissing is, die niemand moet veroordelen. Al denk ik wel: ‘Voor de wetgevers is het een makkelijke uitweg.’ De wet is gestemd en het probleem verdwijnt, samen met het ongeboren kind. Wat wij doen, is ons bezighouden met de moeders die hun kindje wél hebben gedragen, maar voor wie er na die negen maanden geen propere oplossing is.

»Ik hoor het meteen als ik een vrouw aan de lijn krijg die echt in de rats zit. Begint ze te vragen hoeveel een adoptie kost of hoe ons luik precies werkt, dan weet ik: ‘Die speelt met de gedachte.’ Natuurlijk zeg ik dan niet: ‘Gooi het kindje maar in het luik.’ Ik probeer dan te weten te komen waar ze woont en contacteer de adoptiedienst. Ik geef uitleg over wat ze mag verwachten van een adoptie en zoek voor haar het dichtstbijzijnde Franse ziekenhuis, waar ze anoniem kan bevallen.»

HUMO In zo’n geval weet u: ‘Dit moet anoniem, of er gebeuren straks ongelukken.’

BEYER «Ik probeer altijd te achterhalen wat de situatie is, maar zelden laten die vrouwen het achterste van hun tong zien. Ik laat de bal volledig in hun kamp. Ik zal zelfs nooit vragen of ik hen kan terugbellen – zij bellen mij. Ik zeg ook altijd dat er betere oplossingen zijn dan het vondelingenluik, dat er allerlei diensten zijn die hen kunnen helpen, maar het is duidelijk dat die vrouwen niet met de officiële diensten willen praten: voor hen is zo’n dienst per definitie niet anoniem. Bovendien zijn al onze kindjes, op eentje na, in een weekend gebracht. Ze zijn dan minder dan 24 uur oud – de navelstreng hangt er nog aan. In het weekend zijn die diensten niet open.»

undefined

null Beeld

undefined

'De eerste nacht blijft het kindje altijd bij één van ons, de dag daarna dopen we het met koffie' op de foto: baby Jules


TELEFOON VAN VTM

BEYER «Elk van onze negen kindjes is een praktische oefening geweest, waaruit we veel hebben geleerd. We hebben nu een officieel protocol, dat in werking treedt zodra er een baby in de schuif ligt. Dat is er pas gekomen na Adriaan, ons vierde kindje. Toen werden we plots incontournable voor de instanties en wilden het OCMW en de politie met ons rond de tafel gaan zitten. Wij zijn daar gretig op ingegaan, ook al omdat we enorm gefrustreerd waren dat de kindjes altijd zo snel in de pers kwamen. Bij ons tweede kindje kreeg ik na 20 minuten al telefoon van VTM: ‘Jullie hebben weer een kindje?’ We zaten dus met een lek. Als zo’n mama op tv hoort dat de politie en het parket ermee bezig zijn, dan moet het al een dappere zijn om op haar stappen terug te keren. Nu lukt het ons om het nieuws maandenlang stil te houden, ook al zijn al onze 160 vrijwilligers op de hoogte.

»We hebben ondertussen ook al geleerd om een puzzelstukje te gebruiken voor eventuele hereniging. In het begin werkten we met een voetafdruk: in het bedje lag een stempelkussen, waarmee de mama een voetafdruk kon maken voor ze het luik sloot – een handafdruk gaat niet, want boorlingen maken altijd een vuistje. Eén keer had het kindje een blauw voetje, maar de mama had de afdruk in het bedje laten liggen. Sindsdien werken we dus met een puzzelstukje: we knippen een postkaart in twee. Eén deel kan de mama meenemen, het andere bewaren we hier in onze koffer. Dat stukje kan als eerste bewijs dienen om de mama en haar kindje samen te brengen. Tot nu toe heeft één mama het gebruikt om contact te zoeken.»

HUMO Die ene mama hebben jullie herenigd met haar zoontje, maar de andere acht vondelingen moeten door het leven met de gedachte dat ze hun vader of moeder wellicht nooit zullen kennen.

BEYER «Da’s moeilijk. Ik hou mijn hart vast voor de dag dat hier een kind staat en zegt: ‘Wat hebben jullie mij aangedaan!’ Wat ga ik dan antwoorden? Dat ik denk dat zijn of haar mama een goeie moeder was. Dat ik niet weet wat haar is overkomen, maar dat ze de beste oplossing heeft gezocht die ze kon vinden: haar kind afstaan en hopen dat een andere familie er goed voor zou zorgen.»

HUMO Maar bij één van de negen kindjes keerde de mama dus wel op haar stappen terug.

BEYER «Dat was heel speciaal. Sowieso giert de adrenaline door je lijf telkens als iemand van ons een kindje vindt, maar die keer kreeg ik opeens ook een vreemd sms’je, iets over een kindje. Heel voorzichtig begon ik berichtjes terug te sturen. Het bleek echt om de mama te gaan. Toen ben ik het parket gaan inlichten. Ik liet speciaal mijn gsm thuis, zodat ze me niet konden dwingen haar nummer door te geven. Maar ze hebben heel cool gereageerd: ‘U krijgt een week.’ We hebben veel gebeld en ik heb fotootjes gestuurd. We zijn samen ook een anoniem bezoekje gaan brengen aan haar kindje. Toen zag ik hoe ze haar zoontje knuffelde, maar ik wist niet: is ze hem nu in haar hart aan het sluiten of neemt ze afscheid? Uiteindelijk ben ik samen met haar naar het parket gegaan: gedurende zes maanden heeft ze moeten bewijzen dat ze een goeie mama was. Sindsdien woont haar kindje weer gewoon thuis.»

HUMO Zat die mama in een schrijnende situatie?

beyer (wikt haar woorden) «Het was een situatie waarvan ik kan zeggen: ‘In haar plaats zou ik het misschien zelf ook overwegen.’ Het was niet evident.

»Telkens als er een nieuwe vondeling in onze schuif ligt, bel ik altijd eerst naar haar – dan moet ze het niet via de krant of de tv vernemen. Elke keer is ze er ondersteboven van: ze herbeleeft het hele gebeuren, als in een déjà vu. Haar kindje is nu 4 en het is een schat van een manneke. Af en toe stuurt ze een foto. Meer hoeft niet: ik heb die afstand nodig. Ook dat heb ik met de jaren geleerd.

»De eerste nacht blijft zo’n kindje altijd bij één van ons, om er toch even van te kunnen genieten. Meestal is dat bij mij – er staat altijd een wiegje klaar. De volgende dag komen we hier samen met wat vrijwilligers: we drinken een glaasje, dopen het kindje met koffie. Dan komt de OCMW-voorzitter naar hier en samen brengen we het kindje naar Good Engels, de crèche waar al onze kindjes naartoe gaan. Daar houdt het op voor ons. We hebben geen idee in wat voor adoptiegezin het kindje terechtkomt, maar dat hoeft ook niet.

»In Duitsland is het daar al eens misgegaan: op een gegeven moment vielen bepaalde kindjes niet meer te lokaliseren. Misschien hadden de eigenaars van het luik ze zelf geadopteerd – ik weet het niet. Dat willen we absoluut vermijden. Wij willen dit zo koosjer mogelijk doen. Anders is het gedaan met het luik.»

undefined

null Beeld

'We zien meer autochtonen dan allochtonen: ze wachten langer met hulp zoeken' Katrin Beyer


DANA WINNER

BEYER «Waar ze in Duitsland al wél veel verder in staan, is in hun empathie voor de moeders die gebruikmaken van het luik. Toen ze daar al bezig waren met sensibiliseringscampagnes hadden wij onze handen nog vol met ervoor te zorgen dat ze ons luik niet zouden sluiten.»

HUMO In het begin was de controverse enorm. Sommigen vonden jullie luik middeleeuws.

BEYER «Oh, wat waren we toen naïef. Voor de officiële opening hadden we twintig BV’s uitgenodigd. Daar waren toen politici van allerlei strekkingen bij, maar alleen de aanwezigheid van toenmalig Vlaams Blok-politica Alexandra Colen haalde de pers: ze sprongen erop. Zelf ben ik niet van die strekking en voor ons was dat helemaal geen politieke actie, maar zo zag de rest het dus niet. Op onze persconferentie was het kot te klein: iedereen maar roepen en tieren, terwijl wij er als groentjes op zaten te kijken (lacht). Dana Winner – die was er ook – heeft het toen voor ons opgenomen. ‘Ik weet niks over het vondelingenluik,’ zei ze. ‘Ik weet alleen dat dit vrouwen zijn met een groot hart.’

»Ach, dat hele gedoe heeft zo’n halfjaar geduurd. We zijn er misschien enkele sponsors door verloren, maar we hebben er veel meer voor in de plaats gekregen.»

HUMO Jullie nemen steun aan van iedereen?

BEYER «Ons maakt het niet uit of dat geld van het Vlaams Belang, van de PVDA of van pakweg de boeddhisten komt. Alleen toen een uitgesproken racistische organisatie haar diensten aanbood, hebben we vriendelijk bedankt.»


KOGELVRIJ VEST

‘Als ik 25 jaar geleden had geweten waaraan ik begon,’ begint Monique Verdickt, als ze de intakegesprekken van die ochtend heeft afgerond. Het begon allemaal met een vraag van de pastoor: of ze, als moeder van acht kinderen, niet wat afgedankte kinderkleding had. Van diezelfde pastoor kreeg Monique niet veel later een uitbrander, toen ze een kinderwagen wilde stockeren in zijn bureau, tot ze hem kon wegschenken aan een kansarme moeder.

MONIQUE VERDICKT «‘Haal uw rommel hier weg!’ zei hij. ‘Goed,’ heb ik geantwoord. ‘Dan zoek ik wel iets anders.’ Eerst heb ik een studentenkamer gehuurd. Toen die vol zat, ben ik met deze magazijnen begonnen. We breiden altijd maar uit. Mijn man zegt dikwijls: ‘Gij met uw hemmeke geven.’ (lacht)»

HUMO Onlangs besliste een Mechelse organisatie er de brui aan te geven: ze waren het beu dat hun kansarme klanten voedsel weigerden of weggooiden. ‘Ondankbaar’ en ‘kieskeurig’, klonk het.

VERDICKT «Als mensen onze voeding weggooien en we betrappen hen, dan worden ze op het matje geroepen. Onlangs wilde een Syrische vrouw de cornflakes niet, omdat ze één dag over tijd waren. Sorry, maar dan heb je geen voedselhulp nodig. Melk laten staan, da’s nog zoiets: moeders die de melk laten staan, die schrijf ik uit. Elke moeder kan melk gebruiken – da’s zelfs geen discussie waard. Maar de meeste mensen zijn heel dankbaar dat ze hier mogen komen.»

BEYER «Af en toe krijgen we anonieme kliktelefoontjes: ‘Die zet al jullie spullen op eBay!’ Of: ‘Weet je wel met wat voor auto die rijdt?’ We gaan daar niet op in, maar als iemand hier staat met een grote, nieuwe auto, zullen we wel even vragen hoe het zit. Negen op de tien keer is die auto van een hulpvaardige buurman, die een lift had aangeboden. Oké, misschien zitten er 10 procent profiteurs tussen, maar daarvoor moet je de 90 procent anderen toch niet straffen?»

VERDICKT «Eén keer heb ik het met een Kosovaars gezin aan de stok gekregen. Ik moest hun hulp weigeren, omdat ze in een asielcentrum verbleven en daar alles kregen wat ze nodig hadden. Toen ik hen naar buiten begeleidde, zag ik dat ze in een splinternieuwe Mercedes stapten. Ik wilde de nummerplaat noteren, waarop die vrouw me begon te slaan. Omstaanders hebben haar van me af moeten trekken. Van aan de overkant van de straat riep die man: ‘Als je de politie durft te bellen, dan...’ (maakt een snijbeweging over haar hals) Ik heb metéén de politie gebeld. Zo snel krijgen ze me niet bang.»

HUMO Zelfs niet als iemand u met de dood bedreigt?

VERDICKT «Ik heb toen wel bescherming gevraagd aan burgemeester Leona Detiège. Die kon ze me niet geven, maar de politie van Borgerhout is wel zo vriendelijk geweest een jaar lang een agent aan de poort te zetten op dinsdag en donderdag, tijdens onze voedselbedelingen. Ze hebben me toen ook een kogelvrij vest gegeven: daar heb ik een jaar lang in rondgelopen. (Trots) Ik heb het zelfs nog liggen.»

undefined

'De kinderen kropen rond in de hondenstront, de moeder liet geen enkele dienst binnen. Toen stuurden we de sint om poolshoogte te nemen'


ZIE GINDS KOMT DE SINT

HUMO Voelt het nooit als dweilen met de kraan open? De kansarmoede is er in die kwarteeuw alleen maar groter op geworden.

VERDICKT «In het begin werd ik ziek van de miserie. Katrin en ik zijn eens een bank naar een gezin met een hoop kinderen en twee grote honden gaan brengen. We wisten niet wat we zagen! Die honden deden hun gevoeg binnen en de kinderen kropen daarin rond. We stonden met onze rug tegen de muur: niemand geloofde ons en die moeder liet geen enkele dienst binnen. Toen hebben we er Sinterklaas maar op afgestuurd, met een als Zwarte Piet vermomde hulpverlener om poolshoogte te nemen. De sint laat iedereen binnen, hè (lacht).

»Nu kom ik niet meer bij de mensen thuis. Ik hou afstand. Het zijn altijd dezelfde verhalen: de man zit in de gevangenis, de schulden stapelen zich op, de behuizing is zo erbarmelijk slecht dat ze naar het ziekenhuis moeten, maar dat kunnen ze dan weer niet betalen.»

BEYER «De mensen zitten tegenwoordig op hun tandvlees. Ze hebben geen reserves meer. Op dit moment zien we hier meer autochtonen dan allochtonen: die wachten langer met hulp zoeken. Ze maken nog liever een nieuwe put om de oude te dempen.

»We geven hier vaak rondleidingen. Eén keer nam een meisje me achteraf apart: ze wilde me bedanken voor de hulp die ze als kind van ons had gekregen. Haar hele jeugd had ze rondgelopen in afdankertjes die haar mama bij de Moeders had gehaald. Het doet zo’n deugd om dat te horen. Vooral ook omdat ze haar leven intussen op orde had: ze studeerde zelfs aan de hogeschool. Voor nieuwe armen zijn wij vaak een overbrugging. Bij generatie-armen is dat anders: we zitten hier intussen al aan de vierde generatie. Krijgen is bij hen een way of life. »Dit jaar heb ik voor het eerst in de zaal geholpen bij ons sinterklaasfeest. Op zo’n dag delen we hier cadeautjes uit aan 800 gezinnen. Eén man stond naast me te zuchten: ‘Ik ga het niet halen.’ ‘Waarom niet?’ vroeg ik. ‘Ik moet over 20 minuten thuis zijn,’ zei hij, ‘want ik heb een enkelband.’ Ik heb die man meteen vooraan in de rij gezet. Onvoorstelbaar hoe dankbaar hij was dat hij dat moment van geluk met zijn kinderen niet moest missen. En dat is maar één voorbeeld. Vier uur lang heb ik genoten van de stille dankbaarheid van die mensen. Daar doe je het voor.»

HUMO Mogen de Zwarte Pieten nog binnen bij jullie?

VERDICKT «We hebben er twintig. Nee, wij zijn geen vzw die snel plooit (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234