25 jaar 'Terzake' Annelies Beck, Dirk Tieleman en Kathleen Cools blikken terug: 'De mediaboycot heeft het Vlaams Belang mee groot gemaakt'

Al25 jaar behoort ‘Terzake’ tot het meubilair van de openbare omroep. Humo blikt terug met ex-presentator Dirk Tieleman en met de huidige ankers Kathleen Cools en Annelies Beck.

In 1994 maakten Dirk Sterckx, Alain Coninx en Dirk Tieleman de dienst uit bij ‘TerZake’, toen nog met hoofdletter Z, maar het was hoofdredacteur Kris Borms die enkele dagen voor de eerste uitzending in een bijwijlen surrealistisch Humo-interview de contouren van het nieuwe programma schetste.

HUMO Hij suggereerde – haast langs zijn neus weg – dat de toekomst van TV2, het huidige Canvas, zou staan of vallen met het welslagen van jullie avontuur.

Annelies Beck «Hola, dat kan tellen qua druk (lacht).»

Dirk Tieleman «Het was spannend, ja: Borms had kosten noch moeite gespaard voor ‘TerZake’. Hij had ‘Panorama’ gekortwiekt om budget vrij te maken voor ons – die van ‘Panorama’ kwaad natuurlijk – en wij hebben een volledig jaar carte blanche gekregen.»

Kathleen Cools «Hebben jullie een jáár mogen proberen?»

Tieleman «Ik heb eerst een halfjaar voor ‘Het journaal’ gewerkt, omdat ze mij bij de radio waren komen halen en ik nog nooit televisie had gemaakt. Nadien hebben we met de nieuwe ploeg zes maanden lang een formule uitgedokterd en fake uitzendingen gemaakt.»

HUMO Dirk Sterckx klaagde dat jullie in een veel te krap achterafkamertje op elkaars schoot zaten.

Tieleman «Dat klopt: de ruimtelijke ordening was niet ideaal (lachje). We zaten nog in het oude gebouw, op de tweede verdieping, weggestopt in een hoekje. Later hebben we een iets ruimer kantoor gekregen.

»De studio was ook klein. Ik weet niet of je je het eerste decor nog herinnert: er stond een lange tafel, een monsterachtig ding, maar omdat de studio zélf zo krap was, kon je geen twee gasten tegenover elkaar zetten. Je kon ze bij wijze van spreken enkel stapelen.»

'Het Vlaams Blok weghouden van het scherm was verkeerd: de mediaboycot heeft Vlaams Belang mee grootgemaakt'

HUMO Jij nam met Dirk Sterckx en Alain Coninx presentatie én eindredactie voor je rekening. Eerst deed ook Gui Polspoel mee, maar Kris Borms vertelde in genoemd interview dat Polspoel ‘om de één of andere reden’ had afgehaakt. Ik heb me laten vertellen dat jij die reden was.

Tieleman (lacht) «Laat ons zeggen dat er enige onverenigbaarheid was, wat wel vaker gebeurt in onze sector. Gui was een moeilijke jongen, ik niet. Later zijn we weer maten geworden, hoor, maar toen zijn we flink gebotst. Het zal aan onze karakters gelegen hebben.

»De concrete aanleiding was een live-interventie van Gui in ‘Het journaal’, vanuit Congo. Ik zat die avond als eindredacteur in de regiekamer, en hij blééf maar doorgaan. Ik had natuurlijk nog andere onderwerpen, en omdat er geen einde aan kwam, heb ik hem afgebroken. Dat lag, euh... moeilijk. Gui is dan weggegaan en heeft toch maar mooi zijn eigen weg gebaand in de sport.

»Wat me ook is bijgebleven van die beginperiode: het was zeer onzeker, niemand wist waar we naartoe gingen.»

HUMO Dat zei Kris Borms ook, luttele dagen voor de eerste uitzending: ‘We hebben er voorlopig geen zicht op hoe het zal evolueren.’

Tieleman (lacht) «We zouden elke dag een reportage brengen over de dagverse actualiteit en een langere reportage over de latente actualiteit. Tussen die twee reportages brachten we een studiogesprek. De reden: een studiogast is een pak goedkoper dan een derde reportage (lacht). We waren ook dun bemand: we werkten met tien mensen aan ‘TerZake’.»

Cools «Je bent daarnet bij ons op de redactie geweest, Dirk: wij nemen nog altijd weinig plaats in.»

Tieleman «Dat heeft mij verrast, ik dacht hier een leger aan te treffen.»

Beck «De redactie telt in totaal zo’n zestien mensen, maar we roteren: op dagbasis maken wij met acht mensen een halfuur televisie.»

Tieleman «Als ik nu naar ‘Terzake’ kijk – wat ik elke dag trouw doe, van op mijn hometrainer – merk ik dat het bij jullie ook niet te veel mag kosten: jullie doen het toch ook vooral in de studio?»

Cools (aarzelend) «Het studiogesprek is heel belangrijk voor ons, ja. Jullie hebben een gouden formule bedacht (lacht).»

Tieleman «In ’94 was de teneur anders. We hadden de ‘Panorama’-redactie tegen ons, want wij waren met hun geld gaan lopen, en ook elders was er veel ongeloof: ‘Ze gaan dat niet kunnen.’»

HUMO Jullie konden het wél, want na vier maanden wonnen jullie al de Ha! van Humo.

Tieleman «Het zat goed omdat we sterk inzetten op de reportages. Ik vond vooral de dagverse reportage belangrijk, omdat we er een belangrijk nieuwsfeit mee ‘situeerden’. Als ik iets over vandaag mag zeggen…»

Cools «Nee Dirk, nee! (lacht)»

Tieleman «Ik mis reportages waarin de dingen duidelijk gesteld worden. Als je dat niet doet, kunnen politici hun geliefkoosde spel gemakkelijk spelen: ontwijken, hun zaak bepleiten zonder naar de kern te gaan.»

'We hadden de 'Panorama'-redactie tegen ons, we waren met hun geld gaan lopen. Ook elders was er veel ongeloof: 'Ze gaan dat niet kunnen!''

HUMO Ik denk nu bijvoorbeeld aan de reportage over de erbarmelijke staat van de Gentse sociale woningen in ‘Iedereen kiest’. De studiogasten lagen al vóór de eerste vraag tegen het canvas.

Tieleman «Dat is precies wat ik bedoel: zeven, acht minuten die geen ruimte laten voor twijfel. Daarmee moet je ze confronteren, dan kunnen ze er niet omheen fietsen.»

Cools «Ik ben het tot op zekere hoogte met je eens, Dirk, maar het ritme van televisieprogramma’s is de laatste 25 jaar versneld. Beeldreportages zijn nog altijd belangrijk, maar het klopt dat ze vaak maar vier, of vijf minuten duren. Als we iets van acht of tien minuten brengen, moet het al heel straf zijn.»

Beck «Het klopt wel dat het programma een meerwaarde krijgt als we de realiteit van ‘het leven zoals het is’ binnenhalen. Dan wordt het tastbaar en leeft het meer, en dat maakt het voor een beroepspoliticus moeilijker om met een standaardantwoord weg te komen.»

HUMO Dirk, in 2016 klaagde jij al dat ‘Terzake’ te veel aandacht besteedt aan la politique politicienne, politiek geleuter voor de incrowd.

Tieleman «Politiek gehannes dat voorbijgaat aan de echte wereld. Let op: het politiek spel moet gespeeld worden en de harde confrontatie is levensbelangrijk, anders gaan de beleidsmakers vrijuit en doen ze nog meer wat ze willen. Maar na ‘Terzake’ komt ‘De afspraak’: dat is wel heel veel debat op korte tijd.»

Beck «‘De afspraak’ is toch meer opiniërend, een uitwisseling van meningen? Wij roepen onze gasten ter verantwoording: ‘Leg uit waarom je dit doet!’»

Tieleman «Maar als je iemand ter verantwoording roept, moeten de kijkers ook weten wat de achtergrond is: ‘Waar hebben ze het over?’ vraag ik me vaak af.»

Beck «Het veronderstelt te veel voorkennis?»

Tieleman «Ja. Al moet ik wel zeggen dat de impact van ‘Terzake’ erg groot is. Vroeger citeerden radio en televisie de kranten, vandaag is het omgekeerd: de kranten verwijzen naar wat bij jullie in de studio gezegd is. Soms heb ik wel de indruk dat er iets te opzichtig wordt gevist naar quotes: ‘Allee, zeg ne keer iets.’»

HUMO Gaat ‘Terzake’ niet te gemakkelijk mee in de 24-uursnieuwscyclus? Als politicus A ’s ochtends iets stouts zegt op de radio, lijkt het alsof jullie gaan rondbellen tot jullie politicus B bereid vinden om iets stouts terug te zeggen.

Beck «Politiek is een georganiseerd meningsverschil. Als iemand iets zegt, kan het geen kwaad om die uitspraak tegen het licht te houden: ‘Houdt ze stand?’»

HUMO Het neigt soms naar stoken.

Cools «Als het lijkt alsof we stoken, is dat omdat wij zeker weten dat er iets aan de hand is, binnen een partij of tussen partijen onderling. Dat moet je proberen bloot te leggen, ook al blijven ze formeel ontkennen. Dirk had het daarnet over onze impact: als Bart De Wever bij ons in een studiogesprek over de begroting zegt dat de dash uit de regering is, gaat die quote wekenlang mee, de Wetstraat stond op haar achterste poten. Maar ik heb daar nooit naar gevist.»

HUMO Dat is ook weer politique politicienne. Is de maatschappelijke relevantie van een ‘Pano’ over rusthuizen niet groter?

Beck «We hebben het nu de hele tijd over de studiogesprekken met politici, maar vergeet niet dat wij als eersten een collega naar de Rohingya in Myanmar hebben gestuurd. Dat hebben wij op de kaart gezet, ook op die manier maken we het verschil.»

'Ik heb Kris Peeters ooit helemaal doen stilvallen in de studio: ineens stond hij met de mond vol tanden. Dat is de sterkte van televisie' Annelies Beck (rechts)


Kopje kleiner

HUMO Kathleen en Annelies, jullie waren respectievelijk een prille dertiger en een prille twintiger toen ‘TerZake’ voor het eerst op antenne ging. Wat zijn jullie eerste herinneringen aan het programma?

Cools «Dat is moeilijk te zeggen, omdat we nu net alle generieken en heel veel fragmenten hebben herbekeken voor de jubileumuitzending van donderdag. Het ligt dus allemaal vers in het geheugen. Ik moet zeggen: het heeft me verwonderd hoeveel pittige en tegelijk amusante fragmenten ik heb zien passeren, op het scherp van de snee.»

HUMO In één van de generieken van ‘TerZake’ sneed een scalpel een zeil doormidden: een ietwat opzichtige poging om de teneur van het programma te vatten?

Tieleman «Die is pas later gekomen, maar dat mes vertolkt wel de essentie van onze ambitie: het mocht niet kabbelen.»

HUMO ‘We gaan ze grillen?’

Tieleman «Ja: voordien bestond die traditie niet echt. Tot dan gold als voorschrift: (plechtig) ‘de onderlinge vergelijking der bronnen’. Partij A, B, C en D werden bijeengezet en mochten allemaal hun zegje doen, met een geweldige kakofonie tot gevolg. Wij gingen één op één, dat was nieuw.»

Cools «Ik herinner me een gesprek tussen Walter Zinzen en Louis Tobback, zichtbaar misnoegd en brommend: ‘Gaat ge mij nu ne keer laten uitspreken?’ (lacht) Herkenbaar, ook al was de context toen anders. Veel kijkers gingen ervan uit dat mensen die politieke interviews deden, zelf ook een lidkaart op zak hadden. Ik zeg niet dat het zo was, maar dat was het sfeertje. Maar jullie dúrfden wel. Men verwijt ons nu soms dat we de polarisering aanwakkeren, maar bij jullie in de studio gebeurden ook dingen waarvan ik denk: ‘Ja, hallo?’ Denk aan het gesprek van Phara (de Aguirre, red.) met Hugo Coveliers, dat een heel bitse, persoonlijke wending nam toen Coveliers zei: ‘Ik weet dat u mij niet kunt uitstaan!’»

Tieleman «Mijn eerste gesprek was met de minister van Defensie, Leo Delcroix: hij is nooit meer teruggekomen. Delcroix had het budget van Defensie teruggeschroefd, en wij wisten van de legertop dat ze met 100 miljard Belgische frank nooit zouden toekomen. Hij bleef volhouden dat het zou lukken, puur populisme, en ik ging daartegenin. Enfin, ik heb hem een kopje kleiner gemaakt en nadien is hij kwaad opgestapt.»

HUMO Dames, hebben jullie ooit studiogasten in tweeën gezaagd?

Beck «Kris Peeters is bij mij ooit stilgevallen, maar net door een empathische vraag. Hij zat in de studio nadat hij Aron Berger op zijn Antwerpse lijst had gezet, een orthodoxe jood die vrouwen geen hand wilde geven. Peeters kwam dat verdedigen in de studio, maar had geen duidelijk antwoord. Op het einde heb ik hem dat gezegd: ‘Ik heb u hier nog nooit zo zoekend gezien.’ En toen – dat is de sterkte van televisie – zag je hoe Peeters ineens met de mond vol tanden stond. Maar hij was niet kwaad achteraf. Op andere momenten vallen er ná het gesprek weleens harde woorden, maar dat waait altijd over: ik ken niemand die niet wil terugkomen. Dat heeft te maken met de unieke positie die ‘Terzake’ na 25 jaar bekleedt. Het is een plek waar politici en andere decision makers iets kunnen uitleggen. En als je een doortimmerd verhaal hebt, kun je kritische vragen pareren.»

'Na het studiogesprek vallen weleens harde woorden, maar dat waait altijd over. Ik ken niemand die niet wil terugkomen'

HUMO Ik kan een aantal politici opnoemen die géén doortimmerd verhaal hebben.

Beck «Maar die mensen komen toch.»

Tieleman «Om door de mand te vallen.»

Beck «Elke vorm van exposure is goed, zeker?»

Tieleman «Ik moet nu onwillekeurig aan Marcel Colla denken. Met alle respect: Colla was geen groot licht. Ik mag dat hier toch wel zeggen?»

Beck (buigt zich naar recorder) «Disclaimer! Wij zijn niet verantwoordelijk voor Dirks woorden!»

Tieleman «Die man was niet geschikt voor de job. En ook hij is ten tijde van de dioxinecrisis helemaal onderuitgegaan in onze studio.»

HUMO De voorbije 25 jaren is weleens gesuggereerd dat het harde interview zijn beste tijd heeft gehad, en dat het wat vriendelijker en gemoedelijker mag. Maar jullie blijven eerder van de sloophamer dan van de fluwelen handschoen. Waarom?

Beck «Er is een praktisch element: we hebben weinig tijd en moeten dus snel to the point komen (lacht). Doordat politici hun communicatie zo geprofessionaliseerd hebben, is het een manier om tot de kern van de zaak door te dringen. Als je acht minuten hebt, kun je je geen aanloop permitteren of toestaan dat je gast rondjes draait. Bovendien zit het harde interview in het DNA van het programma. Er zijn andere programma’s die op een andere sfeer mikken.»

HUMO Is de stiel moeilijker geworden nu politici na jarenlange mediatraining een soort voorgeprogrammeerde robots zijn geworden?

Cools «Het is bon ton om dat te zeggen, maar ik vind de situatie minder erg dan een paar jaar geleden.»

Tieleman «Ik heb de intrede van de mediatrainers meegemaakt. Plots begonnen politici door de vragen heen te praten, of eromheen. Sommige van mijn vroegere collega’s hebben daar duchtig aan meegewerkt.»

Cools «Stielbedervers (lacht).»

HUMO Wie is de sterkste debater die je ooit tegenover je hebt gehad?

Cools «Ik denk dat we nu alle drie dezelfde naam in ons hoofd hebben.»

Tieleman «Ik denk het wel.»

Beck (knikt)

Cools «Bart De Wever is op dit moment de sterkste.»

Tieleman «Ik heb De Wever maar één keer geïnterviewd, voor VT4 – ja, zelfs dáár heb ik gewerkt – en hij is veruit de strafste communicator die ik gekend heb. Jean-Luc Dehaene was ook sterk, áls hij wilde antwoorden. Want vaak zei hij: ‘Uw vragen interesseren mij niet, ik bepaal hoe dat interview hier loopt.’ Ik denk niet dat je dat vandaag nog zult meemaken.»

Cools «Ik stond als beginnend Europaverslaggeefster eens aan te schuiven voor een interview met Dehaene. Zijn woordvoerster, Moniek Delvou, liet mij als eerste aan de beurt, omdat ik de jongste was. Waarop Dehaene me op zijn bekende, hilarische manier de ene uppercut na de andere uitdeelde: ‘Gij kunt wel beweren dat gij dat gehoord hebt, maar...’ (lacht) Achteraf kwam Delvou naar mij: (enthousiast kirrend) ‘Dat ging goed, hè? Zo’n tof interview!’ Terwijl ik gewoon zo snel mogelijk naar huis wilde (lacht). Ik heb hem later nog vaak geïnterviewd. En heel graag, want achter die stuurse pose zat een heel lieve, warme man.»

HUMO Het is bekend dat politici die misnoegd zijn over wat in programma’s als ‘Terzake’ gezegd wordt, weleens naar de telefoon grijpen om dat ongenoegen kenbaar te maken, desnoods met overslaande stem. Guy Verhofstadt liet zich niet onbetuigd op dat vlak.

Tieleman «Karel Van Miert deed dat ook, zeker toen we berichtten over het Agustaschandaal (glimlacht).»

Cools «Met Yves Leterme was het op het einde ook lastig, maar die had het op den duur met véél journalisten moeilijk.»

Beck «Dat gebeurt nu minder dan in de tijd van Verhofstadt. Wel schering en inslag: gasten die je vooraf proberen te intimideren.»

Cools «Het is me al een paar keer overkomen. Ik ga de namen niet noemen, maar het waren zeker niet de minsten en ik had het van hen niet verwacht. We keken samen naar de reportage en ze bleven maar herhalen: ‘Daar klopt niets van. Moh. Leugens!’ Een doorzichtige truc, alsof ze dachten dat ze te maken hadden met een beginneling. Als je niet sterk in je schoenen staat, kan zoiets echt destabiliserend werken.»

HUMO Legendarisch in welingelichte kringen: de gesprekken achteraf in de foyer, waar na de uitzending borrelnootjes worden geserveerd en geestrijke dranken geschonken.

Tieleman (tegen Cools en Beck) «Doen jullie dat nog: nazitten?»

Beck «Minder dan vroeger: politici hebben het drukker dan ooit. Vroeger bleven ze standaard plakken, soms kon dat echt lang uitlopen.»

Tieleman «Heel leerrijk, want daar kwam je te weten hoe de vork echt aan de steel zat. Ik heb er De Wever leren kennen, toen nog totaal onbekend. Hij heeft me een boek over het jodenvraagstuk aangeprezen dat ik later gelezen heb.»

HUMO En daar spraken politici zonder meel in de mond?

Cools «Er wordt op een andere manier van gedachten gewisseld, omdat er geen publiek is. What happens in the foyer, stays in the foyer.»

HUMO Ook bijzonder: in de foyer heffen politieke tegenstanders die elkaar kort tevoren nog naar het leven stonden, broederlijk het glas.

Cools «Ja, maar ik heb bij de laatste verkiezingen gevoeld dat dat aan het kantelen is. Bij verkiezingen is de afstand altijd wat groter, maar nu was de stress wel heel erg voelbaar, iedereen was op zijn hoede.»

HUMO Jullie gewaardeerde ex-collega Walter Zinzen had enige weken geleden het hart op de tong in Humo: ‘De kwaliteit van het politiek personeel is abominabel.’ Heeft hij gelijk?

Beck «Dirk? (lacht)»

Tieleman «Ik zou me in elk geval nooit willen verlagen tot een parlementair mandaat. Je hebt hier als parlementair niets te zeggen: je moet je voegen naar de acht of negen partijvoorzitters, autocraten regeren het land.»

Beck «Je moet ook wel respect hebben voor de enkele harde werkers in het parlement die wel degelijk een steen in de rivier verleggen. Dat is minder mediageniek, maar ze maken wel een verschil. En de politiek is een monster dat je met haar en huid opvreet en weer uitspuwt. Ik weet niet hoelang dat systeem houdbaar is, want je moet mensen blijven vinden. Misschien heb je er een specifiek karakter voor nodig?»

HUMO Lichte psychopathie schijnt wonderen te doen voor topfuncties in het bedrijfsleven. Waarom zou dat in de politiek anders zijn?

Tieleman (gniffelt)

Beck «Je moet in elk geval heel erg overtuigd zijn van je eigen gelijk. Journalisten hebben meer talent voor twijfel.»

HUMO Een live-uitzending kan altijd in de soep draaien. De slappe lach, een black-out: is het jullie al overkomen?

Cools «Ik ben een keer de naam van Hendrik Vuye vergeten, ook al zat hij al tien minuten tegenover mij: ik kon er gewoon niet op komen. Begin dit jaar is tijdens een debat met Eric Van Rompuy en Dirk Van der Maelen het licht uitgevallen. Ik had al wel ’s meegemaakt dat een lamp met een enorme knal ontplofte, maar dit keer viel alles uit, we zaten echt in het donker. En ongelofelijk merkwaardig: die twee zijn gewoon blijven debatteren, alsof er niets aan de hand was (lacht).»

Tieleman «Een verbinding die niet doorkomt: dat is me twee keer overkomen. Eén keer, met kardinaal Danneels, hebben we het kunnen rechttrekken. Een andere keer niet. In de regiekamer was iedereen met de techniek en elkaar bezig, niemand hield mij op de hoogte: ik zat daar echt te sterven.»

'Ik mis vandaag reportages waarin de dingen duidelijk gesteld worden. Als je dat niet doet, kunnen politici hun geliefkoosde spel gemakkelijk spelen: ontwijken' Dirk Tieleman


Linkse trut

HUMO Ik denk met plezier terug aan de brandweerman die zich vrijwillig liet besproeien met pepperspray en de rest van het interview afwerkte met zijn kop in een emmer water. Wat is jullie sterkste herinnering uit 25 jaar ‘Terzake’?

Tieleman «Voor mij was dat de zaak-Dutroux. We hebben ons toen wat laten meeslepen in dat gedoe over de X-dossiers en de complotten. Er werd zowaar gezegd dat het hof betrokken was, zélfs door bronnen binnen het gerecht.»

Cools «Ik was toen net bij het radionieuws begonnen: dat was een leerrijke periode, maar ook verwarrend. Er werd toen heel heftig gediscussieerd: brengen we het verhaal van Regina Louf (‘getuige X1’, die gewag maakte van pedofiele netwerken waarbij hooggeplaatste figuren betrokken waren, red.)? Een journalist heeft toen uit pure colère een vuilnisbak door de redactie getrapt omdat de eindredacteur zei: ‘No way, we moeten dat eerst gecheckt krijgen.’ Dat was een heel woelige periode, het leek echt alsof de wereld om zeep was.»

HUMO Nog een hoogtepunt: het interview met de mensen van het Animal Liberation Front, die in belabberd Engels enkele aanslagen op hamburgerrestaurants opeisten.

Beck «Vermomd met sjaals, hun stemmen elektronisch vervormd: dat is een klassieker geworden, en het toont dat de blik van ‘Terzake’ altijd breder was dan de pure politiek. Er was altijd aandacht voor onderzoeksjournalistiek, al kreeg die toen een wat aparte vorm (lacht).»

Cools «Stay out of my kotteke, er is later nog een persiflage op gemaakt.

»Van de recentere periode blijft de opkomst van IS mij bij, en vooral de schok toen de eerste beelden binnenliepen.»

Beck «In juni 2014 riep Abu Bakr al-Baghdadi het kalifaat uit, maar voor veel journalisten en zelfs experts was de impact niet meteen duidelijk. En daarbij kwam het debat over die beelden: wat zenden we uit en wat niet? Dat waren heel fundamentele discussies.»

HUMO Stond ook ter discussie: het interview van Kathleen Cools met Dries Van Langenhove. Staan jullie nog altijd achter dat gesprek?

Tieleman «Natuurlijk was dat de enige juiste beslissing.»

Cools «Dat iemand met zijn voorgeschiedenis lijsttrekker werd, was een bijzonder nieuwsfeit. We vonden het heel belangrijk om hem te leren kennen.»

HUMO Het interview verliep spectaculair: Van Langenhove brulde en loog zich een weg door het gesprek. Zou je het nu anders aanpakken?

Cools «Na afloop hebben we meteen zelf de evaluatie gemaakt: we hadden de citaten waarmee ik hem confronteerde, moeten tonen aan de kijker. Dan hadden we het steeds terugkerende antwoord ‘dat is manifest onjuist’ gepareerd. Nog tijdens de uitzending gingen de citaten in kwestie, die sommige kijkers wel degelijk hadden teruggevonden, viraal. Die hadden we in de studio moeten voorleggen.»

HUMO Ik pluk een zinnetje uit de Vlaamse startnota van informateur Bart De Wever: ‘De representativiteit van de openbare omroep ten aanzien van het ideologische landschap in Vlaanderen moet worden versterkt.’ Hoe lezen jullie die frase?

Cools «Ik voel mij niet aangesproken. Wij laten heel veel verschillende ideologieën, stemmen en gezindheden aan het woord. Ook Vlaams Belang, als dat nodig is.»

Beck «Het nieuws bepaalt wie we vragen, maar dat gezegd zijnde: zeker bij de openbare omroep geldt dat de persvrijheid fundamenteel is in de democratie.»

HUMO Is dat zinnetje een gevolg van de gesprekken die De Wever met Vlaams Belang voerde?

Cools «Dat moet je aan hem vragen.»

Tieleman «Ik denk dat die passage inderdaad op maat van Vlaams Belang is geschreven, want De Wever kan toch niet klagen over zijn schermtijd (lacht). En Peter De Roover zit bijna elke week in ‘Terzake’.»

HUMO Is Vlaams Belang voor de openbare omroep nu een partij als elke andere, of niet?

Cools «Vlaams Belang is en blijft Vlaams Belang. Maar de partij is vertegenwoordigd in de verschillende parlementen, sinds 26 mei is het zelfs de tweede partij in Vlaanderen. Voorzitter Tom Van Grieken is sindsdien een paar keer bij ons in de studio geweest, dat lijkt me evident gezien de recente ontwikkelingen.»

HUMO In jouw tijd golden andere regels, Dirk.

Tieleman «Onze richtlijn was simpel: we houden het Vlaams Blok weg van het scherm. Maar als ik vandaag terugkijk, was dat verkeerd: de mediaboycot heeft Vlaams Belang mee grootgemaakt. In een democratie moeten alle legitiem verkozen partijen aan bod komen.»

HUMO Hoe dan ook heeft Vlaams Belang jullie niet nodig: de partij heeft de verkiezingen gewonnen met een campagne op sociale media, ver weg van de televisiestudio’s. Dreigen jullie irrelevant te worden?

Beck «Au contraire. Vlaams Belang heeft daar met succes campagne gevoerd, maar het bewijst het belang van onafhankelijke bakens: mensen twijfelen over wie gelijk heeft.»

Cools «Er is een parallel universum ontstaan. Mijn kinderen kregen in de maanden vóór de verkiezingen op hun Facebookpagina enkel nog advertenties van Vlaams Belang te zien, speciaal gericht op hun leeftijdscategorie. Op het einde kregen ze zelfs een heel persoonlijke brief toegestuurd, waarin het ging over dierenrechten (lacht). Ze hebben het met die slimme campagne goed gedaan, maar vroeger haalden ze nog veel grotere successen en toen bestonden de sociale media nog niet. Vlaams Belang capteert heel goed de onvrede van mensen over de traditionele partijen, nog voor de traditionele partijen het zelf in de gaten hebben.»

HUMO Jullie worden op sociale media ook weleens onvriendelijk bejegend: ‘linkse hoer’ en ‘linkse trut’ behoren intussen tot de canon van het online riool.

Cools «Een groep mensen heeft plots begrepen dat ze met één druk op de knop een golf van frustratie op de wereld kunnen loslaten. Een jaar of twee geleden werd ik out of the blue door tientallen mensen tegelijk gevolgd: een trollenleger, allemaal accounts zonder foto en met dezelfde drie volgers. Dat was een gestuurde poging om te destabiliseren. Maar goed: als het zulke proporties aanneemt, kweek je snel een olifantenvel.»

HUMO Sinds Pukkelpop weten we dat de online vlammen kunnen overslaan naar de echte wereld. Hebben jullie geen schrik voor fysiek geweld tegen journalisten?

Tieleman «Dat is altijd zo geweest: herinner u de live-uitzending van ‘Panorama’ vanuit Lint, waar het Rode Kruis een asielcentrum wilde openen. Onze journalisten werden daar beschimpt en bespuwd, een regisseur belandde zelfs in de haag. Toen Isabelle A op het podium kwam, werd ze uitgejouwd, maar ze bleef moedig verder zingen, wat ik nog altijd heel sterk vind.»

Beck «De koortsigheid die heerst op sociale media kan inderdaad overslaan naar de echte wereld. Je ziet wel vaker dat men probeert journalisten in een kamp te duwen om zo hun rol in het maatschappelijk debat onderuit te halen. Dat is niet zonder gevaar: een vrije en onafhankelijke pers is een pijler van de democratie.»

HUMO De lui die jullie ‘linkse hoer’ noemen, denken daar wellicht anders over.

Beck «Daarom moeten we blijven duidelijk maken wat die rol van de journalist is.»

Cools «Het gaat er heftig aan toe, maar ik maak me geen zorgen voor mezelf.»

HUMO De hoofdredactie van de nieuwsdienst, zo bleek uit een gelekt verslag, is na de verkiezingen tot het besluit gekomen dat er te veel aandacht is gegaan naar de klimaatbetogingen. Zijn jullie het daarmee eens?

Cools «Ik heb dat gelezen tijdens mijn vakantie, en mijn belangrijkste bedenking was: ‘Misschien moeten we zulke nota’s niet op grote schaal verspreiden.’ (lacht)

»Ik wil me niet verschuilen, maar wij hebben geprobeerd om de klimaatproblematiek met veel nuance te duiden. Tijdens de campagne hebben De Wever en Meyrem Almaci bij ons gedebatteerd over kernenergie: dat was om vingers en duimen bij af te likken. Los daarvan vond ik dat we niet elke donderdag opnieuw naar die klimaatbetogingen hadden moeten gaan. Ik begrijp dat sommige mensen bedenkingen hadden: ‘Moet het altijd daarover gaan?’»

HUMO Om dat in de toekomst te voorkomen, wil de hoofdredactie op gezette tijden een panel met gewone burgers bevragen. Goed idee?

Cools «Dat gebeurt nu al, op kleine schaal, en ik vind dat interessant. Je leert wat er leeft in de samenleving.»

HUMO Je wekt wel de indruk dat de nieuwsdienst wordt bevolkt door wereldvreemde wezens die ver van het echte leven staan.

Tieleman «Je moet er niet van uitgaan dat je een alweter bent. Luisteren naar de mensen en daarnaar handelen vind ik heel verstandig.»

'Bij het boek van Sigrid Spruyt heb ik vaak gedacht: waarom heeft ze over al die problemen op de redactie indertijd niet openlijk gepraat?' Kathleen Cools (midden)


Bronstige bonobo

HUMO Zullen we voor de gezelligheid ‘Dagboek van een anker’ er nog even bijnemen, het verslag van Sigrid Spruyt over haar tijd op de nieuwsdienst?

Cools (grabbelt gsm van tafel, staat recht) «Aha! Halfvier, ik moet ervandoor.»

HUMO Spruyt rekent genadeloos af met haar ex-collega’s: de woorden ‘verziekt’, ‘rot’ en ‘tragisch’ vliegen je om de oren.

Cools «Ik heb het boek gelezen, iemand had me de drukproef doorgestuurd. Ik begrijp niet goed dat je die dingen zoveel jaren later op zo’n manier neerpent, daar doe je jezelf toch óók veel pijn mee? Meer kan ik daar niet over zeggen.»

HUMO Hebben jullie intussen een idee wie bronstige bonobo is?

Tieleman «Bronstige bonobo?»

HUMO Het koosnaampje dat Spruyt gaf aan een collega die nogal hardnekkig avances maakte.

Cools «Ik heb vaak gedacht: ‘Waarom heeft ze er indertijd niet openlijk over gepraat, als het zo hoog zat? Jij kent die periode beter, Dirk, maar er is hier enorm veel veranderd. Nu zijn er vertrouwenspersonen met wie je kunt praten: de bedrijfscultuur is hier helemaal hervormd, de werkvloer is – letterlijk – helemaal opengegooid, de muren zijn van glas: ik denk niet dat iemand de sfeer nog zo kan verzieken.

»(onderweg naar de uitgang) Maar mag ik alsjeblieft eindigen met een positieve noot? Ik was deze zomer met vakantie in Frankrijk. Op drie verschillende plaatsen zijn mensen mij op een heel respectvolle manier dank u wel komen zeggen: ‘Dank u dat jullie elke dag dat programma maken. Het is voor ons een lichtpuntje op het einde van de avond.’ Dat is opvallend. Het is – ondanks de verhitte sfeer en polarisatie – de eerste keer dat me dat is overkomen. En dat allemaal dankzij het pionierswerk van Dirk. Hulde!»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234