null Beeld DeFodi Images via Getty Images
Beeld DeFodi Images via Getty Images

Sociale Media

5 redenen waarom u beter even kunt nadenken voor u TikTok downloadt

TikTok overschreed deze week van de kaap van 3 miljard downloads. Bij de jeugd is de videoapp vandaag hét sociale medium bij uitstek: u zag wellicht al koters dansjes doen voor hun telefoon of rondlopen in een TikTok-shirt — verkrijgbaar op elke lokale markt. Maar is de applicatie wel zo onschuldig? Vijf redenen waarom u beter even kunt nadenken voor u TikTok downloadt.

1. Uw concentratie lijdt eronder

TikTok moet het hebben van erg korte video’s. Hoewel de maximumduur jarenlang 1 minuut was (sinds deze maand 3 minuten), is de gemiddelde TikTok-video om en bij de 15 seconden lang. 15 seconden die vaak volgepropt zijn met prikkels: blitzchoreografieën, schreeuwende huisdieren of moppen met haastig uitgewerkte pointes. Een pastarecept of vakantiediashow worden er binnen enkele seconden doorgejaagd — meestal met een hip deuntje eronder. En vooral: met één vlotte duimbeweging zit u alweer in een volgende video, terwijl u de vorige nog niet verwerkt hebt. Wat doet dat met onze concentratie?

STEFAN VAN DER STIGCHEL (professor cognitieve psychologie aan de Universiteit Utrecht, gespecialiseerd in concentratie) «Concentratie train je door je aandacht op iets te blijven richten. Dat gebeurt op TikTok niet. Alles is er kort, je aandacht wordt telkens weer gegrepen door iets nieuws. Als je te gewend raakt aan die TikTok-stroom, zul je op langere termijn meer moeite hebben met boeken en langere films. Die bieden namelijk veel minder nieuwe informatie en prikkels.

»Mijn 11-jarige zoon zei eens: ‘Er gebéúrt zo weinig in een boek.’ Op TikTok kun je gewoon wegswipen wanneer een video je verveelt. Dat gaat niet bij een lastige passage in een boek.»

Professor Stefan van der Stigchel: ‘In principe is er niks mis met een tijdlang tiktokken, maar ik raad aan om het af te wisselen met bijvoorbeeld het lezen van een boek of het volgen van een les’ Beeld Getty Images
Professor Stefan van der Stigchel: ‘In principe is er niks mis met een tijdlang tiktokken, maar ik raad aan om het af te wisselen met bijvoorbeeld het lezen van een boek of het volgen van een les’Beeld Getty Images

HUMO Vandaag wordt er al minder gelezen dan vroeger. Is dat proces van verminderde concentratie al langer aan de gang?

VAN DER STIGCHEL «Er is geen bewijs dat we ons vandaag minder goed kunnen concentreren dan vroeger, maar vooral omdat er nog geen goed onderzoek naar is gedaan. In dit multimediatijdperk gaat alles veel sneller, en het brein went aan die informatiesnelheid. Ook dat van oudere generaties. Wanneer ik vandaag kijk naar de tekenfilms uit mijn jeugd, gaan die plots zó tergend langzaam.»

HUMO Moeten ouders zich zorgen maken als hun kind uren per dag op TikTok spendeert?

VAN DER STIGCHEL «In principe is er niks mis met een tijdlang TikTokken, maar ik raad aan om het af te wisselen met bijvoorbeeld een boek lezen of een les volgen. Zo train je toch meermaals per dag je concentratie. Die mix is belangrijk.»

2. Cyberpesters leven zich er uit

In 2019 gaf TikTok toe dat het actief video’s wegmoffelde van mensen met een fysieke of mentale beperking of een fysieke misvorming. Ook gezette mensen en mensen met autisme vielen uit de boot. Hun video’s verschenen minder snel op de ‘For You’-pagina, waar gebruikers nieuwe content kunnen ontdekken. De reden volgens TikTok? De makers van die video’s zouden een doelwit kunnen vormen voor cyberpestkoppen. Vandaag hanteert TikTok die onderdrukkende aanpak niet meer. Maar in de app wordt er nog altijd flink op los gepest.

Twee minuten scrollen volstaat om op ranzige commentaren te stoten. Onder een video van een trans jongen met autisme lezen we: ‘Wa ne autist’, ‘Waarom hebben alle trans mensen autism ofzo’ en ‘Dit is best gay’. Een jonge TikTokster die door slechthorendheid een atypische stem heeft, wordt door twee twintigers schaamteloos geparodieerd in een virale video. Onder een video waarin een lesbisch koppel in een jacuzzi te zien is, lezen we: ‘’t Schijnt dat je water sneller opwarmt als je er een haardroger in gooit.’

Pestcommentaren op TikTok Beeld TikTok
Pestcommentaren op TikTokBeeld TikTok

NIELS VAN PAEMEL (Child Focus) «Mensen staan niet stil bij de gevolgen van hun reacties op het internet. We noemen dat het cockpiteffect. Volgens de Oostenrijkse psycholoog Konrad Lorenz hadden gevechtspiloten tijdens de Tweede Wereldoorlog vanwege de afstand tussen hen en de slachtoffers opmerkelijk minder emotionele moeilijkheden dan grondsoldaten bij een aanval op de vijand. Zo werkt het ook op het internet: cyberpesters voelen zich veilig achter hun scherm. Dat zie je bij alle leeftijden. In de commentaarsectie van Het Laatste Nieuws zie je ook vulgaire reacties opduiken, meestal geschreven door volwassenen. Jongeren nemen dat gedrag over. Een jammerlijke tendens, waar weinig aan te doen lijkt.»

3. Privacy is er geen prioriteit

TikTok verzamelt veel gegevens: denk aan telefoonnummers, video’s, foto’s, locaties of zelfs biometrische data, die kunnen dienen voor gezichtsherkenning. Deze week nog kreeg TikTok een boete van 750.000 euro omdat de app volgens de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens de privacy van Nederlandse kinderen zou schenden. De privacyvoorwaarden waren alleen in het Engels opgesteld, waardoor zij niet verstonden wat ze juist accepteerden.

Het is niet de eerste keer dat de app in opspraak komt. In 2019 betaalde TikTok nog een boete van 5,7 miljoen dollar omdat de app volgens de Amerikaanse privacywaakhond FTC illegaal persoonlijke informatie van kinderen zou hebben verzameld. Dit jaar nog spande de gewezen Engelse kindercommissaris Anne Longfield een rechtszaak aan tegen het videoplatform. Ze beschuldigt TikTok ervan dat het illegaal persoonlijke gegevens van kinderen in het Europa en het Verenigd Koninkrijk verzamelt zonder voorafgaande instemming en transparantie. Dat is tegen de GDPR-regels die Europa opstelde. Zowel de Verenigde Staten als India en Indonesië beschuldigde TikTok ervan data door te spelen aan China, waar moederbedrijf ByteDance zijn hoofdzetel heeft, maar dat werd nooit bewezen.

4. Het is een speeltuin voor mensen met pedofiele gevoelens

In 2019 waarschuwde Olivier Bogaert van de Computer Crime Unit al voor ‘seksuele jagers’ op de vooral door (minderjarige) tieners gebruikte app. Die jongeren zingen en poseren op TikTok vaak uitdagend zoals hun popidolen. Onschuldig, maar zo trekken ze ongewild de aandacht van mensen met foute bedoelingen. Sommige mensen met pedofiele gevoelens proberen via TikTok zelfs in contact te komen met minderjarigen.

VAN PAEMEL «Laat me duidelijk zijn: TikTok is als platform niet erger dan andere sociale media. Maar mensen met pedofiele gevoelens gaan nu eenmaal op zoek naar de plaatsen waar jongeren zitten. Vroeger was dat in de speeltuin, daarna op Facebook en vandaag op Tiktok. We zien dat er vaak sprake is van grooming: mensen die het vertrouwen van minderjarigen proberen te winnen, bijvoorbeeld door lief te reageren of een vals profiel aan te maken. Er zijn twee soorten groomers: mensen die op zoek zijn naar beeldmateriaal — concreter: naaktbeelden — en mensen die op zoek gaan naar fysiek contact. Naar seks met minderjarigen, dus.

»Ik kan er geen cijfer op plakken, maar sinds het begin van de coronacrisis is het aantal meldingen erg gestegen — en die meldingen zijn wellicht maar het topje van de ijsberg. Gelukkig probeert TikTok er wel iets aan te doen: tegenwoordig kunnen min 16-jarigen bijvoorbeeld geen chatberichten meer ontvangen van onbekenden. Helaas kunnen jongeren op TikTok, net als op alle andere apps, gemakkelijk liegen over hun leeftijd.»

5. U loopt altijd het risico een dansende Jacques Vermeire tegen te komen

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234