null Beeld

50 jaar ETA: Humo sprak met de oprichters

Baskenland mag sinds kort twee Europese records op zijn naam schrijven: het is de regio met de grootste dichtheid aan toprestaurants, en het gebied waar de langst strijdende 'separatistische terroristen' (zo worden ze omschreven door Europol) van het Europese vasteland actief zijn. De ETA (Euskadi Ta Askatasuna - Baskenland en Vrijheid) bestaat 50 jaar, en 'vierde' dat vorige week met aanslagen op kazernes van de Guardia Civil in Burgos en op Mallorca.

De ETA-leiders zelf aan de tand voelen is zo goed als onmogelijk, zeker nu de taldes of cellen om de haverklap worden opgerold. Geen risico lopen is voor hen het devies. Maar twee van de founding fathers van de ETA bleken wél bereid tot een interview. Julen Madariaga (77) is een kwieke gepensioneerde advocaat uit Bilbo (Bilbao). Nu woont hij met zijn tweede vrouw en een nest kinderen en kleinkinderen op de flanken van de Franse Pyreneeën. José Luiz Alvarez (79), beter bekend onder zijn pseudoniem Txillardegi, is een gepensioneerd professor taalkunde uit Donostia (San Sebastian). Zijn zoon, Joseba, zit al twee jaar vast in een Spaanse gevangenis op bijna 600 km van huis. Reden: hij is hoofdbestuurslid van Batasuna, de politieke partij die nauw gelieerd zou zijn met de ETA.

''Op den duur werd geweld een noodzaak''

Madariaga en Txillardegi trokken zich eind jaren 60 terug uit de gewapende strijd. In de jaren 70 hebben ze nog enkele jaren in Vlaanderen gewoond: ze waren toen bevriend met vooraanstaande VU'ers als Willy Kuipers en wijlen Walter Luyten. Beide mannen zijn overduidelijk nog steeds Baskische nationalisten, of abertzales ('patriotten') zoals ze hier zeggen. Het woord 'nationalist' doet hen te veel aan de franquisten denken - de aanhangers van Franco, de dictator tegen wie de ETA vijftig jaar geleden de wapens opnam.


Julen Madariaga «We waren allemaal jonge studenten uit de provincies Bizkaia (Biskaje) en Gipuzkoa. We waren ons scherp bewust van de identiteit en cultuur van ons land, maar evengoed van de sociale en politieke situatie. In de Franco-tijd waren uitingen van Baskisch-zijn ten strengste verboden. Je mocht je kinderen zelfs geen Baskische voornamen geven! Er bestond al een ondergrondse nationalistische partij, de PNV, maar die was ons te bourgeois en te gematigd.»


HUMO In het begin was de ETA geen gewapende groepering, meer een rebelse groep studenten.

Madariaga «Van bij de start waren we bezig met acties die de Baskische cultuurbeleving leven moesten inblazen. Klinkt nu zeer soft, maar toen was het revolutionair. Alleen al opkomen voor onze taal was levensgevaarlijk. Jullie in Vlaanderen konden studeren in het Nederlands sinds de jaren 30; wij niet.

»Op den duur werd geweld een noodzaak. De vijand - de Spaanse staat, en in mindere mate ook de Franse staat - ging steeds driester te werk. Men dreef ons als het ware naar tegengeweld. Maar dat proces heeft wel maanden geduurd. We hebben niet zomaar opeens beslist geweld te gebruiken.

»Vergeet ook niet dat er in die jaren overal nationale bevrijdingsoorlogen werden uitgevochten. In Algerije met het FLN, in Ierland met de IRA, in Palestina met de PLO... We stonden dus niet alleen. We waren vooral gefascineerd door door de EOKA, de bevrijdingbeweging op Grieks-Cyprus. Die verzette zich tegen de Britse bezetter en streefde naar een hereniging met Griekenland. Eind jaren 50 was dat. Txillardegi heeft toen nog lachend gezegd dat de tijd misschien nog zou komen dat de mensen EOKA vergeten zouden zijn en iedereen de ETA zou kennen. Hij heeft gelijk gekregen (lacht).


»Wat wij ook gemeen hadden met buitenlandse volksbevrijdingsorganisaties, was dat de ETA deel uitmaakte van de Baskische samenleving. We waren nooit geïsoleerd.»

Het volledige interview leest u in Humo 3596 van dinsdag 4 augustus.

ETA: een videofragment

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234