50 jaar Motown (slot): de meidengroepen

2009 is nu al het Jaar van de Vrouw in de Popmuziek. Want amper waren we bekomen van de Lily's, Amy's en Duffy's, of daar waren La Roux, Little Boots, Florence & The Machine, VV Brown en Speech DeBelle: flamboyante dames die hun ijzersterke songs rechtstreeks de hitparade inzongen. Big up, maar ook: big deal. Al in de vroege jaren zestig bestormden The Marvelettes, The Velvelettes, The Supremes, The Vandellas en vele anderen de hitlijsten met de ene klassieke hitsingle na de andere.

Uit Humo 3606/42 van 13 oktober 2009

'Wie dit prefabmuziek vindt, heeft geen hart'

50 jaar Motown, tweede en laatste deel: alles over de girl groups, de sister power en de catfights achter de schermen van de hitfabriek.

Eind jaren vijftig, begin jaren zestig. Elvis zit in het leger, Chuck Berry zit in de gevangenis, Jerry Lee Lewis zit thuis met zijn kersverse echtgenote (tevens zijn nichtje van dertien), en Buddy Holly is dood. Enter de girl groups: de eerste glamoureuze, op maat van het televisiescherm gesneden vrouwelijke popsterren. Ze hadden (meestal toch) een gekleurde huid, een ranke wespentaille, onschuldige reeënogen en een suikerspin op hun hoofd. Ze werden sekssymbolen voor de jongens en rolmodellen voor de meisjes: die keken hun make-up en kleren af van de prentjes in de muziekbladen die de opkomende jongerenmarkt overspoelden.

Misschien kon je de girl groups nog het best vergelijken met een andere nieuwigheid uit die jaren: ontbijtgranen. Die had je in verschillende smaakjes en kleurtjes, maar allemaal zaten ze onder een dikke laag suiker. Bij Motown kon je kiezen uit drie variëteiten: de brave Supremes, de iets minder brave Velvelettes en Marvelettes en de nét niet stoute Vandellas. Ze waren nooit zo expliciet als de krolse Tina Turner (die al in 1961, toen The Marvelettes nog braaf 'Please Mr Postman' doo-wopten, 'I Idolize You' schreeuwde tegen Ike) of later Aretha Franklin op het rivaliserende Atlantic-label (in 'Respect' uit 1967 eist Aretha van haar man niet meer of minder dan een goede beurt). Maar hoe speels en onschuldig ook, er werd wel wat afgeïnsinueerd. Luister maar naar het opperfrivole 'Heatwave' (1963) van Martha Reeves en haar Vandellas: 'Whenever I'm with him / Something inside / Starts burning / And I'm filled with desire / Could it be the devil in me / Or is this the way love's supposed to be?' Of hoe ze in 'Nowhere to Run' in paniek wegrent van alweer een nieuwe vlam: 'I wake up feeling sorry / I met you / Hoping soon that I'll never forget you / Nowhere to run! / Nowhere to hide!'

Overigens zou die tekst voor Martha Reeves mettertijd een bittere lading krijgen. Als ze weer eens op één of andere golden oldies-night van 'Nowhere to run! / Nowhere to hide!' stond te zingen, dan sloeg dat ook op haarzelf: ze zat al jaren aan de grond en kon alleen nog maar teren op haar glorietijd. Niets zo vluchtig als modes in de popmuziek, zéker als je toevallig een vrouwelijke Motown-artiest was. Labelbaas Berry Gordy zorgde ervoor dat de meisjes niet eens hun eigen groepsnaam bezaten. En het kon nog erger, herinnert Reeves zich:

Martha Reeves «Op een dronken avond, tijdens een spelletje poker onder een hoop Motown-piefen, heeft Gordy The Marvelettes letterlijk verspeeld aan een medewerker. Zomaar. Je ging van hand tot hand alsof het niets was.»


Koninginnen

It is a man's world, ook binnen de muren van Motown. We schreven vorige week al dat Berry Gordy 'zijn' meisjes etiquettelessen liet volgen om te leren lopen, spreken en zelfs zitten. Belangrijke kanttekening evenwel: die beruchte Motown Charm School werd geleid door een vrouw, Maxine Powell. Zij runde begin jaren vijftig in Detroit een zogenaamde finishing school, waar (zwarte) vrouwen konden leren wat stijl en klasse was. Eén van de cursisten was Bertha Gordy, de moeder van Berry. Zij nodigde Maxine in 1964 uit om binnen Motown een afdeling van haar 'stijlschool' te openen.

Maxine Powell (intussen hoogbejaard, maar nog altijd bijzonder parmantig) «De meisjes daar kwamen bijna allemaal uit the projects, de achterstandswijken van Detroit, maar klasse heeft niets maar dan ook niets te maken met je afkomst. Ik maakte koninginnen van ze: ik wou dat ze met zoveel présence een kamer konden binnenwandelen dat iedereen met verstomming geslagen werd. I wanted my girls to become class.»

De Charm School was veel meer dan wat oppervlakkig Trinny & Susannah-achtig gegoochel met nieuwe kleren. De Motown-meisjes waren opgegroeid in volle segregatietijd, en er was hun van kleins af ingelepeld dat ze tot een minderwaardig ras behoorden. Om een idee te geven van de absurditeit van die segregatie: tot de Civil Rights Act van 1964 waren er in Amerika op straat zelfs aparte drinkfonteinen voor zwarten en blanken.

Mary Wilson (The Supremes, treedt tegenwoordig solo op) «Ik hou er niet van dat wij louter als producten van de Charm School worden gezien. Eerst en vooral volgden ook de mannen van Motown die lessen. Op The Four Tops na, die waren al wat ouder en koppiger (lacht). En dankzij die lessen konden we wel stijlvol kaviaar lepelen op eersteklassevluchten naar Londen, maar ze hielpen ons niks als onze Motown-bus in het zuiden van de VS werd beschoten. De fans vergeten welke offers wij hebben moeten brengen.»

En, zegt Wilson, die fans waren ook zwart.

Wilson «Ze zeggen wel eens dat The Supremes vooral aansloegen bij de blanke middenklasse, maar dat is niet waar. Wij dweepten niet met The Black Panthers of zo, maar we speelden wel degelijk een politieke rol voor de zwarte gemeenschap. Alleen al door onze aanwezigheid in de media. Motown was het gezicht van jong zwart Amerika, en The Supremes waren het gezicht van jong zwart vrouwelijk Amerika. Whoopi Goldberg en Oprah Winfrey zijn me allebei komen vertellen wat een absolute openbaring ons optreden in 'The Ed Sullivan Show' in 1964 voor hen was. Drie zwarte vrouwen in de grootste Amerikaanse televisieshow: dat was nooit vertoond! Dus toen de jonge Oprah en de jonge Whoopi ons daar zagen, dachten ze: 'Dat wil ik ook!'»

Nu bij Humo: 'HUMOTOWN', of het allerspitantste uit 50 jaar Motown: 80 songs, verdeeld over 4 cd's. Deze week cd 2 voor slechts 2,50 euro. De volledige tracklisting op humo.be/motown.

50 jaar Motown (slot): de meidengroepen
Brutaal verkracht

Mary Wilson staat niet langer op voet van oorlog met Diana Ross, de tweede nog levende Supreme, maar 'we zoeken elkaar ook niet op'. Beste vriendinnen zijn ze sowieso nooit geweest, en dat heeft veel te maken met Florence Ballard, stichtend lid van The Supremes en in 1976 gestorven. Het was Flo (in the projects werd ze vanwege haar lichte huids- en haarkleur Blondie genoemd) die eind jaren vijftig het hardst aan de kar had getrokken om een zanggroepje op te richten - toen heetten ze nog The Primettes. Ze was nog een tiener toen ze in die begindagen brutaal werd verkracht door een vriend van haar broer.

Wilson «Flo heeft dat trauma nooit verwerkt. Ze was altijd een speelvogel geweest, maar van de ene dag op de andere dag veranderde ze in een schuw musje. Om zich af te reageren, en ook wel om zich te wreken, stortte ze zich volledig op haar muziek. Tragisch genoeg zou dat net haar ondergang worden.»

Aanvankelijk mochten de drie Supremes afwisselend de lead vocals inzingen, maar Diana Ross werd al snel de frontvrouw - terwijl Florence Ballard de krachtigste gospelstem had. Toen Ross ook nog een affaire begon met Berry Gordy en door hem naar voren werd geduwd als dé koninginnebij van de Motown-korf, ging Florence ten onder.

Wilson «Therapie, slachtofferhulp, dat bestond allemaal niet in onze tijd. Het devies luidde: the show must go on. Onder de schmink en de glitterjurken teerde Flo weg van de pijn. Ik denk nog iedere dag aan haar.»

Afdeling prefab

't Was ook niet dat Diana Ross de béste stem van de Motown-vrouwenafdeling had. Die behoorde toe aan Mary Wells, de originele first lady of Motown. Haar rasperige, tomboy-achtige stem maakte van 'My Guy' een evergreen. Maar Wells wou meer inspraak in haar carrière, kreeg die niet en stapte in 1964 boos op. Moedig, maar niet verstandig: het was meteen gedaan met haar carrière. En dus zal Diana Ross, terecht of niet, voor eeuwig en altijd bekendstaan als dé Motown-vrouw. Ook al omdat ze als enige een succesvolle solocarrière uitbouwde.

Je hoort wel eens mopperen dat de Motown-meisjes niet bijster origineel waren. Met hun door mannen geschreven songs en hun aangeleerde maniertjes zijn de girl groups toch zeker de grootmoeders van de prefab-popsterretjes van nu? Jazeker zijn ze dat. En wat dan nog? The Beatles waren en zijn hét voorbeeld voor ontelbare gitaargroepen, en die laten óók meer slechte dan goeie songs op de mensheid los. Zelf geschreven of niet.

Martha Reeves, wat ons betreft de beste nog levende vrouwenstem van Motown, mag het pleit beslechten.

Reeves «Een goed vertolker legt z'n hart en ziel in een song. Hoezo, Gladys Knight méént het niet wanneer ze 'If I Were Your Woman' zingt? Wie dat zegt, heeft geen hart. En wat dacht je van 'Two Lovers' van Mary Wells? Ze wist het niet toen ze het inzong, maar wat een authentieke, profetische song was dát: niet veel later zat ze opgezadeld met twee minnaars, en het waren nog broers ook (lacht). Nee, een hart hadden we bij Motown: de songschrijvers, maar evengoed de vertolkers.»

En als u ons nu wilt excuseren: wij moeten dringend onze danspasjes oefenen voor 'The Hunter Gets Captured by the Game' van The Marvelettes. Voor de spiegel, vanzelfsprekend, neuriënd van dee ba boo do ya don't ba yah.

Katia Vlerick

Nu bij Humo: 'HUMOTOWN', of het allerspitantste uit 50 jaar Motown: 80 songs, verdeeld over 4 cd's. Deze week cd 2 voor slechts 2,50 euro. De volledige tracklisting op humo.be/motown.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234