50 jaar na mei '68 (2): Parijse fotografen op de barricades

Niet televisiereporters maar fotografen waren de belangrijkste ooggetuigen van de revolte van mei ’68. De Franse staatstelevisie had de opdracht om de protesten te negeren, maar persfotografen schoten duizenden beelden. Bruno Barbey (77) werkte voor het fotoagentschap Magnum. Serge Hambourg (82) was fotograaf voor het weekblad Le Nouvel Observateur. Hun foto’s gingen de wereld rond. Vijftig jaar geleden waren ze dag en nacht op de been. ‘Om te weten waar het er ’s nachts heftig aan toeging, gingen we af op het geschreeuw, de sirenes of het knallen van granaten.’

'De geur van traangas heeft een maand lang in mijn kleren gehangen'

HUMO Jullie waren beroepsfotografen. Hadden jullie sympathie voor de studenten?

Bruno Barbey «Ik sympathiseerde zeker met de studenten. Ik was net 27, het was mijn generatie. Ik begreep dat ze protesteerden tegen die autoritaire maatschappij die geen inspraak duldde.»

Serge Hambourg «Ik was 32, tien jaar ouder dan de meeste studenten, en toch zat ik helemaal op hun lijn. Ik ben eerder links en ik had niks met president Charles de Gaulle en premier Georges Pompidou

Barbey «Ik was voordien ook al erg begaan met de oorlog in Vietnam. De anti-Vietnamprotesten zijn de katalysator geweest voor die hele emancipatiebeweging.»

Hambourg «Mei ’68 is in feite op 22 maart begonnen, op de campus van Nanterre. Daar hadden studenten een gebouw bezet om de vrijlating te eisen van zes kameraden die in de cel waren gevlogen na een Vietnambetoging. Ik was in die buurt voor een reportage over de bewoners van de armoedige bidonvilles. Ik hoorde rumoer op de campus, en zo kwam ik – heel toevallig – op die bezetting terecht, waaraan ook Daniel Cohn-Bendit deelnam. Ik was daar de enige fotograaf.

»Dat mei ’68 zo kon uitgroeien, had veel te maken met dat aanstekelijke enthousiasme van de studenten. Je zag die massabetogingen, je hoorde die slogans, er werd gelachen, mensen waren luidruchtig, overmoedig. Later kwamen de arbeiders en de bedienden erbij, zelfs de ambtenaren. Dat was fantastisch. En het gebeurde niet alleen in Parijs, maar in alle grote steden: Lyon, Bordeaux, Marseille, overal werd gestaakt en betoogd.»

Barbey «Ook veel middelbare scholen waren dicht en die scholieren trokken ook de straat op.»

Hambourg «Zelfs de gevangenen kwamen in opstand, ze riepen vanachter de tralies en gooiden conservenblikken rammelend op straat. Heel Frankrijk stond in rep en roer.»

Barbey «Er hing een heel geestdriftige en bevrijde sfeer in Parijs. Wat mij altijd zal bijblijven, waren die eerste weken en hoe iedereen met iedereen praatte, op straat, in de metro, in de bistro’s en in de winkels. Opeens ontstond er een gemeenschapsgevoel. Frankrijk was voordien eerder conservatief, met vrij strikte scheidingen tussen middenklasse, arbeiders, oudere bourgeoisie, intellectuelen en studenten. Plots leken al die barrières niet meer te bestaan, ineens praatte de concièrge met de hoge functionaris. Fascinerend om mee te maken, en geheel nieuw.»

Hambourg «Er was ook een plotse vrijheid in de omgangsvormen. Iedereen tutoyeerde elkaar: een 65-plusser mocht je zomaar met ‘jij’ aanspreken. Er was een breuk met het verleden. De mensen leken zo open en blij. Ze trokken hun schoenen uit en stapten in de fonteinen. Puur voor het plezier. Zelf was ik de hele tijd op de been, ik sliep amper, en toch voelde ik me geweldig. (Glundert) Ah, j’aime les révolutions!»


Live-reporters

Barbey «De studenten konden rekenen op een grote sympathie. Mensen hadden hen zien betogen, en ze hadden gezien hoe heftig de CRS, de Franse oproerpolitie, die optochten uiteenklopte. Die agenten deelden zelfs klappen uit aan omstaanders: brave huisvrouwen, proffen met een aktetasje onder de arm. Zelfs niet-geëngageerde Parijzenaars waren ontzet door dat politieoptreden en kregen daardoor sympathie voor de studenten.»

HUMO Hoe wisten jullie waar de actie was, er waren nog geen gsm’s.

Barbey «We hadden transistorradio’s. We luisterden naar vrije radio’s en naar de commerciële zenders Radio RTL en Radio Europe 1. Hun reporters brachten live verslag uit van wat er op straat en in de volksvergaderingen gebeurde. Hun berichtgeving maakte dat een betoging van 500 man uitgroeide tot een optocht van 5.000. Eigenlijk waren dat de sociale media van toen. RTL was zo populair dat de CRS die zender Radio Emeute (Radio Rel, red.) noemde.»

HUMO Begin mei zijn op zeven dagen tijd 400.000 transistorradio’s verkocht.

Hambourg «Die live-verslaggeving van politieke gebeurtenissen was nieuw, en ze sloeg aan. Die radioreporters waren dag én nacht in de ether. En ze kwamen overal, op hun motor met zendapparatuur achterop. Toen de minister van Binnenlandse Zaken op 23 mei de live-frequenties blokkeerde, begonnen ze uit te zenden vanuit telefooncellen. Of ze stonden bij mensen op het balkon, met het telefoontoestel van die bewoners in hun hand! Ja, de mensen lieten die reporters gewoon binnen. Ons ook. Wij belden aan of we deden teken vanop de straat, en meteen mochten we binnenkomen. Zelfs echte bourgeois wenkten ons: kom maar naar het balkon, ideaal om te fotograferen.»

Fotografen en radioreporters hadden ook de sympathie van de Parijzenaars omdat de staatstelevisie ORTF amper beelden of informatie bracht over de gebeurtenissen. Over de betogingen werd niet of afstandelijk bericht. De studenten kwamen niet eens aan het woord. Pas op 13 mei – met de algemene staking – was er aandacht, maar dan vooral omdat de staking voor bevoorradingsproblemen zorgde. Op 18 mei gingen de werknemers van de ORTF zelf in staking, die staking zou ácht weken duren. Er was nog wel een ‘beschermde tv-studio’, die bewaakt werd door de politie. Vanuit die studio bleef men sterk gecensureerde journaals en debatten uitzenden.

Barbey «Daardoor werd de rol van fotografen nog groter: wij waren nog de enigen die de gebeurtenissen in beeld brachten.»

HUMO Waren er dan helemaal geen filmploegen?

Barbey «Ik heb er weinig gezien, en de meeste kwamen uit het buitenland. Veel cineasten waren toen op het filmfestival van Cannes. Een aantal onder hen – zoals Louis Malle, Alain Resnais en Jean-Luc Godard – kregen het toen voor elkaar dat het festival een week eerder werd stopgezet (zonder dat de jury prijzen kon uitreiken, red.). Zo konden ze op 19 mei naar Parijs afreizen.

»Iedereen uit de kunsten wilde erbij zijn. Kent u de schilder Gérard Fromanger? Hij was toen 29, en hij is in de École des Beaux Arts bij de studenten gaan wonen. Die hogeschool was bezet en daar zijn tientallen affiches gemaakt die nu wereldberoemd zijn. Fromanger heeft veel van die affiches ontworpen. Hij at en sliep in die school, hij heeft een maand tussen de drukinkt en de white spirit geleefd. Ik sprak hem gisteren nog. Als hij over ’68 begint, krijgt hij een gloed over zich. ‘Niemand werkte nog,’ zei hij, ‘tenzij de affichemakers en de fotografen!’»


Granaten

HUMO Wat voor weer was het eigenlijk in mei ’68?

Hambourg «Lenteweer, ideaal om op straat te komen!»

Barbey «Ja, echt voorjaarsweer. Zonnig en zacht. Le joli mai. In de voormiddag was het altijd doodkalm, maar tegen twee uur begonnen de massa-betogingen. Die optochten waren indrukwekkend. Dat opstappen van die lange rijen duurde uren. Je had betogingen met bijna een miljoen manifestanten.»

HUMO U maakte een foto van een manifestant die naar die massa kijkt, terwijl hij bovenop een stoplicht staat.

Barbey «Die heb ik genomen door zelf in een nóg hogere paal te klimmen. Ik had nog nooit zoveel volk bij elkaar gezien. Het was een mensenzee. Het gaf een roes om die opwinding te zien die maar bleef komen en aanrollen.»

Hambourg «Je zag ook alle lagen van de bevolking samen opstappen. Intellectuelen, arbeiders, petits bourgeois, dat was nooit gezien, en dat gaf zo’n gevoel van bevrijding! Een gevoel dat alles ging veranderen. Ik heb soms nog heimwee naar die tijd. Dat alles kon, dat alles leek te mogen, tenzij misschien je vader en moeder vermoorden (lacht).»

Barbey «Die grote manifestaties liepen altijd uit tot ’s avonds en zelfs ’s nachts. Als fotograaf was je bijna van twee uur ’s middags tot twee uur ’s nachts onderweg.»

Hambourg «’s Nachts ontstonden er rellen en trokken CRS-agenten door de stad die groepjes betogers neerknuppelden. Toen zijn er veel gewonden gevallen.»

Barbey «De studenten liepen zelf met brancards tussen het gewoel. Die hadden hun eigen hulpdiensten, studenten uit de opleiding verpleegkunde en geneeskunde. In één lokaal van de Sorbonne hadden ze een kliniekje en een apotheek ingericht. Ook het Rode Kruis had een hulppost op die unief.

»Dat de CRS ’s nachts zou toeslaan wisten we, maar we wisten nooit wáár ze dat zouden doen. We hingen dan maar wat rond, en gingen af op het geschreeuw en gehuil, de sirenes van ambulance en brandweer, of het knallen van granaten. Dan spurtten we erheen om foto’s te nemen.

'Bruno Barbey: 'De stad lag vol barricades. Daar heb ik een mooie foto van: studenten die een mensenketting vormen en de kasseien van hand tot hand doorgeven.''

»De CRS gebruikte heel veel traangas. Dat is een heel sterke herinnering aan mei ’68, die doordringende geur hing in al mijn kleren. Zelfs een maand later zat die er nog in. De CRS-agenten gebruikten ook granaten die een zware knal en een luchtverplaatsing veroorzaakten. Daarmee dreven ze groepen betogers uiteen, waarna ze de kleine groepjes achtervolgden. De CRS zat de manifestanten soms achterna tot in de trappenhallen van de flatgebouwen. Dan openden mensen vlug hun deur om die studenten binnen te laten, en zag je die ongelooflijke solidariteit en sympathie voor de studenten.

»De CRS stond dan machteloos en ik heb ze ook wraak zien nemen. Zoals bij dat ene koppel dat vanop hun balkon op de vierde verdieping stond te kijken – ah, c’est intéressant ce spectacle. Hun licht brandde, en één CRS-agent schoot een granaat, dwars door hun raam, recht hun woonkamer in.»

HUMO Ging je je films ’s nachts nog ontwikkelen?

Barbey «Er waren labo’s die de hele nacht open waren. De fotoredacteur van Magnum bekeek ’s nachts nog de contactafdrukken en markeerde welke foto’s moesten worden vergroot en afgedrukt. Die gingen dan de wereld rond.»

HUMO Was het – zoals fotograaf Henri Cartier-Bresson zei – ‘un moment décisif’ in de geschiedenis van Frankrijk?

Hambourg «Dat gevoel had ik van bij het begin: dit is belangrijk! Hier wordt geschiedenis gemaakt!»

Barbey «Het had iets historisch en baanbrekends. Je had de indruk dat de straat baas was, dat de macht daar lag. Dat gevoel had ik zeker toen de algemene staking werd afgekondigd op 13 mei. Op een week tijd had je tien miljoen mensen die staakten, dat is een gigantische massa. Nooit eerder was er zo’n grote algemene staking in de Franse geschiedenis. Het land lag helemaal lam.»

Hambourg «Door die staking lag de hele stad overhoop. Parijs verkeerde in chaos, maar iedereen hielp iedereen. Het had iets van een feest.

»Voor ons als journalisten en fotografen was het ook uitzonderlijk dat we niet wisten of ons dag- of weekblad nog zou verschijnen. Ook bij veel drukkerijen en in de distributie staakte het personeel. Maar bijna alle journalisten en fotografen zijn blijven werken. Ze wilden verslag uitbrengen, als het niet voor de volgende ochtend was, dan toch pour la mémoire. Door die stakingen vielen ook de deadlines weg. Dat gaf een grote vrijheid, maar tegelijk voelde je als fotograaf de drang om niks te missen, om dag en nacht paraat te staan. Ik heb mijn vrouw en dochtertje een maand naar familie op het platteland gestuurd. Zo had ik de handen vrij.»

Barbey «Dat miljoenen het werk neerlegden en met de studenten betoogden, dat maakt mei ’68 heel bijzonder. Op zo’n betoging in Parijs zag je de facteurs met hun fietsen en kepies mee opstappen. Twee totaal verschillende werelden! De arbeiders die al jong hun brood moesten verdienen samen met de studenten waarvan de ouders het geld hadden om ze te laten studeren.»

HUMO Eén van de bekendste fabrieken waar gestaakt werd, was de grote Renault-fabriek in Billancourt. Die werd vanaf 16 mei vier weken lang bezet.

Barbey «Ik was daar toen de arbeiders hun actie begonnen. De pers mocht binnen, maar de studenten moesten buiten het hek blijven van de communistische CGT. Die vakbond vertrouwde de studenten niet, in hun ogen waren die studenten ongeleide projectielen, een troebele mix van trotskisten, maoïsten, anarchisten en sociaaldemocraten. Ook veel arbeiders waren wantrouwig. Voor hen waren de studenten petits bourgeois, zelfs vijanden, want ze behoorden tot een andere klasse.

»Maar studenten en arbeiders vonden elkaar toch, want allebei wilden ze niet langer onderdrukt zijn. De arbeiders wilden ook komaf maken met de gevestigde orde die het ritme van de lopende band opdreef, die alle winsten opstreek en die hun geen loon naar werken gaf. Ze zagen zichzelf als een product en niet meer als een mens, en die vervreemding moest veranderen. Ze eisten meer zeggenschap in de ondernemingen.

»Als men mei ’68 herdenkt, heeft men altijd oog voor dezelfde kliek, meestal studentenleiders die nadien in de politiek zijn gestapt. Maar daarmee gaat men voorbij aan de echte baanbrekers, de miljoenen werknemers die wekenlang gestaakt hebben. Zíj hebben het regime doen wankelen.»


Helm en katapult

De telefoon gaat. Het is de Spaanse krant El Pais. Ze maken een bijlage over mei ’68: ze willen met Barbey langs een aantal locaties gaan waar hij markante foto’s heeft genomen.

Barbey «Er is veel interesse uit Spanje. De Spaanse studenten sympathiseerden met de studenten in Parijs, maar ze zaten nog onder het fascisme van Franco en durfden amper op straat te komen. Dat was zo frustrerend dat ze nu blijkbaar die ‘verloren tijd’ willen inhalen.»

'Dat intellectuelen, arbeiders en petits bourgeois samen opstapten, dat was nooit gezien. Dat gaf een gevoel van bevrijding. Een gevoel dat alles ging veranderen ''

HUMO Na 10 mei werden de betogingen heftiger.

Barbey «De optochten zelf verliepen rustig, maar het slot ontaardde vaak in rellen. Ineens werden molotovcocktails gegooid en werd de politie beschoten met stalen kogels uit katapulten. Dat zag ik de studenten niet meteen doen. Die liepen meestal niet gemaskerd, en vaak betoogden ze zelfs nog in hemd en das! Die rellen waren het werk van de casseurs, herrieschoppers. Zij begonnen later ook winkelruiten in te slaan en auto’s in brand te steken. Waarschijnlijk waren het infiltranten van de politie. Zij moesten de studenten in een slecht daglicht stellen door extreem geweld, en dat is hen uiteindelijk ook gelukt.»

HUMO In één nacht zijn bijna 200 auto’s vernield of in brand gestoken. Vooral in de buurt van de rue Gay-Lussac.

Hambourg «Dat gebeurde in de nacht van 10 op 11 mei, toen was het geweld op zijn hoogtepunt.»

Barbey «Die nacht leek het alsof er een burgeroorlog was uitgebroken. De ochtend daarop was die wijk rond de rue Gay-Lussac één puinhoop. Ik zie het nog voor mij: die petits bourgeois die in hun kamerjas en op hun pantoffels de straat op kwamen, ontzet over de schade die was aangericht.

»Door al die rellen liepen we zelf ook meer risico. Toen een collega-fotograaf een stenen schouwpijp tegen z’n hoofd kreeg, heb ik een integraalhelm gekocht, zo’n compact model dat je nek en je oren bedekt. Maar al na tien minuten had ik spijt van die aankoop. Dat vizier zat in de weg van de camera en ik hoorde amper nog geluiden, terwijl je net heel attent moest zijn voor alles wat alarmerend klonk: sirenes, brekend glas, gierende banden.»

HUMO Op foto’s van de rellen zijn de daders makkelijk herkenbaar. Haast niemand is gemaskerd.

Barbey «Wie ongemaskerd en met stokken en stenen in beeld kwam, werd opgepakt. Toen wilden de heethoofden ons niet meer in de buurt hebben.»

Hambourg «Ik begon al vroeg de studenten in de rug of vanop afstand te fotograferen, zodat ze niet geïdentificeerd zouden worden.»

Barbey «We fotografeerden natuurlijk ook de CRS-agenten die erop los sloegen, vaak sloegen ze betogers die al op de grond lagen. Dat maakte dat de CRS ons ook viseerde en naar ons sloeg als we te dichtbij kwamen. Fotograferen werd alsmaar moeilijker.»


Bomen omzagen

HUMO Nog een opvallend beeld van mei ’68 waren de barricades.

Barbey «Daar heb ik een mooie foto van: studenten die een mensenketting vormen en de kasseien van hand tot hand doorgeven. De bijzonderste barricade zag ik in de nacht van 24 mei. Om twee uur kwamen ze met een volledig reclamepaneel van een bioscoop aandraven. Die geschilderde reclame voor een film met Henry Fonda werd bovenop een barricade gezet, en in brand gestoken. Titel van de film: ‘La police sur la ville’!»

Hambourg «Ze gebruikten alles om die barricades te bouwen: paletten, plaveien, metalen roosters van bomen.»

Barbey «Houten frames van reclameborden, smeedijzeren reclamezuilen, vuilnisbakken, verkeersborden, uitgebrande auto’s. En heel veel werfketen, want die stonden op wielen en kon je makkelijk verplaatsen. Ook vuilnis dat zich in de straten ophoopte, werd aangesleept. Ik heb ook mensen bomen zien omzagen en over de weg laten vallen.»

Hambourg «Met kettingzagen! Ik heb het zelf gezien. Kasseien werden soms ook niet met de koevoet opgebroken, maar met een drilboor. Chapeau! Je moet een krachtpatser zijn om zo’n zware machineboor te hanteren.

»Regelmatig ruimde de CRS barricades op met een soort bulldozer. Dan kregen ze steevast een regen van flessen en stenen over zich heen. De befaamde Gilles Caron (hij wordt de ‘iconische fotograaf van mei ’68’ genoemd; hij stierf in 1970, red.) is toen bovenop de cabine van zo’n CRS-bulldozer gaan liggen om dat ruimen van die barricades van bovenaf te fotograferen. ’t Was gevaarlijk stuntwerk, hij had niks om zich aan vast te houden en intussen vlogen al die projectielen in zijn richting. Maar hij lag daar alsof niks hem kon deren. Hij ‘smeet’ zich even fel als de studenten.»

HUMO Door de staking reden nog amper auto’s. En ook het openbaar vervoer staakte.

Hambourg «Er was geen verkeer, geen bus, geen taxi, niks!»

Barbey «Omdat ze niet meer op hun kamer raakten, bleven de studenten gewoon slapen tussen de banken van de aula’s waar overdag volksvergaderingen waren.»

Hambourg «Ook de stoplichten werkten niet of stonden op knipperlicht. Je kon in tien minuten dwars door Parijs rijden. Ik had een Sunbeam décapotable en ik kon nog rijden, want ik mocht tanken aan de enige nog werkende pomp in Parijs. Die mocht uitsluitend leveren aan persmensen, ambulances en huisartsen. De brandweer had eigen benzinepompen.

»Al heel vlug durfde geen enkele Parijzenaar zijn auto nog op straat te laten staan, want dan werd hij ’s nachts in brand gestoken of omgekanteld voor een barricade. Dat maakte de straten nog leger.

»Ik zette mijn auto ’s avonds ook veilig weg. ’s Nachts ging ik te voet of reed ik met een plooifiets. Nu is fietsen in de mode, maar in de jaren 60 fietste niemand. Tot die staking. Toen heeft Parijs de fiets herontdekt.»


Petits salauds

HUMO Als fotograaf stond je ook vlakbij de agenten van de CRS. Praatte je met hen?

Barbey «Amper. Ik had een hekel aan die kerels. (toont foto’s) Kijk hoe potsierlijk ze zijn. Onder hun legervest dragen ze een wit hemd en een stropdas. Net ambtenaren die ze snel een helm hebben opgezet. Vergeleken met de robocops van nu, die volledig zijn ingepakt met allerlei beschermstukken, waren zij amper uitgerust. Ze droegen hoogstens een stofbril, een schild, een gummiknuppel en handschoenen. Niet dat het watjes waren. Er waren kerels bij die hadden gevochten in de oorlog om Algerije (1954-1962, red.). Die gingen voor niks uit de weg, ze gingen zelf in de aanval. Sommigen smeten ook met kasseien.»

Hambourg «Als je vier uur op de Boulevard Saint-Germain staat en het regent stenen, flessen en molotovcocktails, dan moet je een sterk karakter hebben om dat geduldig te blijven incasseren. En dus namen die agenten wraak als het nacht werd. Dan werden dat knokploegen. Ze reden rond en in stille straten sloegen ze om het even wie zich vertoonde. Heel brutaal.»

Barbey «Mij verwondert het nog altijd dat er amper slachtoffers zijn gevallen. Dat heeft met de toenmalige politieprefect te maken, die had zijn ordetroepen toch nog in de hand. Er is nooit met scherp geschoten.»

'In de voormiddag was het altijd doodkalm, maar tegen twee uur begonnen de massabetogingen. Die waren indrukwekkend. Dat opstappen van die lange rijen duurde uren ''

HUMO Hoe dachten de CRS-agenten over de studenten?

Hambourg «Ze vonden de studenten des petits salauds. Zelfs al waren sommige CRS-agenten even jong, allemaal hadden ze de pest aan die manifestanten. Het bleven ambtenaren die het moesten hebben van orde en discipline. Ze waren zo rechts als wat. Geen wonder dat die affiches verschenen: CRS = SS.

»Ik had een collega-fotograaf die een immense hekel had aan de CRS. Hij daagde hen uit: ‘Jij daar! Ik ga een kind maken bij je vrouw en als het geboren wordt, ga ik het niet erkennen.’ (schatert)»

HUMO Naar verluidt dacht president De Gaulle eraan om soldaten in te zetten.

Hambourg «De Gaulle is op 29 mei naar Duitsland gevlogen om er te overleggen met topmilitairen die daar gestationeerd waren. Er gingen ook geruchten dat grote aantallen soldaten werden samengetrokken rond Parijs. Maar ik denk dat hij aarzelde: dat topkader was misschien mee, maar Frankrijk had nog geen beroepsleger, we hadden nog dienstplicht. Heel zeker waren er bij die jonge miliciens ook gasten die eerder met de studenten dan met de regering sympathiseerden.»


Slijtageslag

HUMO Hoe hebben jullie het einde van die revolte beleefd?

Hambourg «Men denkt dat de protesten maar één maand hebben geduurd. Maar mei heeft nog lang nagesmeuld. Begin juni waren er nog altijd massabetogingen en stakingen»

Barbey «De laatste barricade is pas midden juni opgeruimd. Toen is ook het Théâtre de l’Odéon met groot machtsvertoon ontruimd. De plek waar dag en nacht debatten waren gevoerd, werd tot dan bezet door de studenten.

»Ik herinner mij ook één dode in juni. Een scholier, Gilles Tautin, die op de loop was voor de CRS, wanhopig in de Seine sprong en daar verdronk. Hij is onder massale belangstelling begraven. Dat was op 15 juni.»

Hambourg «De laatste betoging was pas op 16 juli, een betoging van schrijvers en intellectuelen, ik heb er foto’s van.»

Barbey «De lange duur van de staking heeft de balans doen omslaan. In het begin sympathiseerde het grote publiek met de studenten maar dat verminderde naarmate de chaos duurde. Geen benzine, geen metro, geen post, hopen vuilnis op straat, dat begon in hun nadeel te werken.»

Hambourg «Op 30 mei had president De Gaulle het ontslag van zijn regering aangekondigd en nieuwe parlementsverkiezingen uitgeschreven. Dat bracht een grote steunbetoging voor De Gaulle op de been, van bijna één miljoen mensen. Het daaropvolgende weekend van Pinksteren (1 tot 3 juni, red.) is de regering erin geslaagd om de benzinestations van de grote steden te bevoorraden. Een sluwe zet, want hop: iedereen vertrok op weekend.»

Barbey «De Parijzenaars konden ineens weer naar hun buitenhuis, en dat gaf hun ook het verlangen dat alles best terug in zijn gewone plooi zou vallen.

'Bruno Barbey: 'Mijn foto van die student op het stoplicht heb ik genomen door zelf in een nóg hogere paal te klimmen. Ik had nog nooit zoveel volk bij elkaar gezien.''

»Twee jaar geleden was ik in Hongkong en daar zag ik hetzelfde gebeuren. De studenten protesteerden omdat de bestuurder van Hongkong niet democratisch verkozen was, maar daar geplaatst was door de regering in Peking. Met meer dan vijftigduizend hadden ze alle snelwegen bezet die door de stad liepen. Ze kampeerden in tenten, dat was hun levende barricade. Ik zag zelfs affiches met de slogan ‘Sous les pavés la plage’, een exacte kopie van ’68! Maar de Chinese regering was sluw. Ze trad niet hard op, ze provoceerde niet, ze liet betijen. En intussen hoopte het vuilnis zich op, haperde het openbaar vervoer, raakten mensen niet op hun werk, en bleven de toeristen weg. Resultaat: de actie die aanvankelijk op sympathie kon rekenen, is na twee maanden doodgebloed omdat mensen het moe werden en zich tegen de kampeerders keerden. Een heruitgave van mei ’68.»

Hambourg «Voor de manifestanten en de stakers was dat einde een kater, maar ze hadden toch veel bereikt. De Gaulle won die parlementsverkiezingen nog wel, maar bij het referendum van april 1969, waarbij hij zijn leiderschap in de waagschaal legde, heeft hij alle steun glansrijk verloren. Er was geen weg terug naar het verleden.»

Barbey «Het voelde als een kater, maar ik heb er niet lang bij stilgestaan. Ik zag eerder hoe een strovuur door de wereld ging. In augustus vielen de Russische tanks Praag binnen en was er een volksopstand. In oktober ’68 was ik in Tokio. Daar betoogden tienduizenden studenten tegen de oorlog in Vietnam. Ze braken er ook de straten op.

»Soms denk ik: waarom breekt er nu geen revolte uit? Ik heb twee kleinkinderen die alleen maar interimwerk vinden. De jeugdwerkloosheid is enorm, de ongelijkheid tussen arm en rijk is toegenomen, er is genoeg om nu te revolteren. Het grote verschil is dat jonge mensen van nu in een angstige onzekere positie verkeren. In dat opzicht is mei ’68 een aparte revolte. Het waren de jaren 60, de economie draaide, er was nog geen oliecrisis, er was geen werkloosheid. Elke jongere die van school kwam, vond werk. De mensen verdienden hun boterham, de toekomst zag er rooskleurig uit, en toch wilden ze verandering. Het is een revolte vanuit een comfortabele positie, bijna een luxe-opstand.

»Er is toch wat veranderd. Die oude mentaliteit, dat autoritaire denken is niet meer teruggekeerd. En ook de verhoudingen tussen werkgevers en arbeiders zijn verbeterd.»

Hambourg «Weet je wat nog veranderde na mei ’68? Bijna alle centrumstraten die nog kasseien hadden, werden geasfalteerd. De regering wou zeker zijn dat ze nooit meer werden opgebroken.»

Van 27 mei tot 2 september loopt in Bozar in Brussel de foto-expo ‘Resist!’ met veel aandacht voor mei ’68. Een groot aantal foto’s is van Bruno Barbey.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234