null Beeld

50 jaar na mei '68: Humo's handleiding voor de rebellen van morgen

Volgens cultuurhistorica Eva Rovers weten we niet hoe we ons moeten verzetten, en waar we medestanders kunnen vinden. Daarom schreef ze ‘Practivisme’, een beknopte gids voor aspirant-rebellen.

'Mensen moeten beseffen dat ze zelf de macht in handen hebben'

HUMO Wat weerhoudt mensen ervan achter hun bureau vandaan te komen en actie te voeren?

Eva Rovers «Het eerste wat ze moeten overwinnen, is het idee dat er weinig kan veranderen. We moeten durven te denken over hoe het zou kúnnen zijn en beseffen dat het wél anders kan.»

HUMO Een ander probleem is dat het woord ‘activist’ voor veel mensen een slechte bijklank heeft.

Rovers «Activisme wordt vaak geassocieerd met geweld en een bepaalde subcultuur, waardoor veel mensen het zien als iets wat in de marge plaatsvindt en waar ze zelf niks mee te maken hebben. ‘Rebel’ vinden mensen een veel aangenamere benaming. Het heeft meer iets onschuldigs en heroïsch. Ik vermoed dat het te maken heeft met Hollywoodfilms als ‘Rebel Without a Cause’. Het heeft niet die associatie met geweld.»

HUMO Aan de wil om te demonstreren, ontbreekt het nochtans niet, zegt u.

Rovers «Mensen beweren weleens dat er veel minder wordt gedemonstreerd dan in de jaren 60, maar dat klopt niet. Demonstraties op straat zijn wel wat kleiner, maar daar staat tegenover dat heel veel mensen nu protesteren van achter de computer. Dat zien anderen niet, waardoor ze gaan denken dat zij de enigen zijn die zich ergens druk over maken.»

HUMO We moeten opstand ook als iets positiefs zien, als iets wat zin geeft aan het leven.

Rovers «In opstand komen geeft je het gevoel dat je toch een beetje grip hebt op het leven, dat je niet alles maar over je heen laat spoelen. Je maakt duidelijk wat voor jou belangrijk is, dat er waarden zijn waarvoor je wilt opkomen.»

undefined

null Beeld

HUMO Opstand heeft in de loop van de geschiedenis tot maatschappelijke veranderingen geleid waar we allemaal beter van zijn geworden.

Rovers «Zonder protest hadden we wellicht nog steeds slavernij en hadden vrouwen nog altijd geen stemrecht. Die veranderingen vonden alleen maar plaats omdat mensen zich daar heel erg boos over hebben gemaakt en er zich langdurig tegen hebben verzet.»

HUMO U vindt ook dat we woede niet per se als een negatieve emotie moeten beschouwen.

Rovers «Als je ze op de juiste manier kanaliseert, kan woede activerend en verhelderend werken. Woede brengt je in een soort stresssituatie, en daardoor vergroot je concentratie. Je denkt – voor korte tijd althans – buiten de gebaande paden. Mensen zijn vaak bang voor woede, onder andere door de associatie met geweld. Terwijl die in de meeste gevallen helemaal niet samengaan. Als je je woede voortdurend onderdrukt, voel je ook niet de nood om iets te veranderen.»

HUMO Laten we eens een paar van uw praktische tips voor aspirant-activisten overlopen: om te beginnen is een goeie organisatie belangrijk.

Rovers «Dat lijkt evident, maar het wordt toch vaak uit het oog verloren. Wat mensen zien van een opstand is de demonstratie op straat. Maar dat is maar een klein stukje van de hele opstand. Daaromheen zit een heel raamwerk van plannen. Zeker als je heel boos bent, is de drang groot om meteen de straat op te trekken. Maar dat is niet noodzakelijk de meest efficiënte tactiek. Je moet strategisch denken, mensen bij elkaar krijgen, discussiëren, taken verdelen en samen tot een plan komen. Er zijn maar weinig voorbeelden van spontane opstanden die tot langdurige veranderingen hebben geleid.

»Vaak líjkt het ook alsof een opstand spontaan was, maar was de werkelijkheid anders. Een mooi voorbeeld is Rosa Parks, de zwarte activiste die in 1955 in Alabama weigerde haar zitplaats op de bus aan een blanke af te staan. Haar individuele actie ontketende een boycot die tot het einde van de segregatie op bussen zou leiden. Zo ging het althans volgens de overlevering, maar die protestactie was niet zo spontaan. Parks was al lang actief in de burgerrechtenbeweging. Ook het protest dat op haar actie volgde, kwam niet uit het niets. Er was een jarenlange organisatie aan voorafgegaan. Parks’ actie was de vonk die alles in gang zette.

»Hetzelfde met Black Lives Matter. Dat lijkt een heel spontane beweging, maar het is ondertussen een hele organisatie geworden. Omdat zij ook beseffen dat je met demonstraties alleen niet veel bereikt.»

undefined

null Beeld

undefined

undefined

undefined

undefined

undefined

undefined

''Ik denk dat mensen bang gehouden worden. Angst is de meest effectieve manier om opstanden te onder-drukken.'' Eva Rovers

HUMO Nog een tip: als je mensen wilt mobiliseren, sla ze dan niet dood met feiten en cijfers, maar zorg voor een aantrekkelijk en goed te verkopen verhaal.

Rovers «Om bij een zaak betrokken te zijn moet je aanvoelen waarom ze belangrijk is. Als je dat alleen met je verstand weet, beklijft het niet zo. Dat zie je bijvoorbeeld met de klimaatverandering: hoeveel graden warmer het wordt en hoeveel CO2 er in de atmosfeer zit, dat zegt de meeste mensen niet veel. Je kunt beter het verhaal tonen van een familie op een eiland ergens in de oceaan dat door de stijgende zeespiegel dreigt te verdwijnen. Dan voel je: die mensen zijn hun huis, hun land en misschien wel hun leven aan het verliezen. Dan begrijp je veel meer de urgentie van zo’n probleem.

»Mensen zeggen ook te vaak dat ze in opstand komen tégen iets, terwijl je beter strijdt vóór iets. Zeg niet dat je tegen luchtvervuiling bent en dat je alle auto’s de stad uit wilt. Zeg liever dat je vóór schone lucht bent en een gezonde buurt voor je kinderen. Daar kun je bijna niks tegen inbrengen, want iederéén wil schone lucht en een goeie omgeving.»


Zaadje geplant

HUMO Sociale media kunnen een rol spelen, zegt u, maar activisten moeten ze zien als een middel en niet als een doel.

Rovers «Online petities zijn populair. Als echt véél mensen ze ondertekenen, kunnen ze effect hebben, maar dat moet je niet overschatten. Je moet je zaak concreet maken. Kijk naar #MeToo of #BlackLivesMatter. Dat waren heel populaire hashtags, maar het succes zit ’m niet in het massale gebruik ervan. Het gaat erom dat je ook offline dingen doet: dat je demonstraties op de been brengt, meldpunten opricht of gewoon aan een organisatie doneert.»

HUMO De Twitterrevolutie noemt u daarom een misleidende term. De revolutie is niet op Twitter uitgebroken, maar op straat.

Rovers «Als communicatiemiddel zijn sociale media fantastisch, maar ze zijn een instrument en geen doel op zich. Bij de Arabische Lente zag je dat heel sterk en bij Occupy ook: in geen tijd wist men via sociale media een massa mensen op de been te krijgen. Maar dat zijn vaak heel losse netwerken, die ook snel weer uit elkaar vallen.»

undefined

null Beeld

HUMO U noemt Occupy ook als voorbeeld van een beweging die heel weinig heeft bereikt, omdat ze zondigde tegen een andere regel: je moet zoveel mogelijk allianties sluiten.

Rovers «Occupy had de potentie om een heel brede beweging te worden. De leden afficheerden zich als ‘de 99 procent’: breder kan bijna niet. Maar ze legden te veel de nadruk op het leiderloze en wilden geen vaste agenda. Ze waren op den duur te veel met zichzelf bezig, waardoor ze een vrij exclusieve groep bleven. Ik vond dat een enorme gemiste kans. Maar misschien is daarmee toch een zaadje geplant waar de volgende keer wel een krachtigere beweging uit kan groeien. Dat het kan, bewijst bijvoorbeeld Hart Boven Hard, een prachtig voorbeeld van een breed gedragen burgerbeweging.

»Een ander voorbeeld van hoe het wel moet, is het Leap Manifesto van Naomi Klein. Zij ging in 2015 in Toronto met allerlei partijen – vakbondsleiders, directeurs van ngo’s, burgerbewegingen, academici en studenten – samenzitten om te zien welke doelen ze gemeen hadden. Dat bleken er veel meer dan ze zelf hadden gedacht. Het leverde een zeer krachtig en concreet manifest op dat een heel brede basis had.»


Knalgele schorten

HUMO Nog een misverstand: protest hoeft niet bloedernstig te zijn. Het kan ook leuk zijn.

Rovers «De meest doorgewinterde activisten zeggen het allemaal: je brandt op als je alleen maar boos bent. Als je het af en toe leuk probeert te houden, houd je het niet alleen zelf langer vol, maar zul je ook meer mensen bereiken. In Blackpool in Engeland had je de Nanas Against Fracking, een groep vrouwen die zich verzette tegen de plannen om in hun buurt naar schaliegas te boren. Omdat ze vaststelden dat hun protestgroep vooral uit oudere dames bestond, besloten ze daar hun handelsmerk van te maken. Tijdens hun acties droegen ze knalgele schorten en plumeaus en duwden ze theekarretjes voor zich uit. Dat trok niet alleen de aandacht, maar wekte ook veel sympathie op.

undefined

null Beeld

»Een nog mooier voorbeeld is de actie in Wunsiedel, een Duits stadje waar neonazi’s elk jaar een mars houden omdat Rudolf Hess er ooit begraven heeft gelegen. Bewoners en de plaatselijke middenstand kwamen op het idee om van die mars een – onvrijwillige – sponsorloop te maken: voor iedere meter die de neonazi’s liepen, schonken actievoerders een bedrag aan Exit Deutschland, een organisatie die neonazi’s helpt om uit extremistische groeperingen te stappen en een nieuw leven te beginnen. Het is niet alleen een fantastisch idee, het is ook echt een oplossing. Met hun actie halen ze geld op waarmee ze het neonazisme effectief bestrijden. Het heeft niet voor niks al veel navolging gekregen.»

HUMO Het is ook een fraai voorbeeld van geweldloos verzet. Dat is veel efficiënter dan gewelddadig verzet, schrijft u.

Rovers «Dat is een heikel thema, waarover activisten het vaak niet eens raken: gebruiken we geweld of niet? Geweld heeft natuurlijk verschillende gradaties, van fysieke agressie tot het doorknippen van een hek. Een website platleggen is eigenlijk ook al geweld.

»Geweldloos verzet plegen is in ieder geval het verstandigst. Uit onderzoek blijkt dat het tweemaal vaker succesvol is dan gewelddadig verzet. En het werkt ook langer. Met geweld kun je een leider afzetten of verandering forceren, maar vaak blijkt dat het nieuwe bewind daarna alsnog aan onenigheid ten onder gaat. Gene Sharp, een Amerikaanse politicoloog en een expert in geweldloos verzet, schreef dat geweld dat jij gebruikt het krachtigste wapen wordt van je tegenstander. Als je geweld gaat gebruiken, wéét je dat je het onderspit zult delven.»

HUMO U raadt activisten aan om zich niet te veel blind te staren op het resultaat. Ook al lijkt er soms niks bereikt, het protest kan op langere termijn toch impact hebben.

Rovers «Daarom vind ik het ook moeilijk om te zeggen dat Occupy mislukt is. Het heeft misschien minder concrete resultaten opgeleverd dan gehoopt, maar het is zeker een leerschool geweest. En het heeft bepaalde onderwerpen bespreekbaar gemaakt.

»Mensen zijn heel ongeduldig en willen graag direct resultaat zien, maar verandering kost tijd. Zeker fundamentele veranderingen duren vaak jaren. Al is het maar omdat een groot deel van de mensen die mentaliteitsverandering nog moet doormaken. Je mag je dus niet laten ontmoedigen als er na drie maanden nog niks veranderd is.

undefined

null Beeld

»Het helpt ook om een klein probleem te kiezen, een haalbaar doel dat je met een bepaalde groep kunt aanpakken. Dan zie je het effect, en dat is een stimulans om door te gaan. Klimaatverandering en racisme zijn gigantische problemen, maar ze bestaan uit allemaal kleinere vraagstukken. Als je er daar één van kunt oplossen, is dat weer een stap in de goeie richting. En heb je, hoe bescheiden ook, je steentje bijgedragen aan de oplossing van het grotere probleem.»

HUMO Vindt u dat wij genoeg doen? Of zijn we te mak en te braaf?

Rovers «Ik denk dat mensen bang gehouden worden. Angst is de meest effectieve manier om opstanden te onderdrukken. Mensen krijgen de boodschap mee dat er van alles kan misgaan als ze in opstand komen: dat het hun welvaart of hun veiligheid kan aantasten. We moeten van die angst af: niet nadenken over wat we te verliezen hebben, maar over wat we kunnen winnen.

»Mensen moeten beseffen dat ze zelf de macht in handen hebben. Dat ze het niet moeten overlaten aan de politiek en de multinationals. Ze moeten inzien dat ze meer invloed hebben dan ze denken. En dat je daarmee wel degelijk heel veel kunt veranderen.»

undefined

null Beeld

undefined

undefined

undefined

undefined

undefined

undefined

undefined

Eva Rovers, ‘Practivisme’, Prometheus

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234