50 jaar na zijn dood: op bezoek bij Juan Martín, broer van revolutionair Che Guevara

‘Toon een jongere die wereldberoemde foto en hij zegt meteen: ‘Ha, dat is Che Guevara!’ Maar ze weten weinig over zijn ideeën, over hoe hij was als mens en waar hij vandaan kwam’

'Als kind kreeg hij aan tafel al woedebuien als het eten niet eerlijk werd verdeeld'

- Waarom hebt u bijna vijftig jaar gewacht om naar buiten te komen met de biografie over uw broer?

Juan Martín Guevara «We hadden in ons gezin een afspraak dat we in het openbaar niets over Ernesto zouden zeggen. We wilden niet meedoen aan de totale uitverkoop van zijn nagedachtenis. In de jaren 70 was het tijdens de militaire dictatuur in Argentinië zelfs gevaarlijk om je te outen als familielid van Ernesto Guevara. Ik was toen acht jaar lang niet meer dan gevangene nummer 449. Het was beter je mond te houden en te doen alsof je geen broer hebt.»

- Ernesto was de oudste van vijf kinderen. Hoe zit het met de andere broers en zussen in de familie Guevara?

Guevara «Die zullen nog minder vertellen dan ik. Mijn zus Ana María is overleden. Roberto en mijn oudere zus Celia wonen hier in Buenos Aires. Maar Roberto is een bejaarde man, hij herinnert zich niet veel meer. En Celia zwijgt uit principe. Zij kon het best met hem opschieten. Ik heb haar niet verteld dat ik een boek heb geschreven. Ze zou het me nooit vergeven.»

- Komt ze dat dan niet te weten?

Guevara «Celia is 87 jaar oud en heeft geen tv of internet. Ze leeft in een vesting van boeken. Haar huis is één grote bibliotheek.»

- En als iemand haar het boek schenkt?

Guevara «Ik denk dat ze dan nooit meer tegen me praat. Ze vond al dat ik mezelf aan de media had verkocht omdat ik op tv een paar keer iets over Ernesto heb gezegd. Ik ben één keer met haar naar een film over Che Guevara gaan kijken, op uitnodiging van Tristán Bauer, de regisseur. Ik was verrast dat Celia mee wilde. Bij de sterfscène van Ernesto hield ze haar handen voor haar ogen en trilde ze helemaal. Dat was bijna 45 jaar na zijn dood. Ze is die nooit te boven gekomen.»

- Waarom wil u nu wel over uw broer spreken?

Guevara «Dat is een proces van enkele jaren geweest. Ik ben de dingen anders gaan zien omdat ik begon te beseffen dat Che nog steeds leeft.»

- Hij is in 1967 gestorven, dacht ik.

Guevara «Fout. Hij is in 1967 vermóórd. Een dronken Boliviaanse soldaat heeft hem een kogel door het hoofd gejaagd. Het was een executie waar de CIA achter zat.

»Maar hoe meer ze hem beledigen en manipuleren, hoe vaker hij geboren wordt. Niemand heeft zoveel wedergeboortes gekend als hij. Misschien omdat hij zei wat hij dacht, en deed wat hij zei?»

- Een mooie oneliner.

Guevara «Die komt niet van mij, maar van Eduardo Galeano (Uruguayaanse schrijver, red.). Che is niet dood te krijgen. Waarschijnlijk denken ze nu bij de CIA dat de moord een vergissing is geweest. Ze dachten dat hij zou verdwijnen, maar het omgekeerde is gebeurd. Hij is een icoon, een mythe, een symbool. En dat is hij vooral na zijn dood geworden.

»De twee bekendste portretten zijn dat van Jezus Christus en dat van Che Guevara. Ik zou zelfs durven te zeggen dat Che intussen een kleine voorsprong heeft. Soms zie je hem op plaatsen waarvan je denkt: Wat doet hij dáár? Maradona heeft hem als tattoo, Mike Tyson ook. En er bestaan minstens vijftig liedjes over hem.»

- Hebt u ook een T-shirt met de wereldberoemde foto van Alberto Korda erop?

Guevara «Nee, maar misschien ben ik wel de enige ter wereld. Ik heb horen zeggen dat het het meest verkochte T-shirt aller tijden is.

»Sommige dingen zijn echt weerzinwekkend. Op bijna elke plek waar hij zijn neus heeft gesnoten, zit wel iemand die entreegeld vraagt. Maar voor het kapitalisme is niets onfatsoenlijk als je er geld mee kunt verdienen, en Che verkoopt goed. Er bestaat een Che-energydrink en er zijn Che-polshorloges. Ik heb zelfs al Che-beha’s gezien, met links het gezicht van Ernesto en rechts dat van Margaret Thatcher

- Blijft de vraag waarom u nu pas een boek over hem hebt geschreven.

Guevara «Hebt u de Bijbel gelezen? Ik wel, maar alleen omdat er in de gevangenis niets anders te vinden was. Iedereen kent het beeld van de gekruisigde Christus, maar niemand weet wat er precies in de Bijbel staat. Het is met Che net hetzelfde. Bijna niemand heeft zijn teksten gelezen.»

- Wilt u uw broer nu met Jezus Christus vergelijken?

Guevara «Begrijp me niet verkeerd. De commercialisering en de vergoddelijking van mijn broer stuiten me tegen de borst. Ik zeg alleen dat er parallellen bestaan in de beeldvorming. Zowel de afbeeldingen van Jezus als van Che zijn gemanipuleerd. Iedereen interpreteert ze op zijn eigen manier. Bijna alle jongeren ter wereld die de foto van Korda zien, zeggen meteen: ‘Ha, dat is Che!’ Soms weten ze nog net dat hij iets met Cuba te maken had. Maar ze weten weinig over zijn ideeën, over hoe hij was als mens en waar hij vandaan kwam. Hij is voor de meeste mensen een lege huls. Ik wil hem met mijn boek weer vermenselijken.»


GROETJES UIT MEXICO

- Was hij in zijn jeugd al geëngageerd?

Guevara «Niet echt. Wel nogal geschift, zoals onze hele familie. Vooral als hij uitgedaagd werd. Als iemand zei: ‘Jij durft niet over die balkonleuning te lopen’, sprong hij er meteen op. Het ergste wat hem kon overkomen, was dat iemand hem een lafaard noemde. De kerel die halverwege de jaren 50 bij ons wegging om met zijn motor het continent af te reizen, was geen guerrillero, maar een bon vivant en een avonturier. In het begin stuurde hij ons vooral toeristische ansichtkaarten. Pas toen de eerste brieven uit Guatemala en later uit Mexico kwamen, beseften we dat het hem menens werd: die waren politiek van toon.»

- In Mexico ontmoette hij de broers Castro.

Guevara «Daar zei hij aanvankelijk niets over, waarschijnlijk om mama niet te verontrusten. Hij schreef alleen over zijn Cubaanse vrienden. Dat ze samen een revolutie planden, kwamen we via de media te weten. Niet lang na zijn aankomst in Cuba schreef hij: ‘Ik heb zeven levens. Er blijven er nog vijf over. Het gaat prima met mij!’»

- Dat klinkt alsof hij eerder toevallig revolutionair geworden is.

Guevara «Hij heeft nochtans al van jongs af een groot rechtvaardigheidsgevoel gehad. Mijn ouders vertelden vaak dat hij aan tafel woedebuien kon krijgen als niet alles eerlijk werd verdeeld. Er sluimerde toen al een wereldverbeteraar in hem. Daarom is hij ook geneeskunde gaan studeren, hoewel het nooit zijn bedoeling was geweest om arts te worden. De Castro’s namen hem in dienst als verpleger in het veldhospitaal, maar hij was niet het type dat guerrillastrijder wordt om pleisters aan te brengen.»

'Ernesto naast zijn vader, met de kleine Juan Martín op schoot. 'Hij was in zijn jeugd niet zo geëngageerd, hij was vooral geschift''

- Waarom hebt u in de gevangenis gezeten? Omwille van uw broer?

Guevara «Dat denk ik niet. Ik was studentenleider, vakbondsman en linkse activist, maar aanvankelijk wisten ze niet dat ze de broer van Che hadden opgepakt. Dat bleek pas later.

»Ernesto was mijn broer, maar vooral was en is hij mijn compañero. We hebben dezelfde ideeën en een soortgelijke visie op de wereld.»

- Weg met het kapitalisme?

Guevara «Precies! Het kapitalisme is nog altijd het probleem. En het is succesvoller dan ooit. We leven in een systeem waarin ongeveer vijftig families de helft van de wereld bezitten. Net als de vorsten in de middeleeuwen. En vooral Trump, die politieke en economische macht verenigt. Het is een middeleeuws systeem, maar waar nu ook de globalisering, het internet en Wall Street een rol in spelen. Als die vorsten van vroeger konden terugkeren, zouden ze zeggen: ‘Wow, ongelofelijk! En dat hebben wij allemaal gemist!’»

- U klinkt alsof u liever vandaag dan morgen de wapens ter hand zou nemen om een nieuwe revolutie te beginnen.

Guevara «Ik ben 73 en ik heb een slechte rug, dus dat wordt moeilijk.

»Er zijn mensen die vinden dat de gewapende strijd tot niets heeft geleid. Dat slaat nergens op, natuurlijk heeft hij tot iets geleid! De bolsjewieken triomfeerden in Rusland in 1917, in China in 1949, in Cuba in 1959, in Vietnam in 1975, in Nicaragua in 1979 en de FARC in Colombia krijgen nu politieke inspraak omdat ze decennialang gewapende strijd hebben geleverd. Hoe kun je dan zeggen dat het niets oplevert?»

- Kun je met geweld de huidige problemen wel oplossen?

Guevara «De armen en onderdrukten zullen nooit ophouden te verlangen naar een beter bestaan. Het gaat niet alleen om rechtvaardigheid, maar om de invulling van de basisbehoeften. De manier waarop het kapitalisme vandaag het leven van miljoenen mensen kapotmaakt, is óók een vorm van geweld. Misschien subtieler, maar het blijft geweld.»

- En dat kun je alleen met geweld beantwoorden?

Guevara «Ernesto heeft geschreven dat de guerrillastrijd een methode is. Zo zie ik het ook, maar elk volk beslist wat zijn methode is om voor zijn vrijheid te strijden.»


ONS VARKENTJE

- U zei dat u Che Guevara weer wilt vermenselijken. Waar zouden we kunnen beginnen?

Guevara «Misschien bij dat beroemde beeld van een man met baard en leeuwenmanen.»

- Was dat dan een pruik?

Guevara «Dat niet. Maar als jongeman werd hij pelado genoemd, de kaalkop. Hij had heel kort haar omdat hij het dan niet vaak hoefde te wassen. Toen hij Buenos Aires verliet, had hij ook geen baard, of hoogstens wat pluizig dons. Hij heeft er niet altijd als een icoon uitgezien. De wereld kent hem in zijn olijfgroene uniform, met baret op het hoofd. Wij maakten daar thuis altijd grappen over. Uitgerekend onze chancho, ons varkentje. We noemden hem zo omdat hij er als een schooier bij liep. Hij had een nylonhemd dat hij zijn weekhemd noemde, omdat hij het zeven dagen na elkaar droeg. Dag en nacht. Ik veronderstel dat zijn uniform later, toen hij comandante was in Cuba, voor hem gestreken werd. Bij ons thuis werd niet gestreken. Mijn moeder was geen traditionele huisvrouw. Ze poetste niet en kookte niet. Ik heb nog altijd de gewoonte om mijn onderbroeken in de badkuip te wassen als ik een bad neem, zoals we dat vroeger deden. Anders moesten we de volgende dag weer diezelfde vieze onderbroek aantrekken.»

- Kunt u iets vertellen over zijn eerste liefdes?

Guevara «Daar valt niet veel over te vertellen. Ernesto werd vaak voorgesteld als een rokkenjager, die geen vrouw kon weerstaan. Daar hebben we thuis niets van gemerkt. En met alle respect, maar zijn eerste vrouw Hilda was werkelijk geen schoonheid.»

- Uw broer had vijf kinderen uit twee huwelijken. Wat doen zij nu?

Guevara «Zijn dochter Hildita, uit zijn eerste huwelijk, is overleden. Ze werd begraven in Cuba. De andere vier, uit zijn relatie met Aleida March, wonen nog daar. Eén van mijn zonen trouwens ook. Daar zitten overal Guevara’s.»

- Che Guevara was afkomstig uit Argentinië en stierf in Bolivia. Hij heeft bijna tien jaar in Cuba gewoond. Blijkbaar lang genoeg om van een Argentijn een Cubaan te worden.

Guevara «Dat kun je wel zeggen, ja. Zelfs onze vader, die niets moest weten van het revolutionaire gedachtegoed van zijn zoon, ligt op een erebegraafplaats in Cuba begraven.»

- Hoe komt dat?

Guevara «Hij is een bijzonder complex geval. Hij was een antifascist, maar hij geloofde wel in de vrije handel. In Argentinië heeft hij verschillende keren een zaak proberen op te starten, maar dat mislukte telkens. In de familie werd hij uitgesloten. Ze noemden hem el loco Guevara, de gekke Guevara, en onterfden hem omdat hij zo’n chaoot was. Mijn grootouders en overgrootouders leefden als aristocraten, maar mijn ouderlijke huis was compleet vervallen. We hadden nooit geld. In al die jaren hebben we maar één auto gehad, en die viel op den duur bijna uit elkaar. Mijn vader ging in 1972 om economische redenen naar Cuba.»

- Wat had een liberale Argentijnse ondernemer in het socialistische Cuba te zoeken?

Guevara «Fidel Castro heeft zich na de dood van Ernesto om ons gezin bekommerd. Ook mijn vader werd warm onthaald in Cuba, en het beviel hem daar zo dat hij er tot zijn dood is gebleven. Vader van Che zijn was er een fulltime job voor hem. Eigenlijk wel grappig: heel zijn leven lang was hij voor de Yankees, en uiteindelijk heeft hij in Cuba de Internationale meegezongen. Hij was een onverbeterlijke opportunist. Ernesto en ik hebben nooit goed met hem kunnen opschieten.»

- Maar kon jij het goed met Ernesto vinden?

Guevara «Wij waren twee moederskindjes. Dat schiep een band tussen ons.»

- De rebel van de 20ste eeuw was een moederskindje?

Guevara «Ja, maar we spreken hier wel van een heel bijzondere moederliefde. Mama was niet iemand die je in haar armen nam. Het was een andere vorm van tederheid. Ze wilde absoluut dat haar Ernesto opgroeide tot een normaal en gezond kind. Hij had altijd zulke zware astma-aanvallen dat hij vaak niet naar school kon. Mijn moeder heeft hem leren lezen en schrijven, en later ook Franse les gegeven, zodat hij Baudelaire in de originele taal zou kunnen lezen. En hij moest veel buiten sporten van haar om zijn weerstand op te bouwen.»

- Wegens zijn astma werd hij in Argentinië vrijgesteld van militaire dienst. Een paar jaar later veroverde hij Cuba. Kun je het nog ironischer verzinnen?

Guevara «Dat zie ik anders. Het laatste wat je in het leger leert, zijn dingen die nuttig zijn in de oorlog.»

'Ernesto werd vaak voorgesteld als een rokkenjager, die geen vrouw kon weerstaan. Daar hebben we thuis niets van gemerkt'

- Waar heeft uw broer dan leren schieten?

Guevara «In onze familie kan iedereen met wapens omgaan. Mijn vader had altijd een pistool op zak, waar hij ook kwam. Wij kinderen moesten op ons 10de allemaal leren schieten, ook mijn zussen.»

- Was uw vader paranoïde?

Guevara «Hij vond het absoluut noodzakelijk dat hij zich kon verdedigen. Vooral vanaf de jaren 60, toen het in Argentinië gevaarlijk begon te worden. Al lang vóór de staatsgreep van de generaals in 1976 werden wij vervolgd. Mijn moeder werd in 1963 opgepakt omdat ze bij haar terugkeer uit Cuba een foto van haar zoon op zak had. We kregen voortdurend dreigtelefoontjes en soms werd ons huis beschoten. Op een dag hebben we ook een bom gevonden. Die is niet geëxplodeerd omdat ze onhandig in elkaar was gestoken. Maar ze was klaargemaakt om te ontploffen, dat heeft men ons achteraf bevestigd. Mijn vader foeterde meermaals dat wij moesten boeten voor de politieke avonturen van Ernesto.»

- Hoe stond de rest van de familie tegenover Che Guevara?

Guevara «De broers en zussen steunden hem, en moeder ook, maar de rest van de familie niet. Mijn ooms en tantes waren bijna allemaal reactionairen, een aantal van hen behoorde tot de Argentijnse bourgeoisie of wilde er absoluut toe behoren. Toen na de Cubaanse revolutie de conflicten met de Amerikanen begonnen, zoals de landing in de Varkensbaai en de Cubacrisis, hebben ze zich allemaal van die knettergekke communistische neef proberen te distantiëren. En toen kwam Fidel op de koffie (lacht).»

- Hoe is dat gegaan?

Guevara «Fidel was op reis in Argentinië, en hij wilde de familie van zijn compañero Che leren kennen. Mijn vader zei dat we hem toch onmogelijk in ons krot konden ontvangen. Dus vond de ontmoeting plaats in het luxeappartement van zijn reactionaire zus Hercilia. Haar hele familie was rechts, maar ze waren gek genoeg erg trots dat de beroemde Fidel Castro in hun woonkamer zat. Er zijn die dag heel wat groepsfoto’s gemaakt voor het familiealbum. Ernesto is zijn anticommunistische familieleden altijd aardige brieven blijven sturen, die hij dan ondertekende met ‘Uw proletarische neef’ of ‘Stalin II’, om hen te treiteren. Hij hield van provoceren.»


GROTE ONNOZELAAR

- In 1953 vertrok hij uit Buenos Aires. U hebt hem pas zes jaar later teruggezien, toen hij al de Cubaanse comandante Che Guevara was. Hoe hebt u die verandering ervaren?

Guevara «Je moet echt niet denken dat ons hele gezinsleven rond Ernesto draaide. Ik kan niet zeggen dat ik elke dag zat te wachten op zijn brieven of kaartjes uit één of ander onbekend land. Ik was toen met andere dingen bezig. Met mijn vrienden in Buenos Aires praatte ik voornamelijk over voetbal.»

- Kon Che goed voetballen?

Guevara «In heel wat biografieën staat dat hij op doorreis in Colombia een voetbalteam heeft getraind. Maar dat moet een showvertoning geweest zijn, want voetbal interesseerde hem geen zier. Hij hield van golf, rugby en schaak. Voor mijn ouders naar Buenos Aires verhuisden, woonden ze in Alta Gracia naast een golfterrein. Veel van Ernesto’s vrienden hadden daar een bijverdienste als caddie.»

- Zijn latere vriend Fidel Castro speelde baseball. Heeft uw broer dat van hem overgenomen?

Guevara «Voor zover ik weet niet. Baseball is een passie van de Cubanen, maar diep in zijn hart is Ernesto altijd een Argentijn gebleven. Zijn humor was Argentijns en hij dronk Argentijnse maté. Ook zijn bijnaam verwijst naar zijn Argentijnse afkomst. Ze noemden hem Che omdat hij de enige Argentijn was in die groep Cubaanse rebellen. In Argentinië lopen er miljoenen Che’s rond. In Cuba is altijd duidelijk wie er wordt bedoeld, omdat er maar één Che is.»

- Hoe noemde u hem?

Guevara «Hij was een man van duizend namen. Thuis was hij meestal Ernestito, omdat vader al Ernesto heette. Ik noemde hem vaak pelotudazo, iets als: grote onnozelaar, omdat hij altijd pelotudito, kleine onnozelaar, tegen mij zei. En dan was er ook nog Tete, Fuser en Chancho. Maar we hebben hem nooit Che genoemd, ook niet nadat de Cubanen hem die naam hadden gegeven.»

- Uw boek heet wel ‘Mijn broer Che’.

Guevara «Dat was niet mijn idee. Ik was voorstander van ‘Mijn broer Ernesto’. Ik heb daar een discussie over gevoerd met de uitgeverij, maar ‘Che’ verkoopt nu eenmaal beter. Ook een boek over een antikapitalist heeft een titel nodig die de verkoop stimuleert. Ik verafschuw het, maar ik leef nu eenmaal in een kapitalistisch systeem.

'Hij heette Ernesto, wij zeiden nooit Che. Maar 'Che' verkoopt nu eenmaal beter. Ook een boek over een antikapitalist heeft een commerciële titel nodig'

»Toen ik in 1983 uit de gevangenis kwam, heb ik in Argentinië Cubaanse boeken uitgegeven. Daar kon ik natuurlijk niet van leven, maar weet u hoe ik die heb gefinancierd? Met het geld van het rijkste en reactionairste deel van de Argentijnse elite. Namelijk door Cubaanse sigaren aan hen te verkopen: 60 dollar voor een halfuurtje paffen. Haha! Miljoenen dollars hebben ze eraan uitgegeven, waardoor ik hun land met het gedachtegoed van Fidel Castro en Che Guevara kon overspoelen.»

- En u kon de sigaren in Havana voor een zacht prijsje krijgen?

Guevara «Laten we zeggen dat ik goede contacten had. In mijn beste jaren was ik de enige groothandelaar ter wereld, met 34 Habano-merken in mijn assortiment. Meteen leverbaar!»

- Wanneer was u voor het eerst in Cuba?

Guevara «Begin januari 1959, een paar dagen nadat de revolutie had gezegevierd. Mijn ouders wilden hun zoekgeraakte zoon terugzien, en mijn zus Celia en ik mochten mee. We zijn er toen drie maanden gebleven.»

- Hoe verliep dat familiebezoek bij de comandante?

Guevara «Revolutionair Camilo Cienfuegos had de reis georganiseerd in opdracht van zijn oude strijdmakker Fidel. Ernesto wist er niets van, anders had hij er waarschijnlijk een stokje voor gestoken. Maar plotseling stonden we op de luchthaven van Havana. We hebben onze intrek genomen in het Hilton, het huidige Habana Libre. Pure luxe. In de lobby zagen we de oude piratenheld Errol Flynn met zijn gevolg. Ernesto vond het vreselijk, hij wilde niet dat zijn familie dergelijke privileges genoot op kosten van het Cubaanse volk. Hij sliep op een brits in zijn vesting La Cabaña. Vader kon daar totaal geen begrip voor opbrengen. Hij begreep ook niet waarom comandante Che Guevara genoegen nam met de soldij van een eenvoudige soldaat en geen handtekeningen uitdeelde. Die twee hebben zoveel ruziegemaakt, dat vader uiteindelijk eerder naar huis is vertrokken.»

- Was uw broer veranderd na al die jaren als guerrillastrijder?

Guevara «Hij was duidelijk vermagerd en sprak langzamer. Als kind praatte hij vaak zo snel dat hij de helft van zijn woorden inslikte. Maar ik zag hem in Havana helemaal niet vaak, hij had het vreselijk druk. Fidel en hij moesten een leger ontwapenen en een staatsapparaat opbouwen. Maar als we elkaar zagen, was het net als vroeger. Toen hij nog thuis was, speelden we voor de grap vaak een wedstrijdje boksen. Op één van de weinige momenten dat we in Havana alleen waren, gaf hij me een stomp: ‘Komaan, verdedig je!’ Maar zijn arm zat in een verband, en ik sloeg er per ongeluk op. Hij kromp in elkaar en deed alsof hij vreselijke pijn had. Ik wilde hem helpen, en toen gaf hij me een vuistslag in het gezicht. Ik schreeuwde dat hij achterbaks was. Hij riep: ‘Kleine, vertrouw nooit je vijand!’»

- Een lepe kerel.

Guevara «Hij ging wel heel zorgzaam met me om. Niet als een ersatzvader, meer als een gids die een partijganger de weg wijst. Ik was destijds wel minder op stap met Ernesto dan met zijn lijfwachten, een troep jonge waaghalzen tussen 15 en 30 jaar oud. Ze reden me in hun auto het hele eiland rond. Dat waren misschien wel de beste dagen van mijn leven.»

- Wat vond u daar zo boeiend aan?

Guevara «De vrijheid, het gekrioel in de straten, de jeugd die een leider steunt en een nieuwe staat opbouwt. Als ik had gemogen, dan was ik er altijd gebleven.»

- Waarom bent u teruggekeerd?

Guevara «Voor mijn vader. Ik was toen 15. Als ik gebleven was, had ik voor altijd met hem moeten breken.»


Doden voor de zaak

- Hebt u uw broer nog teruggezien na jullie afscheid in Havana?

Guevara «Eén keer, in 1961 in Uruguay. Daar nam hij als de Cubaanse minister van Industrie deel aan een conferentie, en we gingen er opnieuw met de hele familie naartoe. Daarna hebben we hem uit het oog verloren. Pas later hebben we gehoord dat hij in Congo en Bolivia voor de wereldrevolutie had gestreden. Mijn moeder stierf in 1965, zonder te weten waar hij was.»

- Hoe hebt u in 1967 zijn dood vernomen?

Guevara «Er was al zo vaak gezegd dat hij gestorven was, dat we het niet geloofden toen hij vermoord was. We waren pas zeker toen Fidel ons liet weten dat het klopte.»

- Als het uw bedoeling is de mythe van Che Guevara te doorprikken, had u dan ook zijn fouten niet moeten bespreken in uw boek?

Guevara «Ik beschrijf toch waarom zijn poging tot revolutie in Bolivia is mislukt? Onder andere door foute inschattingen van zijn kant. Zo vertrouwde hij de communistische partij van Bolivia, maar die heeft hem laten vallen.»

- En wat met de terechtstellingen in Cuba vlak na de revolutie? Uw broer was toen één van de leidende figuren.

Guevara «Wie dat beweert, is een vijand van de revolutie, het communisme en het proletariaat. De dictatuur van Batista heeft 20.000 mensen het leven gekost. Ernesto heeft geen executies laten uitvoeren, het ging om processen van de revolutionaire regering tegen massamoordenaars en folterknechten. Die waren noodzakelijk, anders zouden die misdadigers gelyncht zijn. En omdat de doodstraf toen bestond, werd ze in een aantal gevallen ook uitgevoerd. Wat is het probleem?

»In Duitsland hebben ze op de processen van Nürnberg ook de doodstraf uitgesproken tegen enkele van de nazitoplui. Was dat moord? Dat is een kwestie van standpunt, geen kwestie van moraal. Dezelfde mensen die Che Guevara als moordenaar bestempelen, hebben geen probleem met de elektrische stoel in Amerika of het neerschieten van Bin Laden

- U noemt uw broer een humanist. Hoe valt dat te rijmen met de executies?

Guevara «Humanist is niet hetzelfde als pacifist. Hij wist heel goed dat hij moest doden om de revolutie te doen slagen.»

- Zou u ook moorden voor de revolutie?

Guevara «Ik ben in ieder geval ook geen pacifist. Voor mij betekent vrede een rechtvaardiger maatschappij. Daarvoor moet van tijd tot tijd strijd geleverd worden. Zal het kapitalisme vanzelf verdwijnen? Ik dacht het niet, hè.»

© Süddeutsche Zeitung

Juan Martín Guevara & Armelle Vincent, ‘Che, My Brother’, Polity Press



Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234