55 jaar na de moord op Kennedy: Judyth Vary Baker, de laatste minnares van Lee Harvey Oswald

Op 22 november 1963 om halféén 's middags werd op het Dealey Plaza in Dallas de vijfendertigste president van de Verenigde Staten, John F. Kennedy, doodgeschoten. The American Dream strandde, het Witte Huis sloeg zwart uit, de wereld hield de adem in. Diezelfde middag nog werd een verdachte gearresteerd: Lee Harvey Oswald, die twee dagen later live op tv neergeschoten werd, echter niet zonder de wereld met de raadselachtige oneliner 'I am just a patsy' op te zadelen.

(Verschenen in Humo 3281 op 22 juli 2003)


Lees ook: 'De moord op JFK voor beginners' »

'Lee Harvey Oswald is onschuldig. Hij heeft de president nog proberen te redden!'

Bijna vijfenvijftig jaar later weten we nog altijd niet of Oswald inderdaad een onschuldige zondebok was - maar dat de moord niet het werk kon zijn van één enkele schutter, dat bewezen de veertien jaar achter slot en grendel gehouden amateurfilm van getuige Zapruder, een onderzoekscommissie van het Huis van Afgevaardigden, de boeken van Jim Garrison en Jim Marrs, en de (fictie)film 'JFK' van Oliver Stone. De complottheorieën tieren dan ook weliger dan ooit.

Judyth Vary Baker (60)is de laatste minnares van Oswald. 35 jaar heeft ze gezwegen, maar uiteindelijk besloot ze uit liefde voor Oswald haar verhaal openbaar te maken - ook al moest ze er Amerika voor ontvluchten. Ze haalt zes mappen uit een safe, legt ze op haar knieën en geeft er een beslist tikje op: 'Als ik iets beweer waar je ook maar een beetje aan twijfelt: vraag me bewijzen. Ik kan alles staven met documenten.' De ontmoeting met de geschiedenis inspireert me ertoe een openingsvraag van Maurice De Wilde te lenen:

HUMO Waar was u op 22 november 1963, om halféén 's middags?

Judyth Vary Baker «In een gespecialiseerd chemisch laboratorium in Gainesville, Florida. Daar ontwikkelde ik voor de Amerikaanse overheid chemicaliën - onder meer een lekker ruikende olie die kanker veroorzaakt. Eerder had ik in een lab in New Orleans een kankervirus ontwikkeld om Fidel Castro te elimineren. Ik was al bezig met kankeronderzoek sinds 1958; toen stierf mijn grootmoeder aan de ziekte.»

HUMO In 1958 was u amper vijftien!

Vary Baker «Ik was een whizzkid. Toen de Russen de Spoetnik hadden gelanceerd, probeerden de Amerikanen bij wijze van inhaalbeweging de intelligentste jongeren met wetenschappelijke belangstelling te selecteren. Ik was de slimste student in Florida: tests schreven me een IQ van 155 en 160 toe, ik kon informatie opzuigen als een spons, ik kon vierduizend woorden per minuut lezen. Op mijn zestiende won ik een nationale prijs omdat ik een betere manier had ontwikkeld om magnesium uit zeewater te halen.

»Zo kwam ik terecht bij mensen die onder CIA-supervisie werkten, zelfs nog voor ik de middelbare school had afgemaakt - ik was ook een patriot, ik had een gedicht over de Amerikaanse vlag geschreven, 'First Lady'.

»Als onderzoekster heb ik muizen longkanker gegeven, sneller dan iemand ooit gedaan had. Ik wilde de ziekte genezen, maar mijn bazen overtuigden me ervan dat kankers ontwikkelen de beste manier was om ze te bestrijden. Natuurlijk hielden ze me voor de gek; tot de dag van vandaag voel ik me ongemakkelijk omdat ik heel erg dodelijke vormen van kanker ontwikkeld heb. 't Was geen vrolijk werkje: Lee kreeg nachtmerries van al die zieke, dode, stinkende muizen.»


Een goed schutter

HUMO Wanneer hebt u Lee Harvey Oswald ontmoet?

Vary Baker «Op 26 april 1963, in het postkantoor van New Orleans. 't Was liefde op het eerste gezicht. Ik was een week tevoren in de stad aangekomen, en ik was erg eenzaam; mijn aanstaande echtgenoot verwaarloosde me.

»Lee werd verliefd op mij omdat hij bij zijn vrouw Marina - een Russische - niet vond wat hij zocht. Toen we begonnen uit te gaan, ontdekten we dat we veel gemeen hadden. We hadden bijvoorbeeld dezelfde favoriete Russische schrijvers en vonden dezelfde klassieke componisten mooi - Marina was dol op popmuziek. Lee had ook nooit eerder een vrouw ontmoet die schaak speelde. We spraken allebei Russisch, hij kon bij mij eindelijk terecht met de vele verhalen over zijn werk als Amerikaans spion in Rusland.»

HUMO Dat Lee Oswald u meteen zomaar vanalles over zijn spionagewerk verteld heeft, lijkt weinig professioneel.

Vary Baker «We waren alletwee tegen Castro, dat hielp. Ik stond op het punt te trouwen met ene Robert A. Baker, terwijl Lee in Florida ooit samengewerkt had met een geheim agent met dezelfde naam. Hij dacht dat 't om dezelfde man ging. Toen ik dan nog vertelde dat ik in dat kankerlaboratorium werkte, dacht hij dat ik net als hij voor de Amerikaanse regering werkte.»

HUMO Waarom bent u een week na de coup de foudre met Lee toch getrouwd met uw verloofde, die u slecht behandelde?

Vary Baker «Lee had me verteld dat hij zijn vrouw sloeg. Dat was heel eerlijk, maar het deed mijn enthousiasme om met hem te trouwen niet bepaald toenemen. Toen ik gaandeweg meer over Marina aan de weet kwam, begreep ik waarom Lee zo kwaad op haar was. Ze was daagde graag hem uit en bleef vaak tot de middag in bed liggen, terwijl hij het huishouden deed. Hij heeft haar niet meer geslagen sinds wij elkaar ontmoet hadden: ik wilde niks met te maken hebben met iemand die zijn vrouw sloeg.»

HUMO U trouwde dus terwijl u een affaire met een andere man had?

Vary Baker «Om praktische redenen: ik wilde de pil - ik had al eens een miskraam gehad - en dat kon toen alleen als je getrouwd was.

»Lee en ik zijn niet meteen met elkaar het bed in gedoken. We waren vaak samen en voerden heerlijke, eindeloze gesprekken, maar we probeerden de rest af te houden: we voelden ons schuldig. In juni hadden we voor het eerst seks, 't was niet meer tegen te houden. We went wild. Lee was de liefde van mijn leven (begint te snikken).»

HUMO Marina Oswald klaagde in haar autobiografie over slechte seks.

Vary Baker «Dat is haar eigen schuld, zij heeft Lee slecht behandeld; ze bedroog hem nog voor ze uit Rusland vertrokken waren. 't Was een verstandshuwelijk. Hij was met Marina getrouwd om langer in Rusland te kunnen blijven, om zijn opdracht daar af te maken. Zij trouwde met hem om naar Amerika te kunnen komen en een beter leven te hebben. Hij bleef alleen maar bij haar omdat hij zielsveel van zijn kinderen hield.

»Lee was een heel vaardige minnaar, dat kan ik je verzekeren. Zijn eerste liefje was een bloedmooie Japanse geisha, die hem de seksuele finesses had geleerd. Hij deed zijn best, maar Marina was niet mee: toen hij spiegels in de slaapkamer ophing, begreep zij niet waarom. Lang vóór de film 'Ten', met de befaamde scène waarin Bo Derek stript op de tonen van de Bolero, draaide Lee de Bolero al in de hotelkamer waar we elkaar ontmoetten.»

HUMO CIA-rapporten meldden dat hij tezelfdertijd een relatie had met een Mexicaanse.

Vary Baker «Die dame werkte op het Cubaans consulaat in Mexico City, hij moest met haar naar bed om haar informatie te ontfutselen. Dat kon me eerlijk gezegd niet schelen, zelf was ik 'm evenmin trouw: ik had seks met mijn man.»

HUMO Wist u dat Lee een geweer had?

Vary Baker «Hij had twee revolvers, en hij was - ik zeg het niet graag - een goed schutter. Maar het geweer dat ze later als bewijsmateriaal tegen hem gebruikt hebben, was niet van hem. Ze hebben gezegd dat hij het onder een schuilnaam zou hebben besteld, maar dat is erg onwaarschijnlijk - je kan in Texas zomaar een winkel binnenstappen en een geweer kopen zonder je naam te noemen. Ik heb het formulier gezien waarmee dat geweer besteld is: het was veel te slordig ingevuld voor Lees doen. (Duikt in haar mappen en diept bewijsmateriaal op:) Hij was dyslectisch: zijn handschrift was gewoonlijk slordig, maar om geen vergissingen te maken vulde hij formulieren juist heel zorgvuldig in. Ze hebben zijn handschrift geïmiteerd, maar ze konden niet weten dat hij op formulieren nóóit zo slordig schreef.»

HUMO Marina heeft Lee na de moord 'labiel en schizofreen' genoemd.

Vary Baker «Marina werd na de dood van Lee weggehouden van iedereen die ze kende. Ze zat met een baby van zes weken oud, sprak nauwelijks Engels, was helemaal overstuur. Geheim agenten die elkaar afwisselden hebben constant op haar ingepraat - twee hebben ermee gedreigd haar terug naar Rusland te sturen - tot ze verklaarde wat ze moest verklaren.»


De aanslag

HUMO Wat is er op 22 november 1963 precies gebeurd?

Vary Baker «Er waren verschillende teams met schutters, die de president vanop verschillende plaatsen onder vuur zouden nemen. De truc was dat de verschillende teams niet van elkaars bestaan afwisten - zelfs als er bekentenissen kwamen, dan nog zou het hele plaatje nooit kloppen. De maffia leverde de schutters. Typisch: de CIA liet de maffia wel vaker vuile klusjes opknappen.

»Lee was vertrouwd met dat milieu: zijn moeder zat in het milieu van de maffia van New Orleans, en daarom vertrouwde de maffia hem. Tegelijk vertrouwde ook de CIA hem. Hij was de ideale go-between.

»Lee is verstrikt geraakt in het web van de complotteurs. Daar is hij in beland via professor Dave Ferrie, een gezamenlijke vriend en een collega van me uit het lab. Ferrie hield zich op in kringen die met het idee speelden Kennedy te vermoorden. Hij nam Lee in vertrouwen, en die stelde zich vrijwilliger om bij de moordenaars te infiltreren, in de hoop de president te kunnen redden. Zijn fatale misrekening was dat hij te laat doorkreeg dat de CIA mee in het complot zat.

»'t Was doorgestoken kaart: Lee moest op het juiste moment op de juiste plaats zijn, om alle schuld op de nek te krijgen. Hij was de ideale zondebok: hij deed zich voor als een Russische overloper met sympathie voor Castro - maar dat deed hij omdat het hem opgedragen was, het plan van de samenzweerders klopte.»

HUMO Wist u wat er op 22 november te gebeuren stond?

Vary Baker «Ja, Lee had me anderhalve dag voor de aanslag nog uitvoerig gebeld. Sommigen in het overheidslab in Gainesville moeten het ook geweten hebben, de baas bijvoorbeeld. Toen het bericht kwam dat Kennedy dood was, barstte er gejoel en applaus los en werd er bier gedronken en een feestje gebouwd. Ik zat in een hoekje te huilen.»

HUMO Weet u zeker dat Lee geen dubbelspion was? Na zijn dood zijn nogal wat bewijzen van zijn marxistische sympathieën opgedoken.

Vary Baker «Nonsens. Lee Oswald was een geheim agent voor de Amerikaanse regering. Toen hij gearresteerd werd, droeg hij zijn Marine-ring - hij was onze man, tot het bittere eind.

»Eind september '63 was Lee naar Mexico City gestuurd. Hij had een sterk kankervirus op zak dat via Mexico naar Cuba moest om Castro te besmetten. Het zou Castro samen met zijn gebruikelijke injecties ingespoten worden. Zijn dokters zouden de kanker ontdekken en hem bestralen, en dat zou zijn immuniteitssysteem aantasten - uiteindelijk zou Castro bezwijken aan de overdosis straling. Dat was het plan. We hadden technisch personeel in de omgeving van Castro omgekocht, maar het ging fout toen de cycloon Flora Cuba trof en onze handlangers ijlings over het hele eiland uitgestuurd werden om her en der eerste hulp toe te dienen.

»Lee begon te vermoeden dat er iets loos was toen zijn opdrachtgevers het niet zo erg bleken te vinden dat Castro in leven bleef. Hun redenering was: als Castro blijft leven, pakken we Kennedy. Dáárom waren Lee, ik en onze vrienden er zo op gebrand Castro te vermoorden.»

HUMO Wacht even: Plan A was Castro te vermoorden, en als dat niet lukte werd er overgeschakeld op Plan B: Kennedy vermoorden. Is dat wel logisch?

Vary Baker «Toch wel. Kennedy werd erg gehaat door de CIA, de FBI en de maffia, precies vanwege de Cuba-crisis. Na de mislukte invasie van de Varkensbaai waren er minstens 400 CIA-agenten gevangengenomen en gemarteld, en had Kennedy de CIA-directeur ontslagen. De FBI haatte Kennedy omdat hij hun baas, de zeventigjarige J. Edgar Hoover, met pensioen wilde sturen. En de maffia was woest omdat Castro hen uit Cuba gegooid had, en omdat Kennedy daar niets tegen deed. Carlos Marcello, een godfather met Cubaanse belangen, huldigde het adagium: 'Als je van een hond de staart moet afsnijden, snij je het best zijn kop eraf.'

»Dallas werd uitgekozen als plaats van executie, omdat burgemeester Cabell de broer was van een luchtmachtgeneraal die Kennedy na de Varkensbaai-crisis ontslagen had. De security was niet voor niets zo lek als een mandje (haalt weer eens een foto boven): de auto van de president werd nauwelijks beschermd, alle securityagenten en motorrijders escorteren de auto áchter die van de president. Kennedy had geen schijn van een kans, hij was a sitting duck.

»Er waren veel meer mensen bij de aanslag betrokken dan doorgaans aangenomen wordt; er was ook nog een groep Kennedy-tegenstanders in Texas, waar vice-president Lyndon Johnson bijhoorde. Die was indertijd in een groot schandaal verwikkeld; hij zou misschien naar de gevangenis moeten, en in elk geval zou Kennedy hem laten vallen als running-mate bij de volgende verkiezingen. Hij kon er alleen maar bij winnen als Kennedy stierf. Ook Nixon moét op de hoogte geweest zijn. Ik ben er zelfs van overtuigd dat het Watergate-schandaal te maken had met het toedekken van de rol van Nixon.»

HUMO Wie Texas zegt, zegt de Bush-clan.

Vary Baker «Inderdaad. Dat is één van de redenen waarom ik nu in Nederland ben en niet in Amerika. Vader Bush moet er iets van geweten hebben; hij is later hoofd van de CIA geworden. Daarom wil de regering van zoon Bush de moord op JFK nog altijd niet op de agenda zetten. 't Zegt genoeg dat Dick Cheney, Donald Rumsfeld en Alan Greenspan allemaal een belangrijke functie hadden onder president Ford


Het waarschuwingsschot

HUMO Wanneer hebt u Lee Oswald voor het laatst gezien?

Vary Baker «Op 1 september. Hij moest zich de hele maand september gedeisd houden, tot het tijd was om met dat kankervirus naar Mexico City af te reizen. Ik werd intussen naar Florida gestuurd.

»Op 7 oktober, toen hij in Dallas was aangekomen, belde Lee me op via een geheime telefoonlijn die door de maffia was opgezet - Dave Ferrie had dat voor ons geregeld. We konden gratis telefoneren zoveel we wilden, en bovendien konden de gesprekken niet getraceerd worden - de maffia gebruikte die lijnen om hun paardenrennen te fixen.»

HUMO Wanneer hebt u Lee Oswald voor het laatst gesproken?

Vary Baker «Zevenendertig en een half uur voor de moord. We hebben anderhalf uur gepraat. De stemming was bedrukt: hij wist dat hij in de val zat, dat zowel de president als hij gingen sterven. Hij wist niet wat er precies zou gebeuren, hij sprak over verschillende teams, maar hij dacht dat hij de patsy was. Hij was vooral diepbedroefd omdat zijn dochter van zes weken zonder hem zou moeten opgroeien.»

HUMO Waarom is hij toch naar Dealey Plaza gegaan? Hij had toch kunnen weigeren zijn rol als zondebok te spelen?

Vary Baker «Hij wilde de president proberen te redden, samen met twee of drie medestanders die hij rond zich had verzameld - ze zijn allemaal vermoord.

»Lee vertelde me ook dat hij zou proberen een waarschuwingsschot te lossen. Kennedy was bij de marine geweest, en Lee hoopte dat hij nog altijd de reflex zou hebben na een schot weg te duiken. Getuigen hebben later gemeld dat er inderdaad een eerste schot, dat klonk als een voetzoeker, tussen de presidentiële auto en de daarop volgende auto terechtgekomen zou zijn. Lee had me gezegd: 'Ik hoop dat mijn kinderen me zullen herinneren als de man die geprobeerd heeft de president te redden.' En kijk hoe het gelopen is (krijgt tranen in de ogen).»

HUMO Weet u hoe zijn kinderen over 'm denken?

Vary Baker «Zijn dochter June heeft van haar moeder jarenlang veel slechts over haar vader gehoord. Ze heeft een keer in een interview gezegd dat er nooit genoeg eten of melk in huis was. Weet je waarom dat zo was? Als Lee Marina geld gaf, kocht ze er wijn, bier en sigaretten mee. Intussen is Marina veertig jaar ouder en erg veranderd.

»Rachel was een beetje jonger en heeft haar vader voor zover ik weet altijd verdedigd. Beide meisjes hebben nooit een studiebeurs gekregen, ze hebben hun studie helemaal zelf moeten bekostigen. Hun eigen kinderen zijn nu klaar voor de universiteit, en ik hoop het geld te vinden om hun studie te betalen.»

HUMO Waarom is Lee na de aanslag niet gevlucht?

Vary Baker «Hij heeft het geprobeerd: hij is naar het Texas Theatre gegaan. In de officiële rapporten staat dat hij daar van stoel naar stoel is gegaan. Daardoor weet ik dat hij op zoek was naar aanwijzingen, want hij had me verteld dat hij ooit bij een operabezoek in Rusland op een bepaalde stoel moest gaan zitten omdat hij onderaan die stoel informatie zou vinden over waar hij iemand moest ontmoeten.

»Het was de bedoeling dat Lee meteen na de moord op Kennedy op zijn beurt doodgeschoten zou worden. Door dom toeval is hij levend weggeraakt van Dealey Plaza, en werd hij ook bij zijn arrestatie in het Texas Theatre niet neergeschoten - Lee riep herhaaldelijk dat hij zich niet verzette tegen een arrestatie, en dus konden ze moeilijk schieten.

»Zelf was Lee van plan een vliegtuig naar Houston te nemen op Redbird Airport - amper een paar kilometer van de plaats waar hij gearresteerd werd. Vanuit Houston zou Dave Ferrie hem naar Hullfield brengen, waar hij in een Schlumberger-vliegtuig eerst naar de grens en vervolgens naar Merida in Mexico zou vliegen. Daar zouden wij elkaar treffen en een nieuw leven beginnen. Alles was geregeld; we zouden gaan trouwen. (Diept weer een foto op:) Toen Lee gearresteerd werd, droeg hij zijn trouwring niet. Die had hij bij Marina gelaten. Hij hoopte haar Amerika uitgezet te krijgen, en zijn kinderen eerst bij zijn maffia-oom onder te brengen en dan naar Mexico te halen. We zouden ons in Zuid-Amerika aan antropologie en archeologie wijden - die dekmantel werd wel vaker voor CIA-activiteiten gebruikt.»

HUMO Dave Ferrie heeft u die avond gebeld. Wat zei hij?

Vary Baker «Hij was aldoor aan het snikken; alles ging fout. Hij bleef hopen en zei mij ook de moed niet op te geven. Twee dagen later belde hij me opnieuw op, hij was helemaal wanhopig en zei dat we elkaar nooit meer konden spreken. In 1967 werd hij vermoord - officieel is hij aan een hersenbloeding gestorven, maar 't was een gemaskeerde moord.»


The Scream

HUMO Zat Jack Ruby, die Lee Oswald twee dagen na zijn arrestatie doodschoot, ook in het complot?

Vary Baker «Die twee kenden elkaar van jongsaf aan. Jack Ruby was lid van de maffia in Chicago, in opdracht van Al Capone reisde hij weleens naar New Orleans. Omdat hij joods was, raakte hij nooit hogerop in de hiërarchie. Dat vond hij verschrikkelijk, en uit frustratie begon hij de FBI informatie over de maffia door te spelen. Bovendien zat hij ook mee in het CIA-complot tegen Castro. Dat verklaart waarom hij in Dallas tot vlak bij Lee kon komen, mét een wapen dan nog - omdat de politie hem kende, werd hij niet gefouilleerd. Hij heeft trouwens geschoten met een pistool dat hij gekocht had van een ex-politieagent in Dallas.

»Na de aanslag was Lee levend weggekomen, maar hij wist natuurlijk nog altijd te veel, en daarom werd Jack Ruby ingezet. Hij kon niet anders dan de opdracht uitvoeren, anders zou zijn familie uitgemoord worden - dat heeft Dave Ferrie me allemaal verteld.»

HUMO Hebt u, zoals veel Amerikanen, de moord op Lee Oswald live op tv gezien?

Vary Baker «Ja, ik was bij vrienden. Ik herinner me niks van de rest van die dag. Ik weet nog dat ik geroepen heb, dat ik gekotst heb, maar meer niet. Ik wilde dood.

»Mijn man was goddank aan het werk in de universiteitsbibliotheek. Ik kon 'm moeilijk zeggen: 'Weet je, ik heb een affaire gehad met de vermeende moordenaar van Kennedy.'

»Ook mijn ouders heb ik anderhalf jaar ontweken. Zij snapten compleet niet wat er aan de hand was, maar ik was bang dat ik niet zou kunnen zwijgen en zo hun leven in gevaar zou brengen.»

HUMO Enig idee waarom men u in leven heeft gelaten? Men nam toch een nodeloos risico?

Vary Baker «Samen met Lee had ik Carlos Marcello en anderen ontmoet, en om één of andere reden vond de godfather me wel leuk.»

HUMO Maar de CIA moet toch geweten hebben dat Lee Oswald en u een relatie hadden?

Vary Baker «Ironisch genoeg heeft het mijn leven gered dat ik zo op Marina leek. (Neemt me mee naar foto's aan de muur:) Zie je: dezelfde dikke wenkbrauwen, dezelfde blauwe ogen en dezelfde neus. Om onze affaire geheim te houden, had ik mijn haar zoals zij, was ik opgehouden met mijn lippen te stiften en droeg ik jurken zoals de hare. Zo kon ik overal komen met Lee. Achteraf is gebleken dat ik zo ook onzichtbaar bleef voor de CIA: in de Oswald-rapporten van het Department of Defence werd alleen maar melding gemaakt van 'een' vrouw - dat moést wel Marina Oswald zijn.

»Toch was ik doodsbang, want ook om een andere reden moest ik verdwijnen: ik had immers meegewerkt aan het kankerprogramma. Omdat het zou opvallen als het programma meteen na de moord op JFK opgedoekt zou worden, kreeg ik nog één opdracht: ik moest onderzoek doen naar rendiermos. Compleet belachelijk natuurlijk. Toen moeten ze me uit het oog verloren zijn - mijn collega's Mary Sherman en Dave Ferrie zijn wél vermoord. Ik vermoed dat de namen Mary, Vary en Ferrie voor verwarring gezorgd hebben: ik was in het programma gestapt onder mijn eigen naam, J. Vary, en sinds de moord ging ik door het leven als Judy Baker, met de familienaam van mijn man. Daardoor moeten ze me vergeten zijn.

»Intussen had ik een job versierd aan de Universiteit van Austin en had ik mijn man zo ver gekregen dat we naar Texas zouden verhuizen. Ik wilde dat mijn kinderen in dezelfde staat geboren werden als die van Lee.»

HUMO U hebt uw man nooit ingelicht?

Vary Baker «Dat was te gevaarlijk; hij beschermde me met zijn naam. Natuurlijk begreep hij er niks meer van, hij zag alleen maar dat er vanalles loos met me was: ik had vaak vreselijke nachtmerries, werd badend in het zweet wakker terwijl ik 'Niet schieten' riep. Ik schreef ook gedichten over 'some devil shot my love' - hij zei dat het mooie gedichten waren, maar wist niet waar ze vandaan kwamen. In '87 zijn we gescheiden.

»'t Is verschrikkelijk jarenlang met een geheim te moeten leven. Al die tijd heb ik me maar één keer versproken. Zie je dat groene glas daar (wijst naar een vitrinekast)? Toen we een keer een man of veertig op bezoek hadden, was elk glas in huis in gebruik en greep mijn zoon naar dat glas. Voor ik het wist, riep ik: 'Dat glas niet, dat heb ik gekregen van Lee Harvey Oswald.' Iedereen hield de adem in, ik legde gauw uit dat ik een paar maanden met 'm samengewerkt had.

»Ik besef dat ik me vreemd gedraag, maar ik kan niet anders. Zie je die tekening daar (wijst op een veelkleurige tekening van een wijd opengesperde mond)? Dat is 'The Scream' - ik heb ze gemaakt in 1966, kapot van de stress omdat ik niet kon praten. Ik heb die tekening jarenlang dichtgevouwen in een la bewaard. De dag dat ik 'The Scream' openvouwde, ben ik beginnen te praten.»


Eén woedende gulp

HUMO Wat heeft u plots doen praten?

Vary Baker «Toen ik de film 'JFK' zag - jaren nadat hij uitgekomen was - brak mijn hart. Op een gegeven moment wordt in die film gezegd: 'Wie zwijgt, is een lafaard.' Die woorden gingen me recht naar het hart. Ik bén geen lafaard.

»Ik heb lang gedacht dat ik 't Lee alleen maar verplicht was alle documenten bij elkaar te houden, zodat iemand er na mijn dood mee aan de slag kon - liefst mijn zoon, die is professor in de politieke wetenschappen. Ik wilde er niet zelf mee uitpakken, omdat ik niet wilde sterven en niet wilde dat er iets gebeurde met mijn kinderen, kleinkinderen, ouders en familie - zo simpel is het.

»Door 'JFK' ben ik gaan beseffen dat Lee wél zijn nek voor mij zou hebben uitgestoken als het andersom was geweest. (Begint te huilen) Ik had het gevoel dat ik 'm in de steek gelaten had. Ik hield van hem, hij was onschuldig, 't is zó fout wat er met hem gebeurd is.»

HUMO Gary Oldman speelde Lee Oswald in 'JFK'. Hoe vond u hem?

Vary Baker «Lee was veel knapper. Ze hebben zijn personage gemodelleerd naar foto's waar hij er op z'n slechtst uitzag. Hij was geslagen, hé, hij had niks te eten gekregen en er was 'm medische zorg geweigerd. Ze hadden zelfs zijn kleren uitgetrokken. Toen hij gearresteerd werd, droeg hij een roodbruin shirt; dat had ik nog voor hem gekocht. Maar acht getuigen verklaarden een schutter in het wit achter een raam gezien te hebben, en van toen af werd Lee in zijn witte onderhemd gezet en gefotografeerd, zodat hij aan de getuigenverklaringen zou beantwoorden.»

HUMO Wanneer bent u dan met uw verhaal naar buiten gekomen?

Vary Baker «In twee weken tijd heb ik een boek geschreven - in één woedende gulp kwam het eruit. Natuurlijk heb ik sommige namen fout gespeld, en ik heb ook weleens de naam van een restaurant verhaspeld, maar op veel cruciale punten heb ik letterlijk duizenden details kunnen geven. Ik heb een buitengewoon geheugen. In 2000 heb ik een bijeenkomst in New Orleans georganiseerd - ik liet veel van wat ik wist vastleggen op drie uur film en liet ook de mensen die mij en Lee indertijd samen gezien hadden, voor de camera getuigen.»

HUMO Hebt u de romans van Don DeLillo, Norman Mailer en James Ellroy over Lee Oswald gelezen?

Vary Baker «Norman Mailer heeft Lee nooit ontmoet, maar dat heeft hem niet belet allerlei psychologische theorieën te ontvouwen; hij vindt voor alles een verklaring in het feit dat Lee en zijn moeder niet met elkaar konden opschieten. Ik ben ook begonnen in 'Libra' van DeLillo, maar ik ben gestopt bij de passage waarin Lee Marina in de keuken als een boksbal gebruikt. Ellroy heb ik gelukkig nooit gelezen.»


Met de dood bedreigd

HUMO Hoe werd er in Amerika gereageerd op uw onthullingen?

Vary Baker «Ik ben bedreigd, ik ben zeven keer in het ziekenhuis opgenomen, ik ben mijn werk kwijtgeraakt. De redactie van '60 minutes' - zo ongeveer het beroemdste tv-programma van Amerika - heeft mijn verhaal achttien maanden onderzocht en uiteindelijk besloten er een uitzending aan te wijden. Maar drie afspraken om me te komen filmen, werden op het laatste moment afgezegd. Uiteindelijk bekenden ze dat ze van hogerhand afgeblokt werden.

»Ook FBI-agenten zijn onmiddellijk met me komen praten. Ze zeiden dat ze me geloofden, maar na hun bezoek begonnen er vreemde dingen te gebeuren: een witte van volgde me in Louisiana; er werd bij me ingebroken, en allerlei aantekeningen en documenten werden verscheurd; ik werd bedreigd door een oude maffioso, maar hij had alzheimer en beschoot het huis van mijn buren (lacht). Nu vind ik dat ontzettend grappig, toen iets minder.»

HUMO Toen besloot u Amerika te verlaten?

Vary Baker «Nog niet. Ik verhuisde naar Dallas, waar mijn zusje me aan een job kon helpen. Algauw kreeg ik ook daar vreemde telefoontjes: gehijg, stiltes, uiteindelijk ook doodsbedreigingen. Toen werd ik bij een stoplicht aangereden door een witte van, die erg leek op de bestelwagen die me in Louisiana was gevolgd. Hij knalde met volle snelheid achterop mijn stilstaande auto, hoewel er aan beide kanten van mijn auto plaats was. De van was geladen met cementblokken, om de impact van de klap te vergroten. Na de klap zei de bestuurder dat ik moest uitstappen, wat ik weigerde. Ik heb toen het bewustzijn verloren, zeker vijf minuten lang. Toen de politie aankwam, zei de man plots dat hij geen Engels sprak en verdween hij - de verzekeringsmaatschappij zoekt 'm nog altijd.

»Een paar maanden later werd ik om halfzes 's morgens opgebeld door iemand die zei: 'Wil je nog een ongeluk?' Ik mailde mijn uitgeverij dat ze mijn boek voorlopig niet mochten drukken. De volgende dag werd mijn auto weer aangereden. Ik was geraakt aan mijn hoofd en ruggengraat, ik zag slecht, mijn nek deed pijn, ik had vreselijke hoofdpijn, een halfjaar geleden kon ik niet eens wandelen, mijn kortetermijngeheugen is aangetast. Gelukkig ben ik nu aan de beterhand.

»Na nóg een telefonische doodsbedreiging ben ik van Dallas naar Orlando, Florida verhuisd.»

HUMO Waarom wilde u nog in Amerika blijven?

Vary Baker «Ik wilde bij mijn familie zijn. Tot de dag dat ik een hele reeks telefoontjes aan het afwerken was, en tegen mijn laatste gesprekspartner zuchtte: 'Dit was het laatste telefoontje, ik heb het nu wel gehad.' Vlak voor ik inhaakte, hoorde ik machines klikken en een stem zeggen: 'Dat is alles wat we vandaag zullen horen.' Daarop zei een andere stem: 'We moeten echt van haar af.' Ik hapte naar lucht, waarna de eerste stem zei: 'Rustig. Haak in, ze kan je horen.' Toen heb ik besloten Amerika te verlaten.»

HUMO Waarom bent u precies naar Haarlem gekomen?

Vary Baker «Ik kon ook naar Engeland en Australië, maar ik vermoedde dat Nederland me een kans zou geven. Ik was van plan naar Amsterdam te gaan, maar via Wim Dankbaar, een filmproducent die de ultieme documentaire over de JFK-moord wil draaien, ben ik in Haarlem beland. Ik ben hier nu drie maanden, en ik heb al meer interesse voor mijn verhaal ervaren dan in Amerika in drie jaar.»

HUMO Wat wilt u met dit museum bereiken?

Vary Baker «Ik wil samenwerken met Amnesty International. Ik hou van mijn land, maar ik vind niet dat de VS het recht heeft zich als de politieman van de wereld te gedragen. En het JFK-complot toont aan dat Amerika dat al veel langer doet. Nu komen ze er openlijk voor uit, maar 't is begonnen na de dood van Kennedy. Hij was nauwelijks begraven of er was al oorlog in Vietnam.

»Maar eerst hopen we de waarheid over de moord op JFK boven water te krijgen. We zijn druk doende met het verzamelen van bewijslast, langzaam gaat het de goede kant op. Nog niet zo lang geleden zou niemand me geloofd hebben als ik zei dat de CIA en de maffia samengewerkt hebben om Castro te vermoorden. Nu zijn we zover dat dat wél geloofd wordt. Beetje bij beetje komen er meer bewijzen naar boven. Veel van wat Lee me verteld heeft en nog niet bekend was, is intussen met feiten en bewijzen gestaafd. Dat is tegelijk wonderlijk en jammer: honderd tachtig mensen die van alles wisten, zijn sinds 1963 op verbijsterend vreemde manieren gestorven. Hun nagedachtenis mag niet vergeten worden, en daar wil ik voor zorgen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234