Gustaaf Peek: A.D. Beeld Querido
Gustaaf Peek: A.D.Beeld Querido

BOEK★★★★☆

‘A.D.’ van Gustaaf Peek is een episch gedicht dat geconcentreerde aandacht vraagt

We schrijven 1597. De jonge Republiek der Nederlanden stuurt voor het eerst grote zeilschepen naar onbekende continenten. Lange tijd werd dat moment beschouwd als het startsein van wat men de Gouden Eeuw noemde: het hoogtepunt van de Nederlandse geschiedenis, waarin dappere avonturiers het ruime sop kozen, op weg naar ongekende rijkdommen. Inmiddels zijn historici in de hele westerse wereld druk bezig het eigen verleden te herzien. Het is niet de geur van specerijen en geboend hout, maar de stank van dood en rotting die je tegemoet walmt in ‘A.D.’, de nieuwe historische roman van Gustaaf Peek. Bloed, zweet, stront en zaad stromen rijkelijk over de bladzijden. Geen twijfel mogelijk: dit is de geschiedenis zoals we die ons niet graag herinneren, niet alleen wegens de onwelriekende geur, maar ook uit schaamte voor wat onze voorvaderen hebben gedaan. De expedities waren immers de eerste in een eeuwenlange reeks rooftochten, gekenmerkt door moord, machtswellust en uitbuiting.

‘A.D.’ valt in twee delen uiteen. Het eerste deel beschrijft het rauwe leven op het schip. Daar lijkt geen enkele ruimte te bestaan voor tederheid of naastenliefde. Het boek opent niet zomaar met een fragment uit Vergilius’ ‘Aeneis’ waarin het bezoek aan de onderwereld wordt beschreven: de opvarenden zijn halve doden, verlangend naar om het even welke overkant, vasteland of dodenrijk. Toch wekt Peek met zijn scherpe psychologische observatievermogen een wonderlijk soort empathie op voor zijn personages, hoe gecorrumpeerd ze ook zijn. Het tweede deel van het boek verkent wat er gebeurt na de aankomst aan een vreemde kust. De Europese avonturiers ontmoeten mensen zoals ze die nog nooit hebben gezien. Hetzelfde geldt voor de eilandbewoners: door hun ogen zien we onszelf, smerig en geil, hongerig en wanhopig.

Stilistisch is Peek een vermommingskunstenaar, die voor ieder boek een andere gedaante aanneemt. Het contrast tussen ‘A.D’ en zijn vorige roman, de intieme liefdesgeschiedenis ‘Godin, held’, kan bijna niet groter zijn, al zijn ze allebei extreem lichamelijk. Was ‘Godin, held’ vertederend alledaags qua taal, in ‘A.D.’ vlecht Peek zinnen tot recordlengte aan elkaar. De woorden kruipen over elkaar als de scheepslui die door elkaar krioelen op het dek. Het perspectief wisselt voortdurend, soms meerdere keren op een pagina. Zo krijg je een amorfe brij van indrukken voorgeschoteld, alsof de scheepsbemanning als geheel een stem krijgt, misschien zelfs het schip. Hoofdstuk na hoofdstuk gaat dat zo door, vijftig, honderd, tweehonderd pagina’s, het boek als de zeereis waar geen eind aan lijkt te komen. Soms is dat precies zo vervelend als het klinkt, maar wie doorzet, wordt alsnog beloond. In het vijfde hoofdstuk verschuift het perspectief plots naar de tweede persoon enkelvoud. De lezer wordt direct aangesproken, wordt zelf een personage, en zo gedwongen zich te verhouden tot de gebeurtenissen, om daarna even snel weer op te gaan in de massa andere figuren. En dan, halverwege het boek, het moment waarop de bemanning zo lang heeft gewacht: land in zicht. De hoofdstuknummering verdwijnt, de taal komt tot rust, een nieuwe wereld, een nieuwe jaartelling, een nieuwe geschiedenis begint.

‘A.D’ is een ambitieuze roman, een episch gedicht dat geconcentreerde aandacht vraagt. Peek lijkt zich nu en dan te vergalopperen, maar zijn associatieve taalcapriolen zijn doelbewust ingezet: ze veroorzaken een gevoel van onvastheid, alsof je opeens niet meer zeker weet of de horizon nog wel horizontaal staat. En ja, daar word je zeeziek van, maar na het braken voel je je gelouterd. Zo zorgt Peek, zonder opgelegd moralisme of afgedwongen superioriteit, voor een nieuwe, menselijke blik op een onverkwikkelijk deel van de geschiedenis.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234