null Beeld

A.F.Th. van der Heijden - Tonio

Het is niet anders: jaren na 'De sandwich' en 'Asbestemming' moest de requiemschrijver in A.F.Th. van der Heijden
laatst helaas nog een keertje aan de slag. Zijn eenentwintigjarige zoon Tonio
, zijn énige kind, werd in de prille ochtend van 23 mei 2010 na een nachtje stappen in Paradiso op de fiets aangereden door een auto.

Frederick Vandromme

Zijn lichaam bleef roerloos achter op het plaveisel van de Stadhouderskade; nog niet helemaal dood, maar zo goed als. Krap een jaar na die afspraak op 'het goeddeels braakliggende terrein van het noodlot' is 'Tonio' (De Bezige Bij), een pil van 635 pagina's, klaar.

Van der Heijden moet zich als een bezetene op het schrijven hebben gestort: om de bitterheid met woorden te kunnen doorspoelen, vanuit een radeloze overdrive, of omdat verder uitstel op het reeds voor de achttiende verjaardag van zijn zoon beloofde 'boekje met aantekeningen over zijn leven' nu écht geen pas meer gaf: 'Over je geboorte en al die dingen die je niet meer weet... of misschien wel weer weet, als je ze leest... Ik zal er een mooi boekje van maken.'

Verwacht, minder dan een beredeneerde brok verliteratuurd verdriet, een scream of consciousness – een term die A.F.Th. jaren terug ook al gebruikte om de jachtigheid van zijn nu plots vrijblijvend lijkende 'De Movo Tapes' te duiden.

't Komt er uitgegúlpt: een onstelpbare vloed verhalen, een vortex van herinneringen die de schrijver en zijn Mirjam
komen aangewaaid in de uren en dagen nadat ze op de hoogte zijn gesteld van het ongeval en ze hun zoon een verloren strijd hebben zien voeren in het ziekenhuis.

'Tonio' getuigt, tussen de teerzwarte passages over de rouwverwerking, ook van de interne dynamiek van het gezinstriumviraat voor het definitief uit elkaar werd gescheurd. Het verschaft de lezer, de buitenstaander die bij momenten ongemakkelijk dicht wordt aangehaald, een context voor het onmetelijke verdriet van de schrijver.

Toch wordt deze van fictie gespeende roman nergens een temerige klaagzang. De zinderende stijlbeheersing van Van der Heijden – geen spoor van cynisme, een maliënkolder die hij anders zelden in de kast laat hangen – verbiedt het. Het pijnlijkste is misschien wel dat elke herinnering aan een betere tijd nu aangetast is: 'Ik kan ze niet langer met hém delen, en dat maakt ze wrang en lelijk: bewegende beelden in ontbinding.'

En nu? Dat hij het ook niet weet. Het liefst zou hij zichzelf helemaal uitvegen ('Wat kun je anders doen, als ouders, dan aan de vernietiging van zo'n jongen te gronde te gaan? Het zou betekenen dat onze liefde voor hem sterker is dan onze overlevingsdrang, onze zucht tot zelfbehoud'), maar mist de volle overtuiging.

Toch oppert hij zelf de mogelijkheid dat u hierna niets meer van 'm hoort: de dood van zijn zoon 'lijkt alle onderwerpen die zich hierna aanbieden in de schaduw te stellen'. 't Zou verwonderen mocht hij het volhouden, maar na een dergelijke mokerslag past alleen nog stilzwijgen.

'Ik knipperde met mijn ogen, en voelde aan mijn wimpers en oogleden een koude nattigheid, alsof daar oude, vergeten tranen zaten, lang geleden afgekoeld.' Disclaimer: het is een gewaarwording die ook ú tijdens het lezen meermaals zal overvallen.

A.F.Th. van der Heijden heeft nu al het beste boek van 2011 geschreven. Het zal 'm een rotzorg wezen.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234