Aartsbisschop Jozef De Kesel: 'Wie ben ik om iemand te veroordelen die aan de bekoring bezwijkt?'

Wie, zoals ik, goede oren heeft en schuin tegenover het Mechelse aartsbisschoppelijk paleis woont, vangt weleens geruchten op. Eén ervan klonk de laatste weken almaar krachtiger: wij Belgen zouden na de eeuwige Godfried Danneels met Jozef De Kesel (69) eindelijk een nieuwe kardinaal krijgen.

'Ik bewonder Franciscus zeer: nederig, niet belerend, niet alleswetend'

En ja, de kersverse kardinaal – eigenlijk wordt hij pas op 19 november ‘gecreëerd’, zoals dat in het jargon heet – wil ons graag ontvangen om over zijn Lieve Leven te vertellen: wij zijn tenslotte buren, en voor een goede buur mag je wat overhebben. Maar eerst wil ik hem namens alle Humo-lezers proficiat wensen.

HUMO Van harte gefeliciteerd! Kwam de bekendmaking als een verrassing?

Jozef De Kesel «Als een complete verrassing. Ik had enkele dagen in Monaco vergaderd met Europese bisschoppen. Na de afsluitende eucharistieviering was ik op de bus gestapt die me naar de luchthaven zou brengen. Toen kwam men me zeggen dat de paus mij had vernoemd in de lijst van nieuwe kardinalen, waarop in de bus spontaan applaus uitbrak. Maar ik wist van niets. Ik had de voorbije weken of maanden geen enkele aanwijzing gekregen dat ik kardinaal zou worden.»

HUMO Als kardinaal behoort u straks tot de rechtstreekse raadgevers van de paus. Wat moet ik mij daarbij voorstellen? Zult u vaak oog in oog met hem samenzitten?

De Kesel «Het is inderdaad zo dat de kardinalen de paus adviseren voor het bestuur van de kerk. Daarom worden ze geacht het bestuursapparaat in Rome, de zogenaamde curie met haar congregaties, mee op te volgen. Ik heb nog geen enkel idee wat van mij zal worden gevraagd, maar als kardinaal zal ik zeker mijn steentje bijdragen aan het bestuur van de wereldkerk. Dus ja, het kan zijn dat ik in de toekomst de paus regelmatiger zal ontmoeten.»

HUMO Zult u nu vaker in Rome verblijven? En krijgt u er niet extra veel werk bovenop?

De Kesel «Ik blijf natuurlijk aartsbisschop van Mechelen-Brussel en ik blijf dus ook in Mechelen wonen. Het is niet zo dat ik naar Rome zal verhuizen. Wel zal ik vaker dan nu het geval is naar Rome moeten. In die zin betekent het kardinalaat dus extra werk en extra verantwoordelijkheid.»

HUMO Over naar het Lieve Leven: u komt uit een zeer katholieke Adegemse familie van elf kinderen.

De Kesel «Oorspronkelijk waren wij met elf, ja, maar van hen zijn er nog maar negen in leven: één van mijn broers is op zijn 20ste gestorven aan leukemie. Eén zusje was een mongooltje, zoals dat in de volksmond heet: zij leed aan het syndroom van Down en is op haar 10de gestorven.

»Adegem was toen nog een echt dorp, zeer landelijk, het is pas later met Maldegem gefusioneerd. Zowel mijn grootvader als mijn vader was er burgemeester. Mijn vader bezat een bedrijfje in breigoederen; hij had enkele mensen in dienst en was een gerespecteerd man. In de jaren 50 was het huwelijk nog een zaak van levenslange stabiliteit. Dat bleek ook thuis het geval. Er waren geen negatieve klanken, ook niet op school, of later op het college. In die tijd waren er bijzonder weinig mogelijkheden om van het rechte pad af te raken, zeker in een dorp als Adegem. Maar onze opvoeding was vrij, ik heb nooit een gevoel van dwang of controle gevoeld.

»Jongeren zijn tegenwoordig vroeger rijp, niet alleen lichamelijk maar ook psychologisch. Ze komen door bepaalde ervaringen met zoveel toestanden in contact waarvan wij geen benul hadden. Het idee dat je ouders zouden durven te scheiden: dat was in mijn tijd ondenkbaar. Het leven is vooral gecompliceerder geworden. Ik spreek daarmee geen moreel oordeel uit, het is simpelweg een vaststelling.»

HUMO U was de middelste van het gezin. Keek u op naar de oudsten?

De Kesel «De familie was mooi symmetrisch verdeeld: twee broers en twee zussen vóór en twee broers en twee zussen na mij. Wat betekende dat ik tot beide partijen behoorde.»

HUMO Dáár ligt de oorsprong van uw diplomatieke gaven, wed ik.

De Kesel «Misschien wel (glimlacht). Een groot gezin heeft zijn charmes. In die tijd was een gezin van tien, elf kinderen niet echt exceptioneel: goede katholieken hadden nu eenmaal grote gezinnen. En aangezien meer dan 90 procent van de bevolking toen katholiek was... (lacht) Wij hadden fulltime een huishoudster in dienst. En mijn moeder bestuurde het geheel met vaste hand. Vader was de baas in het bedrijf, en thuis deelde moeder de lakens uit. Een goede verdeling, toen.»

HUMO Hadden uw ouders nooit aan geboortebeperking gedacht?

De Kesel «Dat weet ik niet. De kinderen kwamen zoals ze kwamen. En als ze kwamen, waren ze welkom. Je moet het je ook niet voorstellen alsof wij iedere dag met elf aan tafel zaten: toen de jongsten geboren werden, studeerden de oudsten al in Leuven.»

HUMO Met welke waarden bent u opgevoed?

De Kesel «Veel werd bepaald door het katholicisme: wij waren geëngageerd, we hadden een goed contact met de priesters van de parochie. Maar wij waren geen kwezels. De belangrijkste waarde thuis was: respect, voor iedere mens, van hoog tot laag. Ons huis was open, wij waren gastvrij. Toen ik later in Leuven filosofie studeerde, zat er in mijn jaar een Indiase jongen die wat aan zijn lot was overgelaten. Wel, tijdens de weekends bracht ik hem simpelweg mee naar huis. Die jongen was op den duur deel van het gezin.»

HUMO Het waren de jaren van de absolute meerderheid van de CVP en van de triomferende kerk: grote processies, bomvolle kerken, gebedsstonden, stormnovenen, alles draaide rond de pastoor en zijn kerktoren.

De Kesel (knikt) «Het was de tijd van vóór het Tweede Vaticaans Concilie. Dat is de cesuur geweest. Het concilie bevestigde als het ware de nieuwe tijd.

»Mijn humaniora deed ik aan het Sint-Vincentiuscollege in Eeklo. Zeker geen strenge school, wij werden er opgeleid in een sfeer van: ‘Een jongen van Sint-Vincentius gedraagt zich waardig, er wordt later veel van hem verwacht.’ Ook als Vlaming, hè. Het emancipatoire pathos regeerde, zelfs bij de superior. De kerk heeft bij de Vlaamse emancipatie een belangrijke rol gespeeld.

»Wilfried Martens kwam uit onze streek: hij was van Sleidinge en is enkele jaren leraar aan het Sint-Vincentius geweest. Je zag onmiddellijk dat hij niet zoals de anderen was. Wij spraken het plaatselijke dialect. Maar hij zette zich actief in voor het gebruik van het ABN en hamerde er onophoudelijk op: ‘Spreek fatsoenlijk Nederlands, alsjeblieft.’ Toen mijn vader afscheid van de politiek nam, kwam Wilfried Martens hem feliciteren.»

HUMO Je had ook twee in katholieke kringen zeer bekende ooms: vooreerst Leo De Kesel, hulpbisschop van Gent.

De Kesel «Oom Leo kende ik zeer goed: hij was indertijd president van het seminarie in Gent, wat wil zeggen dat hij er verantwoordelijk was voor de priesteropleiding. Toen waren er nog massa’s seminaristen (glimlacht). In de jaren 70 was ik godsdienstleraar aan het college van Eeklo en docent godsdienst en filosofie aan de sociale school in Gent. Oom Leo woonde in het centrum van Gent en ik ging ’s middags bij hem eten: een zeer joviaal en gastvrij man. Wij hadden fantastische lunchgesprekken.»

HUMO Je andere oom, Omer De Kesel, was norbertijn en uitgever bij drukkerij Altiora in Averbode, waar onder meer de Vlaamse Filmpjes en de jeugdbladen Zonnekind, Zonnestraal en Zonneland werden uitgegeven.

De Kesel «Omer was geen oom, maar een neef van mijn vader. Zijn schrijversnaam was Nonkel Fons. Hij was niet alleen uitgever, maar schreef ook zelf jeugdliteratuur: zijn columns in Zonneland werden in de Vlaamse katholieke scholen zeer geapprecieerd.

»Nonkel Fons was een echte kindervriend, een beetje zoals Nonkel Bob op televisie. Zijn vakantieboeken waren in Vlaanderen een echte hit: knip-, plak- en knutselwerk. Mijn moeder liet dat allemaal inbinden.

»Hij was een merkwaardige figuur: hij trok door heel Vlaanderen om zijn publicaties in de katholieke scholen te promoten. Zo haalde hij een geweldige oplage. Hij was een echte manager.»

'Voor één van de leidsters bij de KSA heb ik wel even een vluchtige verliefdheid gevoeld, maar die was niet van die aard dat ik moest kiezen'


Vluchtig verliefd

HUMO Op het college ‘kreeg u roeping’. Wat moet ik mij daarbij voorstellen?

De Kesel «Mijn roepingsverhaal is niet dramatisch of romantisch: er was niet zo’n dag waarop ik plotseling het dwingende aanzoek van de Heer kreeg (glimlacht). Mijn engagement in de jeugdbeweging, bij de KSA, heeft ongetwijfeld een grote rol gespeeld. Toen ik amper 17 was, kreeg ik de functie van kampleider, met alle bijbehorende verantwoordelijkheden. Voor zestig jongeren! Budget, organisatie, infrastructuur: dat rustte allemaal op mijn schouders. Voor kookketels moest ik bij de boeren aankloppen (lacht). Dat sociale engagement is stilletjesaan ook religieus geworden. Wij leefden toen in een preconciliaire sfeer: onze proost was ongeduldig om de misrituelen te mogen aanpassen en moderniseren. En ik zette mij daar mee voor in: ik las het evangelie voor in het Nederlands. Dat was toen ontzettend revolutionair. Als vanzelf ben ik op mijn 18de naar het seminarie getrokken.»

HUMO Schrikte het celibaat u niet af? Was u nooit eerder passioneel verliefd geweest?

De Kesel «Ik nam dat celibataire leven er gewoon bij, ik zag het niet als een groot probleem. Het was een stormachtige tijd, midden in de jaren 60. Ik studeerde in Leuven en beleefde er de sfeer van mei ’68. Voortdurend diende ik mijn keuze bij te sturen (glimlacht). Ook religieus-kerkelijk stond de wereld op z’n kop. In 1967 stopten veel seminar-isten met hun opleiding, priesters traden uit. Maar ik deed voort.

»Een passionele verliefdheid op een vrouw heb ik nooit gekend. De KSA was niet gemengd, maar op kamp gingen er wel enkele leidsters mee. Voor één van hen heb ik wel even een vluchtige verliefdheid gevoeld, ja. Maar die was niet van die aard dat ik moest kiezen.»

HUMO Wat deed u met de lust, de seksualiteit die iedere gezonde mens kent?

De Kesel «Ik vergelijk het graag met de trouw van een gehuwde man aan die ene vrouw: je komt weleens in bekoring, maar je geeft er niet aan toe. Het pure celibaat zie ik als een ideaal, een streven. En ik ben de laatste om hen te veroordelen die aan die bekoring bezwijken. Soms sta je voor hartverscheurende keuzes.»

HUMO U werd naar de Pauselijke Universiteit Gregoriana in Rome gestuurd om er verder te studeren. Dat betekende zoveel als: klaargemaakt worden voor de hogere functies binnen de kerk. Om minstens prof en misschien zelfs bisschop te worden.

De Kesel «Dat is overdreven: niet iedereen die in Rome afstudeert, krijgt later leidinggevende functies. En omgekeerd: wie niet naar Rome gaat, is daarom niet noodzakelijk uitgesloten van toekomstig leiderschap.

»Studeren in Rome is niet alleen intellectueel enorm verrijkend. Je legt er ook sociale contacten, je smeedt er vriendschappen die soms tot op je oude dag standhouden. Het leven was toen totaal anders. Het vliegtuig nemen was zeer duur, dus trok je met de nachttrein naar Rome. Ik herinner mij die lange treinreizen nog zeer goed.»

HUMO Wordt daar nog altijd in het Latijn gedoceerd?

De Kesel «Tegenwoordig gebeurt dat vooral in het Italiaans. Het eerste jaar heb ik nog in het Latijn gedaan, in mijn tweede jaar werd dat afgeschaft. Het ging om Kerklatijn, niet om het klassieke Latijn van Horatius of Vergilius – het was dus niet zo moeilijk te begrijpen.

»Ik vertrok naar Rome in september 1968, in de nadagen van het concilie, dus. Een ideaal moment om theologie studeren; de jaren 60, dat was de periode van de grote theologen, zowel katholieken als protestanten: Barth, Bultmann, Bonhoeffer, Rahner, en in Nederland had je professor Schillebeeckx

HUMO Het aloude Christusbeeld werd door die geleerden grondig geherdefinieerd. Maar aan uw voorganger, monseigneur Léonard, was die moderne theologie niet besteed: hij had duidelijk heimwee naar de preconciliaire tijd.

De Kesel «Wat moet ik daarop zeggen? De kerk heeft haar roeping, maar ze blijft een kind van haar tijd. Misschien waren sommige dingen vroeger beter. Maar wat is beter? De kerk heeft niet langer de pretentie de samenleving op te leggen hoe het moet. Kijk naar de positie van de islam in bepaalde landen: dat gaat niet. Ik ben voor het fundamenteel aanvaarden van het seculiere karakter van de samenleving – waarin godsdienst uiteraard haar plaats heeft, men moet ons niet in de sacristie duwen (glimlacht).»

HUMO Hardleerse profeten zullen zeggen: ‘Precies op het moment waarop de traditie werd losgelaten, zijn de kerken beginnen leeg te stromen.’

De Kesel «Dat is de oorzaak inwisselen voor het gevolg. Het Tweede Vaticaans Concilie is er gekomen omdat paus Johannes XXIII inzag dat de maatschappij fundamenteel aan het veranderen was.»

HUMO U was docent christologie, en u hebt gedoctoreerd over de kwestie van de historische Jezus. U was, net als pater Schillebeeckx, gefascineerd door de figuur van Jezus. Ik heb Schillebeeckx eens gevraagd: ‘Had Jezus nu menselijke of goddelijke hersenen?’

De Kesel «Menselijke hersenen, natuurlijk. Hij was ‘in alles aan ons gelijk’, luidt het in de Brief aan de Hebreeën, ‘behalve in de zonde’.»

HUMO Jezus kon dus niet zondigen?

De Kesel (knikt) «En dat begrijp ik zeer goed. Men maakt van Jezus graag een supermens. Zo was hij niet. Jezus kon depressief zijn, boos, misschien zelfs koppig, maar dat zegt niets over zijn morele kwaliteit. Zijn kleine kanten hadden simpelweg te maken met zijn eindigheid. Elke mens deelt in die broosheid. Wij kennen de details niet, maar in het passieverhaal staat duidelijk dat Jezus even voor zijn kruisdood grote angst en diepe wanhoop voelde. Jezus dacht zeker niet: ‘Ach, even doorbijten. Straks verrijs ik en komt alles toch weer goed.’ (glimlacht) Zonde, dat is volgens de oude catechismus: ‘Wetens en willens neen zeggen tegen God.’ Wetens en willens… Wij moeten zeer voorzichtig omgaan met het begrip ‘doodzonde’.»

'De inval van het gerecht was… hallucinant. Gsm afgeven, slot op de deur. Het leek wel een scène uit 'De Da Vinci Code''


Het virus pedofilie

HUMO Eind juni 2010 volgde u Roger Vangheluwe op als bisschop van Brugge. U noemde Brugge indertijd ‘een diep gekwetst bisdom’. Was die opvolging een vergiftigd geschenk?

De Kesel «Zo heb ik het nooit ervaren. Het bisdom was wel getekend door die zaak. Maar ‘vergiftigd’ is niet het juiste woord: de mensen daar konden er niets aan doen.»

HUMO Het ging niet alleen om de pedofilie van Roger Vangheluwe. Het ging om een algemeen verspreid virus in de kerk.

De Kesel «Dat is zo. Ik noem het: een beproeving waar je doorheen moet. En wij zijn erdoorheen gegaan. De parlementaire commissie omtrent het seksueel misbruik in de kerk heb ik altijd ervaren als een zeer goede zaak: ik denk niet dat wij er in ons eentje uit geraakt zouden zijn. De overheid heeft de hand uitgestoken en samen hebben we een structuur uitgewerkt om klacht per klacht, geval per geval te behandelen. We hebben gedaan wat we moesten doen. En we hebben dat legaal en transparant gedaan. Maar het aangerichte leed ongedaan maken konden we niet. Die les hebben we nu wel geleerd: bij het minste vergrijp lichten we het gerecht in. Voor de verjaarde feiten proberen we nog iets te doen: er wordt een zekere vergoeding toegekend. Niet dat er een prijs staat op het aangedane leed. De som die wordt betaald, is een symbolische daad die uitdrukt dat het leed ons raakt. Zeggen: ‘Jammer, het is spijtig, ik wens u goede moed’, dat volstaat niet, hè.

»De meeste priesters die pedofiele daden hebben gepleegd, zijn ondertussen overleden. Die konden financieel niet meer bijdragen. Dus draait de kerk ervoor op. En ja, waar halen wij dat geld? Uit wat wij nog aan middelen overhebben, hè.»

HUMO Wist u bij uw aantreden in Brugge dat de toestand zo erg was?

De Kesel «Nee. Waarmee ik niet wil beweren dat ik helemaal van niets wist. Een half jaar eerder was de commissie-Adriaenssens al getuigenissen van slachtoffers beginnen te verzamelen (op vraag van de kerk, en onder leiding van kinderpsychiater Peter Adriaenssens, red.). Maar hoe diep het allemaal zat, ben ik me pas na mijn aanstelling beginnen te realiseren. Ik heb ieder slachtoffer minstens één keer gezien. Toen heb ik dingen gehoord die ik niet voor mogelijk hield. Misbruik is altijd erg, maar er kwamen gevallen aan het licht waarvan ik dacht: ‘Lieve Jezus…’ Je leert door je ervaring. Ik kan wel stellen dat ik op dat vlak mettertijd veel alerter ben geworden.

»Vroeger, op het college, bij de KSA, had ik nooit wat over die praktijken gehoord. En in mijn jeugd heb ik dat, godzijdank, nooit gekend of meegemaakt, of er zelfs maar over horen spreken. Misbruik is zeer erg. Vooral wanneer het systematisch gebeurt. Het kan een leven compleet verwoesten.»

HUMO Dé vraag is natuurlijk: zijn die pedofiele praktijken structureel? En zijn ze het gevolg van het celibaat? De mens is een seksueel wezen. Als je zijn seksualiteit onderdrukt, loopt het uit de hand.

De Kesel «Ik zal niet beweren dat dat niets met het celibaat te maken heeft. Maar de statistieken bewijzen dat pedofilie het vaakst in familiekring voorkomt. Denk maar aan incest, bijvoorbeeld, door de vader of de moeder. Of door de oom of tante. Dan gaat het toch om gehuwde mensen die niet celibatair leven.

»Een echte pedofiel heeft die aparte aanleg. Hij wordt ermee geboren. Ik kan mij niet voorstellen dat ik seksueel aangetrokken zou worden tot een kind van 8 jaar. Of ik nu celibatair ben of gehuwd, speelt dan geen rol. Wel is het gelieerd aan macht. Je kunt het alleen doen met iemand die machteloos is. Ik heb hier ook verhalen gehoord van: ‘Die of die heeft het met mij geprobeerd. Maar ik heb hem meteen afgeweerd: stop!’ Pedofielen kiezen hun slachtoffers zorgvuldig uit: onder de machtelozen. Curieus, toch? En de jaren 50 van de vorige eeuw waren bij uitstek de tijd van de onaantastbare machtspositie.

»Het probleem is niet typisch westers: ook in Afrika of Azië lopen er pedofielen rond. Net zoals incest universeel is: een oertaboe, in alle culturen en alle tijden. Het principe van het zelfbeschikkingsrecht stopt bij dat taboe. Niemand zal het aanvaarden.»

HUMO Ondertussen blijft Roger Vangheluwe lid van de kerk. Voor veel mensen is dat onvoorstelbaar. Sommigen menen dat hij nog altijd de titel van bisschop voert.

De Kesel «Ik begrijp de verwarring: bisschop is geen eretitel, het is een functie. En Vangheluwe is onmiddellijk uit zijn functie ontheven. Ik ben meteen in zijn plaats benoemd.»

HUMO Vangheluwe bleef wel priester en stopte zich weg in de abdij van Westvleteren.

De Kesel «De situatie in Westvleteren werd snel onhoudbaar, mede door de enorme mediabelangstelling. De Heilige Stoel heeft Vangheluwe toen een plaats in het buitenland aangewezen, waar hij verplicht is te verblijven. Hij krijgt er ook psychologische begeleiding. Ik denk dat daarmee de juiste maatregelen werden getroffen. Vangheluwe zal nooit meer in het openbaar de mis opdragen of andere aspecten van het priesterschap uitoefenen. Dat kan en mag hij niet meer.»

HUMO Ziet u hem nog?

De Kesel «Nee. Het is niet langer mijn zaak, maar die van Rome.»

HUMO U hebt hem destijds de raad gegeven het beruchte tv-interview aan VT4 niet te geven.

De Kesel «Dat was vlak nadat de feiten bekend waren geraakt. En: zeer jammer dat hij toch dat interview heeft gegeven. Het heeft de zaak alleen maar erger gemaakt.»

'Ik kan mij niet voorstellen dat ik seksueel aangetrokken zou worden tot een kind van 8 jaar'


Kelk & leven

HUMO Laten we het even over Operatie Kelk hebben: als ik mij niet vergis, waren alle Belgische bisschoppen aanwezig toen het gerecht hier op het aartsbisschoppelijk paleis binnenviel?

De Kesel «Dat klopt. Wij waren totaal niet op de hoogte. Er klonk een bons op de deur. Bleek dat de onderzoeksrechter net was gearriveerd. Wij moesten onze gsm afgeven en het slot ging op de deur.»

HUMO Zoals bij een pausverkiezing: in conclaaf.

De Kesel «Het was… hallucinant. Wat wil je dat ik daarover zeg? Als het gerecht meent tot dat soort handelingen te moeten overgaan, dan moeten ze dat maar doen. De manier waarop was er wel een beetje over, maar goed…»

HUMO Opmerkelijk genoeg waren de media meteen present, inclusief camera’s. Waren zij vooraf op de hoogte gebracht?

De Kesel «Zeker niet door ons (glimlacht). Iedere Belg heeft ondertussen de beelden gezien van de archiefdozen die door het raam naar beneden gegooid werden.»

HUMO De onderzoekers hebben toen zelfs het graf van kardinaal Mercier opengemaakt, omdat ze vermoedden dat daar geheime documenten verborgen zaten.

De Kesel «Dat graf bevindt zich niet hier, maar 200 meter verder, in de Sint-Romboutskathedraal. Het leek wel een scène uit ‘De Da Vinci Code’.»

HUMO Hoe voelde u zich toen?

De Kesel «Ontdaan, natuurlijk. Aanvankelijk werden wij goed behandeld. Er was die avond een diner gepland om het einde van het werkjaar af te sluiten. Ook de nuntius van de paus was erop uitgenodigd: hij kwam melden dat ik in Brugge definitief was benoemd. De nuntius was de enige die in en uit het paleis mocht: hij had een diplomatiek paspoort, zie je.»

HUMO Hoe staat de kerk er vandaag voor? De kerkgang is gedecimeerd, het aantal priesterroepingen is vrijwel nihil, de schandalen hebben de kerk veel geld gekost en haar geloofwaardigheid ondermijnd. Hoe gaat u daarmee om?

De Kesel «We leven niet meer in de jaren 50, toen zowat iederéén katholiek was. Maar dat wij niet langer allesbepalend zijn, is nog geen bewijs dat de kerk in verval is. Wel dat de kerk in een andere situatie is verzeild. En dat moet ze aanvaarden. Het grote aantal kerken en de hele daarbij horende infrastructuur waren berekend op een totaal andere situatie.

»Vandaar het belang van het dossier van de kerkgebouwen. Ik ben geen voorstander om ze systematisch allemaal te sluiten. Maar ik vind wel dat we de realiteit moet durven in te zien: we zullen ons moeten focussen op een beperkter aantal plaatsen waar christelijk leven en bezinning mogelijk is. En dat zal dus niet meer in alle dorpen en wijken van Vlaanderen zijn. Dat is wat de islam ook moet leren: leven met de realiteit. Een moslim mag best zeggen: ‘Voor mij is de sharia allesbepalend in mijn leven.’ Maar die sharia opleggen aan de hele samenleving is nog iets anders.»

HUMO ‘Geheel toevallig’ is in deze jaren van ontkerkelijking een man opgedoken die het hele christendom lijkt te herdefiniëren: paus Franciscus. Hij lijkt wel een godsgeschenk. Letterlijk.

De Kesel «Dat vind ik ook.»

HUMO Wat heeft Franciscus u geleerd?

De Kesel «Hij is niet gekomen met de boodschap: ‘Ik ga hier alles veranderen.’ Nee, hij is simpelweg begonnen met het goede voorbeeld te geven. Alleen al zijn manier van spreken: nederig, niet belerend, niet alleswetend. Zijn manier van praten en handelen heeft meer ruimte in de kerk gebracht. Ook voor mezelf: sinds zijn aantreden praat en handel ik anders. Niet om hem na te apen, maar omdat hij mij inspireert. Wat heeft hij al veranderd? Eigenlijk niets. En tegelijk: alles.»

HUMO Het gaat vooral om zijn toon.

De Kesel «Juist. En die toon zegt zeer veel. Ik bewonder hem zeer. Zijn minzaamheid, zijn zachtmoedigheid: hij strekt ons allen tot voorbeeld. En hij dúrft ook, hij heeft lef. Een fantastische man. Ik zie het mij niet doen op die leeftijd. Ja, de wonderen zijn de wereld nog niet uit (glimlacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234