Vrouwen in actie in New York voor het recht op abortus. Beeld Corbis via Getty Images
Vrouwen in actie in New York voor het recht op abortus.Beeld Corbis via Getty Images

Doe-het-zelfAbortus

‘Abortus met een geïmproviseerd zuigsysteem op een jampot’: In de VS grijpen vrouwen naar gevaarlijke doe-het-zelfmethodes

Nu abortuszorg in grote delen van Amerika haast niet meer toegankelijk is, grijpen sommige vrouwen terug op gevaarlijke doe-het-zelfmethodes uit vorige eeuwen.

Karlijn van Houwelingen

Géén namen – dat is les één in de cursus over thuisabortus. Een verloskundige gaat vertellen over alles wat je zelf kunt doen als je ongewenst zwanger raakt. Het gaat over planten die een miskraam opwekken, en over een geïmproviseerd zuigsysteem gemonteerd op een jampot. Daar kunnen vrouwen na wat verdere training de inhoud van elkaars baarmoeder mee verwijderen als ze onverhoopt niet ongesteld geworden zijn.

Er is ruimte voor vragen, zoals: hoe kom je aan de onderdelen om zelf zo’n zuiger in elkaar te zetten? Maar de cursusleidster, die anoniem wil blijven, houdt zich nog op de vlakte. Dit is een introductieles waarvoor iedereen via sociale media heeft kunnen inschrijven. Wie daadwerkelijk wil leren hoe je met kruiden, pillen en handzuigers een vroege zwangerschap beëindigt, kan zich aanmelden voor een vervolg. Pas als zij je kent en vertrouwt, mag je daaraan meedoen. In delen van Amerika is abortus immers reden voor vervolging, met potentieel levenslange celstraffen voor de mensen die ze uitvoeren.

GEVAARLIJK

Bijna een derde van de vrouwen in de VS woont in regio’s waar abortus vrijwel geheel is uitgebannen sinds het hooggerechtshof dat in juni mogelijk maakte. Nu klinieken sluiten groeit de belangstelling voor doe-het-zelfmethodes, sommigen eeuwenoud. Op TikTok circuleerden afgelopen zomer bijvoorbeeld video’s over miskraam opwekkende kruidenthee van bijvoet of polei. Die methoden stammen letterlijk uit de Oudheid; de Grieken gebruikten toen polei al als anticonceptiemiddel. TikTok verwijderde de meeste videos, omdat artsen wezen op de gevaren. In verkeerde dosis zijn die planten ronduit giftig en kunnen ze dodelijk zijn.

Er is veel vraag naar kennis over doe-het-zelfabortus, zeggen vrouwen die cursussen verzorgen. Zij moedigen andere vrouwen aan het heft in eigen handen te nemen, nu het recht om eigen keuzes te maken over hun lichaam zwaar onder druk staat in grote delen van de VS. ‘Elke veilige abortus is een mensenrechtenoverwinning’, zegt Susan Yanow (69), trainer van Sass, een project dat informatie over veilige thuisabortus verspreidt namens een een internationale groep, Women Help Women.

Protest in Florida. Beeld Getty Images for MoveOn
Protest in Florida.Beeld Getty Images for MoveOn

Yanow richt zich op een minder omstreden middel: de abortuspillen die nog altijd vrij eenvoudig online te krijgen zijn, bijvoorbeeld via overzeese apotheken. Ze worden ook in reguliere klinieken voorgeschreven. Met M&M’s laat Yanow cursisten oefenen hoe je ze het beste kunt innemen, want in sommige Amerikaanse staten mogen artsen je dat niet meer uitleggen. De pillen moeten langzaam oplossen in de holte van je wang. ‘Probeer de M&M’s dertig minuten te laten zitten, om te voelen hoe dat is.’

SPREEK IN DE DERDE PERSOON

Susan Yanow is uiterst voorzichtig als ze lesgeeft, tegenwoordig veel online. Ze geeft géén direct advies, benadrukt ze, maar slechts informatie. Zoals je iemand die hoofdpijn heeft zou kunnen vertellen dat aspirine in de meeste gevallen een goede remedie is, kun je iemand die ongewenst zwanger is ook uitleggen dat misoprostol veel vrouwen in de wereld daarvan af heeft geholpen. De truc, zegt Yanow, is om steeds in de derde persoon te blijven spreken, zonder het woordje ‘jij’. ‘We zeggen niet: neem abortuspillen. We zeggen: de Wereldgezondheidsorganisatie heeft misoprostol aangemerkt als veilig en effectief middel om een zwangerschap tot twaalf weken te beëindigen.’

Voorzichtigheid is geboden. Ook voordat abortus weer deels illegaal werd in de VS zijn vrouwen gearresteerd voor thuisgebruik van abortuspillen of hulp bij het verkrijgen daarvan. Een moeder in Pennsylvania ging in 2014 de gevangenis in omdat ze online pillen had besteld voor haar 16-jarige dochter – een stuk goedkoper dan een afspraak in een kliniek, maar illegaal omdat ze geen doktersrecept had. Het kwam uit omdat ze een arts erover had verteld. Een Texaanse vrouw werd eerder dit jaar gearresteerd op verdenking van ‘moord’ na een ‘zelf opgewekte abortus’. Het ziekenhuis waar ze hulp zocht waarschuwde de sheriff. Uiteindelijk schrapte justitie de aanklacht.

MISDAAD

Yanow laat haar cursisten een rollenspel doen, om te leren wat ze wel en niet tegen een dokter moeten zeggen als ze met complicaties naar de eerste hulp zouden moeten in een staat waar abortus een misdaad is. Een spontane miskraam is niet te onderscheiden van een pilabortus, vertelt ze dan.

Thuisabortus, dat is vergelijkbaar met een thuisgeboorte, vindt de Amerikaanse verloskundige Molly Dutton-Kenny. Zij voelt zich vrij om erover te praten, omdat ze in Canada woont, waar abortus wel legaal is. Op afstand geeft ze dus trainingen en advies aan vrouwen in de VS, en in haar eigen gemeenschap helpt ze zelf vrouwen die niet naar een kliniek willen of kunnen. Dutton-Kenny hoort bij een losjes georganiseerd netwerk van vrouwen die hun diensten en kennis aanbieden via mond-tot-mondreclame, soms ook als dat volgens de wet niet mag. ‘Als ik in de VS zou wonen, zou ik niet zo hoor- en zichtbaar zijn’, zegt ze.

KRUIDEN GEBRUIKELIJK

Ze gebruikt pillen, maar ook kruiden, soms als aanvulling op de medicatie. ‘Het is gebruikelijker dan veel mensen denken’, zegt Dutton-Kenny. Statistieken geven haar daarin gelijk. Een universitaire studie uit 2020 vond in een enquête onder zevenduizend Amerikaanse vrouwen dat bijna honderd van hen ooit zelf een abortus uitvoerden, en dat iets meer dan een derde van hen daarbij kruidenmiddelen had geprobeerd.

Soms gebruikt ze een ander huis-tuin-en-keukenmiddel: een variant van de zogeheten Del-Em, een geïmproviseerd instrument uit de vroege jaren 70, toen abortus in de VS nog illegaal was. De bedenker, Lorraine Rothman, was lerares en vrouwenrechtenactivist in Californië. Ze had destijds het werk van een betrouwbare ondergrondse abortusdokter in de omgeving van Los Angeles vaak gezien en experimenteerde met versimpelde versies van zijn zuigmethode. Uiteindelijk zette ze een simpel instrument in elkaar dat zij en bevriende activisten konden gebruiken op elkaar, na enig zelfonderzoek met een eendenbek.

De zelfgemaakte 'Del-Em' om abortus te plegen. Beeld
De zelfgemaakte 'Del-Em' om abortus te plegen.

Carol Downer, een vriendin van Rothman, laat de glazen pot met rubberen dop zien vanuit haar huis in San Francisco. Er zijn twee slangetjes aan verbonden, een ventiel, en een simpele plastic injectiespuit om zuigkracht mee op te wekken. Een vervangbaar steriel buisje gaat het lichaam in. Downer, jurist, reisde ruim vijftig jaar geleden met Rothman het land rond om vrouwen te leren hoe ze met een eendenbek en de Del-Em zelf gynaecologische zorg voor elkaar konden regelen.

Inmiddels is ze 89, en is ze weer betrokken bij workshops waarin vrouwen de jampotzuiger leren gebruiken. ‘We houden workshops in het hele land.’ Ze heeft nu meer zorgen over het strafrecht dan in 1971. Justitie in Californië liet de meeste ondergrondse abortusdokters toen al met rust. ‘De politie ging niet op jacht. Ik vrees dat ze dat nu misschien wel doen.’

(AD)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234