'Wij hebben 7 biljoen in die oorlog gestoken. Waar blijft hun fucking olie?'Beeld Getty Images

'Stabiel genie'Donald Trump

Achter de schermen bij de regering van Donald Trump: ‘Losers! Leeglopers! Watjes!’

‘Ik zou nooit met jullie ten oorlog trekken! Jullie zijn het winnen verleerd!’ In het boek ‘Een heel stabiel genie’ reconstrueren twee journalisten van The Washington Post, Philip Rucker en Carol Leonnig, de woelige eerste ambtstermijn van Donald Trump. In deze voorpublicatie laten ze u mee aanschuiven tijdens een geheime vergadering in het Pentagon. Die was opgezet om de president het abc van de internationale politiek bij te brengen, maar ze liep desastreus af. ‘De president had iedereen diep beledigd, een vrouw begon ingehouden te huilen.’

Voor een Amerikaanse militair is geen ruimte zo heilig als zaal 2E924 van het Pentagon. In die beveiligde en geblindeerde vergaderzaal buigen de Joint Chiefs of Staff – de stafchefs van onder meer de land-, zee- en luchtmacht – zich over geheime kwesties. In de wandelgangen wordt de vergaderzaal ‘de Tank’ genoemd, en hogere militairen zien ze min of meer als een kerk. Hier mogen aanschuiven geldt als een grote eer. Viersterrengeneraals voeren er serieuze discussies over militaire tactiek en de besluiten die ze nemen, kunnen als gevolg hebben dat jonge mannen en vrouwen het strijdperk worden ingestuurd.

J23DR7 U.S. Secretary of Defense James Mattis meets with the Joint Chiefs of Staff at the Pentagon January 23, 2017 in Washington, DC. (photo by Brigitte N. Brantley/DoD via Planetpix)Beeld Alamy Stock Photo

[LOGIN_SREEN]

Aan één wand hangt, naast de Amerikaanse vlag en de vaandels van de drie takken van de Amerikaanse strijdmacht, een in het oog springend doek: ‘The Peacemakers’. Het beeldt een historisch overleg anno 1865 uit tussen president Abraham Lincoln en drie van zijn bevelhebbers: luitenant-generaal Ulysses S. Grant, brigadegeneraal William Tecumseh Sherman en admiraal David Dixon Porter. Nu, op 20 juli 2017, honderdvijftig jaar nadat Lincoln zijn plan uitstippelde om de Amerikaanse Unie te redden, beleggen de adviseurs van president Donald Trump in de Tank een interventie om de wereldorde te herstellen.

Minister van Defensie Jim Mattis, directeur van de Nationale Economische Raad Gary Cohn en minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson hadden in het eerste halfjaar van Trumps presidentschap met verontrusting vastgesteld hoeveel er schortte aan zijn kennis van de geschiedenis. Trump had hechte vrienden voor het hoofd gestoten door allianties met westerse democratieën als waardeloos af te doen en zelfs de waarde van het militaire bondgenootschap NAVO in twijfel te trekken. Tegelijk haalde hij de banden met Rusland en andere autoritaire regimes aan. Handelsverdragen wilde hij opzeggen om handelspartners tot grotere bijdragen te dwingen. En hij was voorstander van het terughalen van Amerikaanse troepen, niet alleen uit brandhaarden als Afghanistan, maar ook uit strategische buitenposten als Zuid-Korea, waar Amerikaanse strijdkrachten de vrede hielpen te bewaren. Trump vond de militaire aanwezigheid van Amerika overal ter wereld een miljardenverspilling en vatte zijn onorthodoxe visie op de buitenlandpolitiek samen als ‘America First’.

Mattis, Tillerson en Cohn vreesden dat zijn voorstellen overhaast en ondoordacht waren en Amerika’s status van wereldmacht in gevaar brachten. Ze vonden dat veel van Trumps impulsieve ideeën het gevolg waren van zijn gebrekkige kennis van de Amerikaanse geschiedenis en de wereldkaart. Om op een vruchtbare manier met hem te praten, zo was het trio van mening, moesten ze hem enig politiek inzicht bijbrengen.

Met dat doel nodigden ze Trump uit in de Tank op 20 juli, voor een verdoken cursus. Het overleg was aangekondigd als een briefing over Afghanistan – de regering-Trump was bezig een langetermijnstrategie te ontwikkelen om IS te verslaan. Maar eigenlijk zou de sessie de vorm hebben van een niet al te ingewikkeld lesje over Amerika’s buitenlandse belangen, met de president in de schoolbank.

Als locatie was de Tank gekozen, omdat Trump bij zijn eerste bezoek in januari 2017 onder de indruk was geweest van de ambiance. ‘Cool en klassiek’, zo had hij die aan zijn adviseurs omschreven. Hij vond het prachtig dat hij, Donald Trump, in hetzelfde vertrek zat waar bevelhebbers vóór hem oorlogsplannen hadden uitgewerkt. Als de Tank niet aan de overkant van de rivier de Potomac had gelegen en niet zo’n eind rijden van het Witte Huis was geweest, had Trump ál zijn besprekingen over de nationale veiligheid daar willen houden.

Even voor tien uur op 20 juli, een bloedhete dag, stopte de presidentiële stoet aan het Pentagon. Trump stapte uit, liep een gang door met portretten van eerdere voorzitters van de Joint Chiefs of Staff en stapte de Tank binnen. De geüniformeerde bevelhebbers begroetten hun opperbevelhebber. Generaal Joseph Dunford bezette als voorzitter van de stafchefs de ereplaats halverwege de tafel, Trump nam plaats aan het hoofdeinde. Mattis en de recent ingezworen onderminister van Defensie, Patrick Shanahan, zaten links van de president, vicepresident Mike Pence en Tillerson rechts. De andere aanwezigen waren de bevelhebbers van de drie takken van de strijdmacht, evenals Gary Cohn en minister van Financiën Steven Mnuchin. Adviseur Steve Bannon werd samen met andere stafmedewerkers naar de achterste rij verwezen, maar hij zorgde wel dat hij precies achter Mattis kwam te zitten, pal in Trumps gezichtsveld.

Aan één kant van de zaal, precies tegenover Trump, hing een projectiescherm. Mattis, Cohn en Tillerson en hun assistenten hadden gekozen voor kaarten, grafieken en afbeeldingen als illustratiemateriaal, in de hoop dat Trumps aandacht dan minder snel zou verslappen. Bij zijn normale briefings reageerde Trump op saillante feitjes en namen die hij herkende, of op hotspots waarvan hij in het nieuws had gehoord. Geschreven tekst las hij echter niet en voor mondelinge uiteenzettingen had hij geen geduld. Zijn medewerkers posteerden zich daarom maar rond het presidentiële bureau en lieten Trump kaarten en grafieken, foto’s en filmpjes zien, ‘killer graphics’, zoals CIA-directeur Mike Pompeo ze noemde. Een prima middel om Trumps aandacht te trekken, hadden ze ontdekt, was om zijn naam in de tekst te verwerken. Zoals Pompeo zei: ‘Onze taak is om de stof op zo’n manier te presenteren dat hij de informatie die we willen communiceren het makkelijkst kan behappen.’

Mattis trapte de zitting van 20 juli af met een diavertoning, rijk geïllustreerd met kaarten en grafieken en voorzien van massa’s dollartekens. Mattis had als strategie bedacht om termen te gebruiken die tot de president zouden doordringen, met zijn vastgoedachtergrond. Hij trachtte uit te leggen waarom er in zoveel gebieden Amerikaanse strijdkrachten werden ingezet en waarom de nationale veiligheid van het land afhing van een complex netwerk van handelsovereenkomsten, verdragen en basissen her en der in de wereld. Normaal gesproken was handel niet echt een relevant thema voor een briefing over nationale veiligheid, maar anders dan eerdere presidenten legde Trump een direct verband tussen handelsovereenkomsten en verdragen enerzijds, en de mondiale machtsdynamiek anderzijds. Als een ander land handelstarieven oplegde aan Amerikaanse goederen, redeneerde hij, toonde het een gebrek aan respect en nam het een loopje met de Verenigde Staten, en had het dus niet langer recht op bescherming.

Op het scherm verscheen een openingstekst. Meteen was de toon gezet: ‘De naoorlogse, op afspraken gebaseerde wereldorde is het grootste geschenk van ’s werelds grootste natie.’ Vervolgens sprak Mattis 20 minuten over de kracht van de NAVO als stabiliserende factor in Europa en veiligheidsbuffer voor de Verenigde Staten. Bannon hoorde het aan en dacht bij zichzelf: foute aanpak. Daar wordt Trump niet vrolijk van. De internationalistische taal die Mattis gebruikte, werkte als een rode lap op de president. Oh Lord, nu ga je het krijgen, dacht Bannon. Al hou je Trump onder schot, ‘naoorlogse op afspraken gebaseerde wereldorde’ krijgt hij niet verwerkt. Het daaropvolgende anderhalf uur deden Mattis, Tillerson en Cohn, wijzend naar hun grafieken en diagrammen, dappere pogingen hun punt te maken. Ze gaven aan in welke landen Amerikaanse troepen gestationeerd waren op militaire bases, CIA-posten en ambassades, en hoe dankzij de inzet van Amerikaanse troepen de dreiging van terreurcellen, atoomproeven en destabilisatie was voorkomen in landen als Afghanistan, Iran, Irak, het Koreaans schiereiland en Syrië.

Cohn sprak ruim een kwartier over de waarde van de vrijhandel met Amerika’s bondgenoten, waarbij hij benadrukte hoe hij het geheel van handelsovereenkomsten als een middel zag om de economische en nationale veiligheid van het land te vergroten. Trump leek niet alleen uit zijn hum door de schoolklas-achtige sfeer, maar ook allergisch voor de dynamiek van adviseurs die hem, de president, toespraken. Zijn alle kanten op stuiterende aandacht bracht hem er meermaals toe de les te onderbreken.

Minister Rex Tillerson en generaal Jim Mattis probeerden Trump enige kennis van het buitenlandbeleid bij te brengen. 'Wat een fucking moron', zal Tillerson na de meeting verklaren.Beeld Getty Images

MAN TEGEN MAN

Trump begon allereerst met een herhaling van wat hij maanden eerder al tegen zijn nationaal veiligheidsadviseur had gezegd: Zuid-Korea moest maar eens betalen voor een 10 miljard dollar kostend raketafweersysteem dat de Verenigde Staten in dat land hadden opgezet. Daarmee konden korte- en langeafstandsraketten vanuit Noord-Korea worden onderschept. ‘We moeten ze huur laten betalen,’ zei Trump over Zuid-Korea. ‘We moeten ze laten dokken voor onze troepen die daar gelegerd zijn. Dat hele gedoe moet óns geld opleveren.’ Trump vond niet dat de aanwezigheid van Amerikaanse troepen en het raketafweersysteem in Zuid-Korea de Verenigde Staten veiliger maakte. Hij kon de dreiging van atoomaanvallen op het schiereiland heel simpel wegnemen door een deal te maken met de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un, zei hij. ‘Het is gewoon een kwestie van leider tegen leider. Man tegen man. Ik tegen Kim.’

Vervolgens verklaarde Trump dat de NAVO een pact van niks was. Amerikaanse generaals lieten toe dat de andere landen in de alliantie geen poot uitstaken, en bovendien waren die landen de Verenigde Staten een berg geld schuldig omdat ze hun beloftes niet nakwamen. ‘Ze hebben een betalingsachterstand,’ zei Trump, alsof hij het over vastgoed had. Gefrustreerd hief hij beide armen omhoog. Hij veegde zijn topambtenaren de mantel uit wegens de honderden miljoenen dollars die ze volgens hem door hun vingers hadden laten glippen. ‘We hebben geld tegoed dat jullie niet innen!’ brieste Trump. ‘Als jullie een bedrijf hadden, waren jullie allang failliet.’

De stemming begon nu snel om te slaan. Generaal Mattis probeerde de president duidelijk te maken dat hij het niet helemaal juist zag. De NAVO-landen waren de Verenigde Staten geen achterstallige huur schuldig, zei hij. Het lag ingewikkelder. De bondgenoten hadden een niet-bindend streven om minstens 2 procent van hun bruto nationaal inkomen aan defensie te besteden. Slechts vijf van de deelnemende landen voldeden daaraan, maar dat wilde niet zeggen dat ze de Verenigde Staten het gelag lieten betalen. In bredere zin, betoogde Mattis, diende de NAVO niet alleen ter bescherming van Europa. Het bracht ook de Verenigde Staten veiligheid: ‘De alliantie waarborgt onze veiligheid.’

Cohn probeerde Trump uit te leggen dat hij de waarde van de bestaande handelsovereenkomsten niet moest onderschatten. ‘Het zijn harde afspraken die onze veiligheid waarborgen.’ Prompt veegde Trump Cohns argumenten van tafel. ‘Gary, ik wil niks horen over vrijhandel. Ze nemen een loopje met ons. Ze belazeren ons. Onze werkgelegenheid verdwijnt. We worden belazerd.’ De president vervolgde: ‘Ik wil dat die anderen hun steentje gaan bijdragen. Dit kan zo niet langer.’ Nu haalde Trump een dreigement van stal dat hij al vaker had geuit. Hij wilde uit het atoomverdrag met Iran stappen dat president Obama in 2015 had gesloten, op grond waarvan de Iraniërs hun uraniumvoorraad zouden afbouwen en hun nucleair arsenaal terugschroeven. ‘De slechtste deal aller tijden!’ brieste Trump. ‘Wel, eigenlijk...’ begon Tillerson. ‘Ik wil het niet horen,’ kapte Trump zijn minister van Buitenlandse Zaken af voordat die de pluspunten van het verdrag kon benoemen. ‘Ze spelen vals. Ze zijn aan het bouwen. We stappen eruit. Dat zeg ik keer op keer. Ik blijf jullie maar tijd geven en jullie blijven maar talmen. Ik wil ervan af.’

Trump barst uit in een woedeaanval. In een ruimte met soldaten die hun leven hebben geriskeerd voor het vaderland, briest hij: 'Jullie zijn allemaal losers, een stelletje leeglopers.'Beeld REUTERS

WOEDEAANVAL

Maar voordat ze het Iranverdrag konden bespreken, begon Trump alweer over een ander pijnpunt: de oorlog in Afghanistan, inmiddels de langste die Amerika ooit had gevoerd. Hij eiste een verklaring voor het feit dat de Verenigde Staten die oorlog nog altijd niet hadden weten te winnen, zestien jaar nadat Amerika dat land na de aanslagen van 11 september was binnengevallen. Trump had het snerend over ‘de losersoorlog’. Die term bleef in de lucht hangen. Hij stuitte niet alleen de aanwezige militaire leiders tegen de borst, maar ook de mannen en vrouwen in uniform die aan de zijkant zaten, achter hun meerderen. Ieder van hen had de eed afgelegd het bevel van hun opperbevelhebber op te volgen, en nu noemde hij de oorlog waarin zij hadden gestreden een oorlog voor losers. ‘Jullie zijn allemaal losers,’ zei Trump. ‘Jullie zijn het winnen verleerd.’

Hij vroeg zich hardop af waarom de Verenigde Staten geen olie konden krijgen als vergoeding voor de troepeninzet rond de Perzische Golf. ‘Wij hebben er 7 biljoen ingestoken, ze belazeren ons,’ bulderde Trump. ‘Waar blijft hun fucking olie?’ Trump speelde hardop met het idee generaal John Nicholson, de Amerikaanse bevelhebber in Afghanistan, van zijn taak te ontheffen. ‘Volgens mij heeft hij geen kaas gegeten van winnen,’ brandde hij Nicholson af, die niet bij de bijeenkomst aanwezig was. Dunford deed een poging het voor Nicholson op te nemen, maar de bescheiden generaal had moeite door te dringen tot de tierende president. ‘Mister president, dat klopt niet helemaal,’ begon Dunford. ‘Onze orders zijn van een andere aard.’ Dunford probeerde omzichtig uit te leggen dat hij niet de opdracht had de vijand in Afghanistan te verpletteren, maar dat hij een door de regering-Obama uitgestippelde strategie volgde: de militaire aanwezigheid in dat land geleidelijk verminderen en lokale manschappen opleiden, zodat de Verenigde Staten zich uiteindelijk konden terugtrekken. Trumps antwoord was even prompt als bot. ‘Ik wil winnen,’ blafte hij. ‘We winnen geen oorlogen meer. We gooien er 7 biljoen tegenaan, alle anderen pikken de olie in en we winnen niet meer.’

Nu ontstak Trump in één van zijn beruchte woedeaanvallen. Hij vergat bijna te ademen, zo kwaad was hij. De hele ochtend had hij grof en onverschillig gedaan, maar zoals hij nu tekeerging, was nog vele malen erger. Bijna alle aanwezigen hoorden het verbijsterd aan. ‘Ik zou nooit met jullie ten oorlog trekken,’ beet Trump de verzamelde stafchefs toe. En tegen alle aanwezigen in het algemeen tierde hij: ‘Jullie zijn een stelletje leeglopers! Watjes!’

De aanwezige hoge officieren waren geschokt door zijn grove beledigingen in deze gewijde ruimte. Medewerkers tuurden naar hun papieren of rommelden in mappen. Een enkeling overwoog de zaal uit te lopen. Ze probeerden hun afkeer te verbergen, maar hun gedachten maakten overuren. ‘Hoe kan onze opperbevelhebber zoiets zeggen?’ vroeg een aanwezige zich af. ‘Wat zouden onze ergste vijanden denken als ze dit hoorden?’

Dit was nota bene een president die zelf met een smoes onder zijn legerdienst was uitgekomen. Trump was in een bevoorrecht milieu opgegroeid en blaakte op het eerste gezicht van gezondheid: 1 meter 85, gespierd, een blanco medische status. Hij beoefende diverse takken van sport, waaronder football. Toch kreeg hij op zijn 22ste, in 1968, de diagnose hielspoor waardoor hij vrijgesteld werd van militaire dienst, op een moment dat zijn leeftijdsgroep onder de wapens werd geroepen voor de strijd in Vietnam.

Met name Tillerson was verbijsterd over Trumps tirade. Hij werd zichtbaar witheet. Te lang had hij volkomen perplex Mattis aangekeken, die sprakeloos naar zijn vingers tuurde. Tillerson dacht bij zichzelf: verdorie, Jim, waarom zeg je niks? Maar, zoals hij later zijn naaste assistenten zou vertellen, realiseerde Tillerson zich op dat moment dat Mattis een marinier was, iemand die nooit tegen zijn opperbevelhebber in zou gaan, hoeveel onzin die ook uitkraamde.

Verbluffender was het zwijgen van Pence, een leider die in staat geacht mocht worden Trump van weerwoord te dienen. Maar nee. Eén aanwezige dacht: hij zit als een zoutzak voor zich uit te kijken, waarom onderbreekt hij de president niet? Een andere aanwezige zou later zeggen dat de vicepresident net een ‘figuur uit een wassenbeeldenmuseum’ leek. Vanaf het begin van de bijeenkomst had Pence eruitgezien alsof hij het liefst wilde vluchten, zodat hij de presidentiële stortvloed niet meer hoefde te aanhoren. Het kon niet anders of hij was het oneens met Trumps omschrijving van militaire leiders als ‘leeglopers en watjes’: zijn zoon was luitenant bij de mariniers en bezig met zijn opleiding tot piloot. Maar sommige aanwezigen trokken de conclusie dat Pence Trump niet tegen de haren in durfde te strijken.

OETLUL

Ook anderen rond de tafel merkten dat Trumps giftige woordenstroom hard aankwam. Veel aanwezigen hadden in oorlogssituaties hun leven op het spel gezet voor hun land, en nu werden ze uitgekafferd door een president die zijn dienstplicht ontlopen had. Het raakte hen diep. Tillerson zag een vrouwelijke aanwezige ingehouden huilen. Ziedend van woede besloot hij dat hij er een eind aan zou maken. Zijn stem doorbrak Trumps tirade. ‘Mister president, u zit er volkomen naast. Wat u zegt, klopt van geen kanten.’ Tillersons vader en grootvader waren oorlogsveteranen, iets waar hij immens trots op was. ‘Mannen en vrouwen die bij het leger gaan, doen dat niet om er geld aan te verdienen. Daarvoor gaan ze niet hun dood tegemoet. Dat doen ze ter bescherming van onze vrijheid.’

Een heel stabiel genieBeeld Atlas/Contact

Diepe stilte in de Tank. Enkele hoge militairen bedankten de minister in stilte dat hij het als enige voor hen opnam. Even later werd de bijeenkomst afgesloten. Trump liep naar de deur, groette een rijtje langs de wand zittende militairen en ging op weg naar zijn klaarstaande dienstauto met escorte. Mattis, Tillerson en Cohn bleven onthutst achter. In de hal, te midden van een klein groepje mensen dat hij vertrouwde, kon Tillerson eindelijk stoom afblazen. ‘Wat een fucking moron’, wat een verdomde idioot, was het oordeel van de minister van Buitenlandse Zaken over zijn president. Het plan van Mattis, Tillerson en Cohn om de president een internationalistische wereldvisie bij te brengen, was jammerlijk mislukt.

Philip Rucker en Carol Leonnig, ‘Een heel stabiel genie’, Atlas Contact

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234