null Beeld

Adam Hochschild - Verzet en eendracht

Het jongste boek van Adam Hochschild heeft een Nederlandse titel meegekregen die een taai vakbondstraktaat of een saaie herderlijke brief lijkt aan te kondigen: 'Verzet en eendracht' (Meulenhoff).

Maar geen nood: dit is vintage Hochschild. Wie een jaar of tien geleden genoten heeft van 'De geest van koning Leopold II', weet wat betekent: een goed gedocumenteerd onderzoek, verteld met de vaart van een degelijke, ouderwetse roman.

'Verzet en eendracht' is het zoveelste boek over de Eerste Wereldoorlog, maar liefhebbers van strategische kaarten of gedetailleerde aanvalsplannen kunnen beter iets anders lezen. Hochschild drukt de militaire gebeurtenissen samen tot hun griezelige essentie: vier jaar lang hielden de legers elkaar vast in de wurgende omhelzing van de vastgelopen fronten.

Meer was het niet, ondanks alle retoriek over de Somme, Passendale of Verdun. De grote mijnenslag van Mesen, die de provincie West-Vlaanderen een paar jaar geleden nog meende te moeten herdenken, doet Hochschild af in een halve zin: de negentien mijnen onder de Duitse loopgraven brachten 'het vermoedelijk tot dan toe hardste door mensen gemaakt geluid voort'.

En dat was het dan. Hochschild schrijft vol mededogen over de jongens aan het front, maar het zijn de mensen en gebeurtenissen ver achter de loopgraven die hem echt bezig houden.

Vandaag lijkt de Grote Oorlog op een reusachtig verkeersongeluk, dat de Europeanen is overkomen op de snelweg naar de moderniteit: tragisch, maar eigenlijk kon niemand er echt iets aan doen – en als wij aan het stuur hadden gezeten, zou het niet gebeurd zijn.

Hochschild doorbreekt die hedendaagse kijk: de overgrote meerderheid van de Britten vond het zijn patriottische plicht om mee te vechten – en toen generaal Douglas Haig, de Slachter van de Somme, tien jaar na de oorlog begraven werd, stonden de veteranen rijen dik langs de straten waar de lijkstoet passeerde.

Hochschilds helden zijn de mannen en vrouwen die dat eenheidsdenken met grote moed en zelfopoffering bleven afwijzen en die, vele tientallen jaren te vroeg, begrepen dat die Grote Oorlog helemaal nergens over ging. Hun namen komen zelden voor in de oorlogsgeschiedenissen.

Wie kent er Keir Hardie nog, de leider van de Britse socialisten, die tot de laatste snik bleef geloven in de internationale solidariteit? Of Sylvia Pankhurst, de suffragette die het moest meemaken dat haar medestandsters, onder wie haar moeder en haar zuster, op slag alle vrouweneisen lieten vallen in naam van de oorlog?

Bertrand Russell overleeft vandaag als de auteur van de 'Principia Mathematica'. Minder bekend is dat hij in de herfst van 1914 al schreef dat de oorlog, ondanks zijn omvang, 'onbeduidend' was: 'Er staan geen belangrijke principes op het spel, geen van beide kampen heeft een hoger doel voor de mens voor ogen.'

De meest aandoenlijke anti-oorlogsmilitanten die Hochschild opvoert zijn Alice Wheeldon en haar kinderen: eenvoudige mensen uit de middenklasse die er door de Britse geheime dienst werden ingeluisd. Vanuit de gevangenis verklaarde Alice haar engagement in één simpele zin: 'De wereld is mijn land!'

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234