null Beeld

Adam Zamoyski - De slag om Warschau

De Eerste Wereldoorlog eindigde op 11 november 1918 om 11 uur. Maar quizzers weten dat de wapens aan het oostfront toen al een tijdje zwegen. Na de Russische Revolutie in oktober 1917 kondigde Lenin sofort een algemene wapenstilstand met de Duitsers af. In ruil moest hij een groot deel van westelijk Rusland afstaan. Toen hij dat verlies in 1920 probeerde goed te maken, leidde dat tot een oorlog met het inmiddels onafhankelijk geworden Polen. De Pools-Britse historicus Adam Zamoyski herinnert ons in 'De slag om Warschau' (Balans) aan dat vergeten naspel van de Grote Oorlog.

Het Russisch-Poolse conflict was een soort reenactment van een achttiende-eeuws oorlogje, met ouderwetse cavaleriecharges en sabel- en lansgevechten, maar helaas ook met veel échte lijken. Polen stond nog maar net opnieuw op de kaart, en het had een krijgsmacht bij mekaar geharkt uit resten van het Duitse, Oostenrijkse en Russische leger. Aan Sovjetkant had Trotski het Rode Leger uit de grond gestampt: revolutionaire boeren, vaak geleid door vroegere tsaristische officieren die op hun beurt gecontroleerd werden door partijmensen. Volgens Zamoyski wilde Lenin het Sovjetleger in 1920 naar West-Europa sturen om er de revolutie op gang te ranselen; Polen was alleen maar de eerste halte.
Josef Pilsudski, de onbetwiste leider van Polen en de held van dit boek, had dat zien aankomen. Hij voerde zelf de eerste aanval uit en bezette een deel van Oekraïne. Een diplomatieke blunder, maar voorts de enige fout die hij zou maken. Het Rode Leger viel aan in het noorden en rolde als een pletwals tot aan de poorten van Warschau. Pilsudski, een militaire autodidact, bedacht een gewaagde tegenzet, waarvoor hij zijn troepen in een paar dagen tijd volledig moest herschikken. Het werkte: hij dwong de Russen tot een smadelijke aftocht, en stelde zo de communistische overheersing van Polen twintig jaar uit.
Zamoyski beschrijft de gebeurtenissen zoals militaire historici dat plegen te doen: wie het verschil niet kent tussen een divisie en een bataljon is verloren, en kan maar beter meteen beginnen te mijmeren bij 's mans slotbedenkingen. Volgens Zamoyski is het aan Pilsudski's militaire genie te danken dat Polen twintig jaar lang heeft kunnen proeven van een soort democratie. Daarbij gaat hij er iets te makkelijk aan voorbij dat Pilsudski in '26 een staatsgreep pleegde, waarna hij zijn land negen jaar lang met straffe hand bestuurde. Toch is het goed om eraan herinnerd te worden dat de Polen de democratie niet meer hoefden uit te vinden toen ze in 1989 het communistische regime ten val brachten.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234